Sha'ire tashgül héziyarowa: "Méning qolumgha qelem élishimgha yétimliqim seweb boldi"

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2020-09-22
Élxet
Pikir
Share
Print
Sha'ire tashgül héziyarowa. (Orni we waqti éniq emes.)
Sha'ire tashgül héziyarowa. (Orni we waqti éniq emes.)
RFA/Oyghan

Eyni waqitlarda qazaqistandiki Uyghur ayalliri arisidin ataqliq alimlar, yazghuchilar, meripetchiler, sen'etkarlar, qehriman déhqanlar we bashqilar yétiship chiqip, ularning isimlirini kéyinki ewladlar hélighiche untumay kelmekte. Ayshem shemiyéwa, meryem semetowa, patigül sabitowa, mahinur eliyéwa, büwixan elaxunowa, roshen'gül élaxunowa, meriyem niyazowa, rahilem séyitowa we bashqilar qazaqistan Uyghurlirining pexrige aylan'ghan idi.

Qazaqistandiki Uyghur ayalliri ichidin bolupmu kéyinki yillarda sha'ir we yazghuchilarningmu köplep chiqip, ularning hazirmu edebiy ijadiyet bilen shughullinip kéliwatqanliqi melum. Shularning biri hazir almuta wilayitining emgekchiqazaq nahiyesige qarashliq qoram yézisida yashawatqan tashgül héziyarowadur.

Tashgül héziyarowa Uyghur élide tughulghan bolsimu, teqdir teqazisi bilen qazaqistan'gha chiqip orunliship, qelem tewriptip kéliwatqan hemde qazaqistan Uyghur edebiyatigha bir kishilik töhpisini qoshuwatqan ediblerning biri. U uzun waqit öz yurtida igilik ishliri bilen shughullinip, kéyinki yillarda bolsa yene "Asiya bügün" namliq jumhuriyetlik musteqil gézitini bashquruwatmaqta. Biz tashgül héziyarowaning hayat yoli, turmush-tirikchiliki, ijadiy pa'aliyiti bilen tonushush meqsitide qoram yézisida bolup qayttuq.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan tashgül héziyarowa xanim özining qoligha qelem élishigha néme seweb bolghanliqini mundaq dep chüshendürdi: "Méning qolumgha qelem élishimgha birinchi seweb bolghan yalghuzluqum, yétimliqim bolup hésablinidu, chünki men 12 yashqa kirgende apam yürek késilidin wapat bolghan. Apam ili inqilabi bashlinip, herembaghda turghan iken. Shu yerde ayallar birleshmisining bashliqi bolup, ürümchi, béyjinglarghiche méni kötürüp, yighinlargha qatnashqanken. 1956-Yili bu yaqqa köchüp chiqqanda men ikki yashta idim. Apamning qoshaq bilen özining hayatini bayan qilghinigha heyran qalattim. Birinchi shé'irimni 'appaq, appaq qar yaghdi, del-dereqler sarghaydi' dep yéziptimenken. Apam buninggha xushal bolup, 'emgek tughi' gézitide ishleydighan séyitjan roziyéf dégen kishige aparghan."

Anisi wapat bolghandin kéyin 5-sinipta oquwatqan tashgül héziyarowaning shé'irliri "Emgek tughi" gézitide élan qilinishqa bashlighan. Uning éytishiche, 1970-yili shu waqittiki "Kommunizm tughi", yeni hazirqi "Uyghur awazi" gézitining ereb yéziqidiki qoshumchisi "Yéngi hayat" géziti chiqishqa bashlap, uning birinchi sanida "Birinchi qar" namliq shé'iri bésilghanken. Kéyinki yillarda turmush-tirikchilikning éghir bolushigha qarimay, yash sha'ire öz ijadini dawam qilip, eserliri türlük metbu'atlarda élan qilinip kelgenidi.

Tashgül héziyarowa özining "Qelbim nidasi" dep atalghan tunji shé'irlar toplimining yoruq körüshide, bolupmu tonulghan tijaretchi dilmurat quziyéf we uning anisi sharapetxanning maddiy we meniwiy jehettin qollighanliqini alahide tekitlidi. U kéyinki toplamlirining qandaq shara'itta neshr qilin'ghanliqigha toxtilip, yene mundaq dédi: "Yoshuridighinim yoq, méning kitab chiqiridighan jaghdiyimmu yoq idi. U waqtida ikkinchi yoldishimning ayali tughutta qaytish bolup, uning bilen öylenduq. Uning besh bala, anisiz, méning tört bala, atisiz. Shu balilarni xeqning közige qaratmayli dep, étiz-ériqta, déhqan igilikini qurup ishliduq. Shu éghirchiliqlarda reyhan hajimning yardimi bilen 'axirqi yapraq' dégen ikkinchi kitabim chiqti. Shuningdin kéyin 60 yéshimgha tolghinimda 'dolana' dégen kitabim chiqti."

Tashgül héziyarowaning peqet shé'ir yézish bilenla cheklenmey, publistika, proza saheliridimu her xil mawzulargha béghishlap eserlerni yaratqanliqi melum. Bu heqte u mundaq dédi: "Biz yéza ademliri bolghachqa, bu yéza ademlirining ömrini, tarixini, a'ile mesililirini bilimen. Ajrishidighan a'ililerni, yaman bolup qalghan ademlerni ilaji bolsa, yarashturushqa tirishimen. Shuning üchün shu toghriliq jiq hékayilerni yazdim. Tallap alghan yolum shu xelqimning ana tili, tarixi, sen'iti. Chünki xelqimning teqdiri bizning teqdirimizdur."

Yazghuchi qazaq xelqining ulugh sha'iri abayning eserlirini söyüp oquydighanliqini, Uyghur yazghuchiliridin bolupmu mömin hemrayéfning ijadiyitining özining sha'ir bolup yétilishide muhim rol oynighanliqini otturigha qoydi.

U öz sözide a'ile, turmush-tirikchilik, xizmet, ijadiyettin bashqa jem'iyet ishlirighimu arilishishqa tiriship kéliwatqanliqini bildürdi.

Söhbitimiz axirida tashgül héziyarowa yurtdashlirigha, tijaretchilerge, yashlargha muraji'et qilip, özini oylanduridighan, teshwishlendürüwatqan bezi mesililer heqqide toxtaldi.

Toluq bet