Wetenni sen'et küyige qétip yashighan sen'et péshwasi sultan memet alemdin ötti

Muxbirimiz gülchéhre
2020-07-03
Élxet
Pikir
Share
Print
Péshqedem muqamchi, wetenni sen'et küyige qétip yashighan sen'et péshwasi sultan memet ependi.
Péshqedem muqamchi, wetenni sen'et küyige qétip yashighan sen'et péshwasi sultan memet ependi.
Social Media

Péshqedem muqamchi, sen'etkar sultan memet aka tashkentte 30-iyun küni alemdin ötken. Sultan ependi 1944-yili ghuljada tughulghan. Eyni dewrdiki ilining qoyuq medeniyet hayati uning sen'et hayatigha chongqur tesir körsetken. U Uyghur dangliq sen'et péshwaliri bolghan roza tembür, zikri elpetta, abduweli jarullayop, hüsenjan jami qatarliqlardin saz we ghulja naxshilirini we muqamlarni ögen'gen. Kéyinche medeniyet yurtlirida ishligen. 16 Yash waqitlirida teqdir qismet tüpeyli özbékistan'gha küchüp chiqqan. Eyni waqtida özbékistan Uyghur ansambilida 25 yil etrapida xizmet qilghan. Bu jeryanda Uyghur muqamlirini retlep qaldurushqa qatnashqan we nurghun naxsha muzikilarni ijad qilip, özbékistan we ottura asiyadiki bashqa jaylarda hemde firansiye, amérika qatarliq döletlerning sehniliride Uyghur muqamliri we naxsha-muzikilirini orundap, Uyghur sen'iti üchün zor netijiler qazan'ghan.

Qazaqistandiki "Tarim" Uyghur ansambilining qurghuchisi, kompozitor polat hézimof ependi tashkenttiki Uyghur sen'etkarlar arqiliq sultan akining wapatini anglap bekmu köngli yérim bolghanliqini bildürdi. U özining kichikidin bashlapla sultan akining naxshilirini anglap we uninggha teqlid qilip chong bolghanliqini eslep ötti.

Polat ependimning anglishiche, rehmetlik sultan memet aka nyu-yorkta tashkentke qaytip kélip uzun ötmeyla qaza qilghan bolup, uning tuyuqsiz wapatigha xitaydin taralghan tajsiman wirusi seweb bolghan iken. Shu seweblik elge tonulghan, özbékistandimu belgilik hörmetke ige bu sen'etkarning axiretlik ishliri biwasite uruq-tughqanliri bilenla cheklen'gen iken.

Sultan memet ependi-2000 yillarning béshida amérkagha küchüp kelgendin kéyin bir mezgil amérikadiki Uyghurlarning medeniy hayatini janlandurghan u tetqiqat orunliri, uniwérsitétlarning teklipi bilen konsértlargha qatnashqan idi. U-2005 yilliri amérikadiki Uyghur jama'itining yardimide "Weten" namliq ijadiy we xelq naxshilirining plastinkisini chiqirip, chet'ellerdiki Uyghurlarning qizghin alqishigha érishken idi.

Amérikadiki Uyghurlardin ilyar shemshidin ziyaritimizni qobul qilip, sultan memet akining Uyghur muqamlirini, ili xelq naxshilirini esli ahangi boyiche mukemmel saqlinishigha töhpe qoshqan bir sen'etkar ikenlikini, uning musteqilliq iradisi we ghayisi küchlük wetenperwer bir sen'etkar ikenlikini ilgiri sürdi. U axirqi mezgillerde hetta Uyghurlarning lagérlargha qamalghinidek échinishliq qismitige béghishlap, naxsha ijad qilghan iken. Epsus, bu naxshilar téxi keng tarqilalmighan idi.

Ustaz sultan memet aka-2007 yili-6 ayning-6 küni radiyomizgha özlükidin naxsha we muzikilirini teqdim qilghan idi.

Sultan memet ependi ilgiri amérikadiki dangliq uniwérsitétlardin bolghan indi'ana uniwérsitétida "Yipek yolidiki milletler" sen'et bayrimigha teklip bilen qatniship, Uyghur muqami we naxsha‏-muzikilirining séhriy küchini namayan qilghan idi. U shu qétim Uyghur tili hemde Uyghur medeniyitini tetqiq qilghuchi oqutquchi ‏-oqughuchilargha Uyghurlarning sulmas küreshchan rohini ipadileydighan naxshilarni teqdim qilip, intayin chongqur tesir qaldurghan idi.

Programmimizning axirida Uyghur muqamchi, sazende sultan memet ependining eyni chaghda erkin asiya radiyosi naxsha ‏-muzika arxipigha özi orundap teqdim etken "Tenlirim yapraq" namliq naxshisi arqiliq bu büyük sen'et péshiwasini chongqur éhtiram bilen esleymiz.

Toluq bet