Сот хадимлири: сиясий делоларниң сот һөкүмнамиси аилисигә берилмәйду

Вашингтондин мухбиримиз шөһрәт һошур тәйярлиди
2024.06.03
xitaygha-yotkiliniwatqan-uyghur-jinayetchi-lager-2.jpg Нурғун хитай қораллиқ сақчилириниң назарити астида йөткәш үчүн пойиз истансисида тизип олтурғузуп қоюлған, көзи теңиқ, кишәнләнгән уйғурлар.
news.sky.com

Уйғур елидә қанун иҗраати саһәсидә һазирға қәдәр ашкариланған ғәйрий нормаллиқлар арисида сотсиз һөкүмләр вә мәхпий сотлар хәлқарада диққәт тартип кәлгәниди. Йеқинқи ениқлашлиримизда, әнә шу мәхпий ечилған сотлардики һөкүмниң мәһбус аилисигә пәқәт еғизаки уқтурулидиғанлиқи; рәсмий, язма һөкүмнаминиң болса, мәһбус аилисигә берилмәйдиғанлиқи ашкариланди.

Хотән вилайәтлик қанун әдлийә мәркизиниң хадими, мәһбус аилилири тапшуридиған иштирап(җаза төлими) миқдариниң сот һөкүмнамисидә барлиқи, әмма көпинчә һөкүмнамиләр, мәһбус аилилиригә берилмигән болғачқа, аилиләр иштирап миқдарини сот мәһкимисигә берип алақидар сотчидин сориши керәкликини тилға алди. Әмма у қандақ мәһбусларниң сот һөкминиң аилисигә берилмәйдиғанлиқи һәққидики соалимизға җаваб беришни рәт қилди.

Торлардики хитай җинайи ишлар қануниға алақидар материялларда, сот һөкүмнамисиниң җавабкарға, җавабкарниң адвокатиға вә аилә-тавабиатиға берилиши керәклики қәйт қилинған. Хотән вилайәтлик хәлқ сот мәһкимиси, мәһбус аилилириниң өзлири төләйдиған иштирап миқдарини нәдин вә қандақ билидиғанлиқи һәққидики соалимизға җаваб бериш давамида, сот һөкүмнамисиниң җавабкарниң өзигила берилидиғанлиқи, әмма мәһбус аилисигә берилмәйдиғанлиқини ашкарилиди. Униң дейишичә, сот ечилғандин кейин алақидар хадимлар мәһбус аилилиригә идийәви тәрбийә бериш вә бу аилиләрниң әһвалдин ибрәт елиши үчүнла сот һөкминиң мәзмунини еғизаки йәткүзидикән.

Мәзкур хадимму сот һөкүмнамисиниң немә үчүн аилисигә берилмәйдиғанлиқи һәққидики соалимизға җаваб бәрмиди.

Нөвәттә шиветсийәдә яшаватқан сабиқ сақчи йолвас әпәндиниң дейишичә, даириләр һәқсиз җазаланған мәһбус аилә-тавабиатиниң һөкүмнамини көргәндин кейин ғәзәплинип бирәр иш чиқирип қоюшиниң алдини елиш үчүн, һөкүмнамини аилиләрдин йошурған; 2017 дики чоң тутқунда җазаланған кишиләрниң пәвқуладдә көп болушиму, һөкүмнамини аилисигә йәткүзүш әмәс, һәтта сот ечишқиму вақит йетишмигән.

Биз учтурпан наһийәлик хәлқ сот мәһкимисигә телефон қилип, учтурпандики мәлум бир мәһбусқа қоюлған иштирап миқдарини соридуқ. Сот хадими бу учурниң һөкүмнамидә барлиқи вә аилисигә телефон қилишимиз керәкликини ейтти. Биз униңға мәзкур мәһбусниң диний әсәбийлик билән әйибләнгән мәһбус икәнликини вә аилисиниң қолида һөкүмнамә йоқлуқини - һөкүмнамә берилмигәнликини ейтқинимизда, “һә әмди чүшәндим, ундақта бу һелиқидәк дело икән” дейиш арқилиқ, бир түркүм сот һөкүмнамилириниң аилисигә берилмәйдиғанлиқини тәкрарлиди. У йәнә илгириләп сориған соаллиримизға җавабән, сиясий мәһбусларниң сот һөкүмнамисиниң аилисигә берилмәйдиғанлиқини дәлиллиди.

Әмма бу хадим, қандақ бир зөрүрийәт сәвәблик, һөкүмнаминиң аилисигә берилмәйдиғанлиқи һәққидики соалимизға җаваб бәрмиди вә буниң сәзгүр тема икәнликини тәкитлиди.

Сабиқ сақчи йолвас әпәнди, һөкүмнаминиң мәһбус аилисигә берилмәсликидә “мәхпийәтликни сақлаш” амилиниңму роли барлиқини илгири сүриду. Униң қаришичә, мәһбус аилисигә берилгән һөкүмнаминиң җәмийәткә вә хәлқараға ашкарилинип кетиш еһтимали болғачқа, аилиләр делодин толуқ хәвәр тепиш һәққидинму мәһрум қалдурулған.

Илгирики ениқлашлиримизда, уйғур елидә чоң тутқундин кейин, алдин тәйярланған сот һөкүмнамилиригә мәһбусларниң исимлири толдурулуп сақчилар тәрипидин тарқитилғанлиқи, әмәлийәттә сот ечилмиғанлиқи мәлум болған. Лагер шаһитлири, сақчиларниң лагерларда бир қисим тутқунларға сот ачмастинла, қолиға сот һөкмини тутқузғанлиқини ашкарилиғаниди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.