Taylandtiki Uyghurlardin yene bir qutquzush muraji'iti: "7 Yilgha sozulghan ümidsizlik"

Muxbirimiz gülchéhre
2020-02-26
Share
taylandtiki-Uyghurlardin-Xet-202002.png Taylandning musapirlar lagérliridiki Uyghurlarning "7 Yilgha sozulghan ümidsizlik" témisida élan qilin'ghan xéti. 2020-Yili 1-féwral.
medium.com

Taylandning musapirlar lagérliridiki Uyghurlarning "7 Yilgha sozulghan ümidsizlik" témisidiki, amérikadin tarqitilidighan ijtima'iy uchur-axbarat wasitisi tori "Médi'um" da élan qilin'ghan xéti, 2014-yilidin bashlap taylandning oxshimighan musapirlar lagérlirida turuwatqan 52 neper Uyghurning iztiraplar ichide dunyagha qilghan yene bir qétimliq "Qutquzush muraji'iti" dur.

Bu muraji'etname yéqinqi künlerde yene Uyghur we türk tillirida bashqa ijtima'iy taratqulardimu tarqalghan. 

Taylandtiki Uyghurlar özlirining mezkur muraji'et xétide awwalqigha oxshash taylandtiki tutup turush orunlirgha qamalghan Uyghurlarning bir qismining xitaygha yollinip, yene bir qismining türkiyege yolgha sélin'ghanliqi, ularning a'ililirining parchilinip, qérindashlirining bir-biridin ayrilghanliqi, bu jeryanda bezi balilarning yétim bolup qalghanliqi, hetta bezilerning hayatidin ayrilghanliqi bildürülgen. Muraji'ette yene taylandning 5 musapirlarni tutup turush ornidiki Uyghurlarning erkinliktin mehrum, tamaq, yataq we dawalinish shara'itliri intayin nachar bolghan qiyinchiliqta turuwatqanliqi, bir qisim Uyghurlarning ene shu xil nachar shara'it tüpeyli qaza qilghanliqi, hetta qiyinchiliqqa berdashliq bérelmey ölüwélish hadisiliriningmu yüz bergenliki qeyt qilin'ghan.

Mezkur Uyghurlar öz murajitide birleshken döletler teshkilatining musapirlar komitéti, amérika hökümiti we bashqa barliq kishilik hoquq we insanperwerlikni üstün köridighan dölet hem teshkilatlardin 7 yildin buyan ümidsizlikke tolghan özlirini taylandtin qutquzup élip kétishi üchün jiddiy tedbir qollinishini telep qilghan.

Ene shundaq qiyin shara'itlar tüpeylidin mezkur Uyghurlarning tutup turush ornidin qéchish weqelirimu yüz bergen bolup, tayland da'iriliri 10‏-yanwar küni taylandning mukdaxan ölkisige qarashliq mu'ang rayonidiki musapirlar qamaqxanisida tutup turuluwatqan 7 neper Uyghur musapirning qamaqxanidin qachqanliqini élan qilghan. Lékin, uzun ötmeyla ularning hemmisi aldi-keyni bolup qolgha chüshken. Melum bolushiche, bu Uyghurlar "Türmidin qéchishqa urunush jinayiti" bilen ikki yilliq qamaq jazasigha höküm qilinishi mumkin iken. 

Mukdaxan ölkilik köchmenler da'irilirining bildürüshiche, qamaqxanidin qachqan 7 neper Uyghur musapiri 22-38 yashlar ariliqida bolup, ular hazir taylandtning oxshimighan jayliridiki 4 musapirlar merkizide tutup turuluwatqan jem'iy 50 neper Uyghur tutqunning bir qismi iken.

Taylandtiki melum musapirlar lagérida turuwatqan Uyghurlardin biri bilen alaqe baghliduq. Uning déyishiche, yéqinda bu 7 Uyghurning qamaqxanidin qéchish weqesi yüz bergendin kéyin, tayland da'iriliri her qaysi qamaqxanilardiki Uyghurlargha qarita tekshürüshni kücheytkendin bashqa, 2 din artuq Uyghurni bir jaygha qamimasliq tedbiri alghan. Ular yene bu Uyghurlarni qattiq muhapizet qilishni kücheytken we ularni her xil qamaqxanilargha yötkigen. Eng jiq sanda Uyghur bille qamalghan bangkoktiki i d s dep atilidighan tutup turush ornidin jem'iy 9 Uyghur yötkep kétilgen, bu yerde hazir yene 15Uyghur qalghan bolup, ularmu yötkilish aldida iken.

Yene bir tutup turush ornidiki bir Uyghurning déyishiche, ularning bu muraji'etnamini tarqitishigha seweb bolghan mesililer taylandning 5 oxshimighan musapirlarni tutup turush ornidiki erkinliktin mehrum, tamaq, yataq we dawalinish shara'itliri intayin nachar qiyinchiliqlardin bashqa yene yéqinqi aylardin buyan salametlik tekshürgüchiler dégen namda bu jaylargha xitaylar kélip, ularni tekshürgenlikidur. Mezkur Uyghurning déyishiche, ular xitaylar ikenlikini jezmleshtürgen mezkur tekshürgüchiler nuqtiliq halda bu Uyghur tutqunlarni tekshürüp, ularning qan ewrishkilirini élip ketkeniken. Bu ehwal mezkur Uyghur tutqunliridiki wehimini ashurghan. 

Biz bilen alaqe qilghan bu Uyghur tutqunning éytishiche, bu salametlik tekshürgüchiler gerche tekshürüsh jeryanida Uyghurlar bilen gep qilishmighan bolsimu, emma Uyghurlar ularning chiray turqidin we mu'amililiridin xitay elchixana xadimliri bolushi mumkinlikini perez qilishqan. Bizning taylandtiki tutup turush orunliridin shundaq ehwalning bar-yoqluqini sürüshtürüshimizge imkaniyet yar bermidi.

2014-Yilidin buyan 300 ge yéqin Uyghur musapir taylandta tutulup "Chégradin qanunsiz kirish jinayiti" bilen musapirlarni tutup turush orunliri we türmilerge tashlan'ghanidi. Kéyinki yillarda bularning ichidiki 175 nepiri türkiyege yerleshtürülgen bolsimu, yene 100 din artuq Uyghur xitaygha qayturup bérilip, xelq'ara jem'iyetning qattiq naraziliqigha uchrighanidi. Melum bolushiche, xitaygha qayturup bérilgen Uyghurlarning bolsa héchqandaq iz-dériki bolmay kelmekte. 

Hazir taylandta tutup turuluwatqan mezkur Uyghurlar özliriningmu xitaygha qayturup bérilishidin endishe qilmaqta shuningdek ularning mesilisige diqqet qiliwatqan kishilik we musapirlar hoquqi qoghdighuchilirimu mezkur Uyghurlarning oxshash teqdirge duch kélishidin ensirimekte.

2019-Yili, dunya musapirlar künide taylandtiki bu musapir Uyghurlar namidin "Dunya, bizni untup qalmanglar!" dégen mawzuda bir muraji'etname ijtima'iy taratqular arqiliq tarqilip, kishilik hoquq teshkilatliri we taratqularning diqqitini bu mesilige tartqan idi. Halbuki oxshimighan kishilik hoquq guruppa we kishiler, taylandtiki bu Uyghurlarning bashqa döletlerde panahlinishi üchün yol méngiwatqan bolsimu, biraq hazirghiche éniq bir tedbir élinmidi.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet