Судиниса ханим үч балиси вә сәуди әрәбистанда тутулған йолдишиниң из-дерикини қилмақта

Ихтиярий мухбиримиз азиғ
2020-05-07
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Судиниса абдулетип ханимниң сәуди әрәбистанда тутулуп, һазирғичә из-дерики болмиған ери осман әхмәт тохти.
Судиниса абдулетип ханимниң сәуди әрәбистанда тутулуп, һазирғичә из-дерики болмиған ери осман әхмәт тохти.
RFA/Azigh

Хитай һөкүмитиниң күнсери ешип бериватқан ирқи кәмситиш вә системилиқ ассимилятсийә сиясәтлири уйғур аилилириниң парчилинишиға сәвәб болуватқанлиқи тәнқид қилинмақта. Чәтәлдики уйғурларниң уйғур райони билән болған алақисиниң үзүветилиши, оттура шәрқ вә оттура асия дөләтлиригә барған уйғурларниң хитай һөкүмитиниң зиянкәшликигә һәтта хитайға қайтуруш хәвпигә дуч келиши муһаҗирәттики уйғурларниң муһим әндишилиридин бири һесаблинидикән.

Хотән шәһири тусалли йеза җалалбағ кәнти 13-мәһәллидин судиниса абдулетипниң аилиси хитайниң биваситә зиянкәшликигә учриған вә парчиланған аилиләрниң бири.

Судиниса ханимниң ейтишичә, униң йолдиши осман әхмәт тохти тиҗарәтчи болуп, 2014-йили 5-айниң 7-күни хитай даирилири тәрипидин сәвәбсизла тутулған. Осман әхмәт тохти аилисиниң йол меңиши билән 7 айниң 14-күни қоюп берилгән. Түрмидә еғир қийин-қистаққа учриған осман әхмәт тохти қайта түрмигә солиништин әнсирәп қанунлуқ йоллар билән 2015-йили 3-айниң 3-күни сәуди әрәбистанға кәткән. Әхмәт тохти чәтәлгә чиқип кәткәндин кейин хитай даирилири давамлиқ аилисини паракәндә қилған. Аилисигә осман әхмәт тохтиниң қайтип келиши тоғрисида тохтимай бесим қилған. Осман әхмәт тохти аилисиниң йениға қайтқуси болсиму, хитай даирилириниң әлпазидин қорқуп қайтмиған. Судиниса абдулетип бу җәрянда 5 балиси билән юртида қалған.

2016-Йили 3-айниң 9-күни судиниса ханим йолдиши билән көрүшүш үчүн сәуди әрәбистанға барған. Бир нәччә күн туруп қайтишни мәқсәт қилип барған болсиму, хитай һөкүмитиниң уйғур районидики бесиминиң туюқсиз һәссиләп ешиши вә кәң көләмлик тутқун қилиш һәрикитиниң башлиниши түпәйли вәтәнгә қайтиш имканийити болмиған. Хитай һөкүмитиниң етник кәмситиш сиясәтлири түпәйли вәтинигә қайталмиған ата-аниниң пәрзәнтлирини хитай даирилири даим паракәндә қилип турған. Балилириға ата-анисиниң қайтип келиши үчүн давамлиқ бесим қилған.

Судиниса ханим вә йолдиши хитай һөкүмитиниң бир нәччә йил давам қилған паспорт қоюветиш сияситидә пәқәт икки балисиғила паспорт чиқиралиған. Судиниса ханим йолдиши билән паспорт алалиған балилирини түркийәгә елип кәлгән вә балилирини оқутуш вә олтурақлишиш үчүн сәуди әрәбистандин түркийәгә йенип кәлгән.

Бу җәрянда судиниса ханимға уйғур елидин бир парчә хәт кәлгән болуп, хәттә йолдиши осман әхмәт тохтиниң акиси мутәллип әхмәт тохти, судиниса ханимниң иниси абдуғени абдулетип, күйоғли абдулетип абдуғениниң хитай даирилири тәрипидин тутулғанлиқи ейтилған. Кейин қейнакиси мутәллип әхмәт тохтиниң 2017-йили қолға елинип 10 йил кесилгәнлики, күйоғли абдулетип абдуғениниң 2017-йили 12-айда тутулуп, 15 йил кесилгәнлики хәвирини аңлиған. Судиниса ханимниң қизи мәрһаба османниң уйғур елидә үч балиси билән ялғуз қалғанлиқи мәлум.

Судиниса ханим вә йолдиши вәтинидә қалған балилири билән ахирқи қетим 2017-йили биринчи айда алақә қилалиған. Шу күндин башлап судиниса ханимниң вәтәндә қалған балилири вә уруқ-туғқанлири билән алақиси пүтүнләй үзүлгән. Бу җәрянда судиниса ханим қейнинисиниң вапат болғанлиқ хәвирини алған. Осман әхмәт тохти анисиниң ахирқи сөзлирини аңлиялмиған, җиназа мурасимиғиму қатнишалмиған.

Бу аилиниң бешиға кәлгән күлпәт буниңлиқ биләнла түгәп қалмиған. 2018-Йили 5-айда йолдиши осман әхмәт тохти кәм қалған ишлирини бир тәрәп қилиш үчүн қайта сәуди әрәбистанға сәпәр қилған. 2018-Йили 7-айниң 26-күни, йәни осман әхмәт тохти түркийәгә қайтидиғанға үч күн қалғанда, сәуди әрәбистан даирилири тәрипидин тутулған. Судиниса ханим йолдиши тутулуп, 6 айдин кейин бир қетим телефон тапшурувалғандин башқа, та һазирғичә йолдиши осман әхмәт тохтидин хәвәр алалмиған.

Судиниса ханим сүрүштә қилишичә, сәуди әрәбистан түрмилиридә осман әхмәт тохти намида бири тепилмиған болуп, осман әхмәт тохти сәуди әрәбистандиму яки хитайға қайтурулдиму һазирқи әһвали намәлум. Судиниса ханим вә аилиси һазирғичә йолдишидин хәвәр күтмәктә.

Судиниса ханим, вәтәндә қалған вә алақиси үзүлгән балилири мәрһаба осман(23яш), абдулла осман(11яш), вә шәһидә осман (9яш) билән һәм наһәқ тутулуп, из-дерәксиз ғайиб болған йолдиши осман әхмәт тохти билән қайта җәм болуши үчүн кишилик һоқуқ тәшкилатлири вә дуня җамаәтчиликидин ярдәм тәләп қилди.

Судиниса ханимниң түркийәдики қизи илминур осман зияритимизни қобул қилип дадиси вә қериндашлирини интайин сеғинғанлиқини, аилисиниң парчилинишқа, қериндашлиридин вә дадисидин айрилишиға хитай һөкүмитиниң җавабкар икәнликини ейтип мундақ деди: «хитай уйғурларға зулум қилмайватимиз дәватиду? ундақта немишқа биз аилимиз билән көрүшәлмәймиз? немишқа уларниң яман хәвәрлири үзүлмәйду? улар буниңға җаваб бәрсун. Мән хитай һөкүмитидин дадам вә қериндашлирим билән көрүшүшни тәләп қилимән.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт