“тәмбүр вәқәси” дә шеир оқуған шаир турсунҗан әмәтниң мидоң районлуқ қамақханида икәнлики ашкариланди

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2020.05.12
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
tursunjan-emet-ayali.jpg Үрүмчидики хәлқ сарийида өткүзүлгән сәнәткар нурмәмәт турсунниң “тәмбүр кечилики” дә “қанға боялған нахул” дегән шеирини декламатсийә қилған шаир турсунҗан әмәт әпәнди аяли билән. (Вақти вә орни ениқ әмәс)
RFA/Erkin Tarim

2001‏-Йили киргән йеңи йил кәчқурун үрүмчидики хәлқ сарийида өткүзүлгән сәнәткар нурмәмәт турсунниң “тәмбүр кечилики” дә шаир турсунҗан әмәт “қанға боялған нахул” дегән шеирини декламатсийә қилип, кечиликкә қатнашқан тамашибинларниң қәлбини ләрзигә салған иди. Бу кечиликтин чөчүгән хитай даирилири әтисидин башлап “тәмбүр вәқәси” һәққидә мәхсус уқтуруш чиқирип, үрүмчи вә уйғур аптоном райониниң башқа җайлирида “идеологийә саһәсидики миллий бөлгүнчиликкә қарши күрәш” һәрикити елип барған иди. Шу күндин буян хитай сақчилириниң аваричиликидин қутулалмай келиватқан шаир турсунҗан әмәтниң нөвәттә үрүмчи мидоң районлуқ қамақханида икәнлики ашкариланди.

Мәлум болушичә, 2001‏-йили йеңи йилда үрүмчидә өткүзүлгән мәзкур тәмбүр кечилики шаир турсунҗан әмәт оқуған “қанға боялған нахул” намлиқ шеир билән тарихий бир вәқәгә айланған. Шу кечилик сәвәблик талантлиқ тәмбүрчи мәрһум нурмәмәт турсун хизмитидин айрилған. “шинҗаң гезити” ниң хитайчә вә уйғурчә санлирида “идеологийә саһәсидики миллий бөгүнчиликкә қарши туруш” һәққидә баш мақалә елан қилинған һәмдә шаир турсунҗан әмәт “тәмбүр кечилики” дә “миллий қутратқулуқ қилидиған шеир оқуған” дегән ибариләр билән ишарәтлик һалда тәнқид қилинған. Шу кечиликтин кейин үрүмчи вә уйғур аптоном райониниң мәдәнийәт, маарип, тәшвиқат саһәлиридә “идеологийә саһәсидики миллий бөлгүнчиликкә қарши күрәш” дегән намда дөләт химзәтчилиригә 20 күнчә сиясий өгиниш орунлаштурулған.

Вәзийәттин хәвәрдар кишиләрдин бириниң ашкарилишичә, шу кечиликтин кейин 24 саәт солап қоюлған шаир турсунҗан әмәт хитай сақчилириниң көзитиш обйектиға айланған. У уйғур районида һәр йили һәр қетимлиқ мурасим характерлик паалийәтләр мәзгилидә бирқанчә күндин нәзәрбәнд қилинидиған болған. У 2008‏-йилидики бейҗиң олимпик мәзгилидә 21 күн, йәни олимпик тәнтәрбийә мусабиқиси ахирлашқучә қамақханида тутуп турулған. 16 Йил мушу хил шәкилдә аваричиликкә учрап кәлгән турсунҗан әмәт 2018‏-йили 9‏-айда ғулҗа шәһиридики өйидин тутуп кетилгиничә из-дерики болмиған. Вәзийәттин хәвәрдар кишиниң өткән һәптә радийомизға инкас қилишичә, турсунҗан әмәтниң нөвәттә түрмидә шекәр кесили қозғилип, һаяти еғир тәһдиткә дуч кәлгән.

Әмма инкаста турсунҗан әмәтниң қайси түрмидә икәнлики баян қилинмиған. Ғулҗадики алақидар сақчи органлириға телефон қилғинимизда турсунҗан әмәтниң үрүмчи шәһәрлик дөләт хәвпсизлики әтрити тәрипидин тутулғанлиқи мәлум болди. Мәзкур әтрәттики бир хадим турсунҗан әмәтни өзиниң тутқанлиқини инкар қилмиди. У бу һәқтә үрүмчи шәһәрлик җ. Х. Идарисидин буйруқ кәлгәндин кейинла мәлумат берәләйдиғанлиқини ейтти. Инкасчи турсунҗан әмәтниң 18 йил бурунқи “тәмбүр кечилики” дә оқуған шеири вә түркийә вәтәндиши болған күйоғли сәвәблик тутқун қилинғанлиқини әскәрткән. Әмма күйоғлиға телефон қилғанлиқи вә яки қизини түркийәгә ятлиқ қилғанлиқи үчүн тутулғанлиқи һәққидә изаһат берилмигән.

Мәзкур дөләт хәвпсизлики сақчи хадими турсунҗан әмәтниң тутулуш сәвәби һәққидә бир еғизму гәп қилип берәлмәйдиғанлиқини тәкрарлиди. Мәзкур сақчиниң тәвсийәси бойичә үрүмчи шәһәрлик сақчи идарисигә телефон қилдуқ. Хадимлардин бири уйғур районида әдәбият-сәнәт саһәсидә тутулғанларниң үрүмчи мидоң районлуқ қамақханисида икәнликини ашкарилиди. Турсунҗан әмәтниң тутулуш сәвәбидин хәвири йоқлуқини билдүргән йәнә бир хадим униң мидоң районлуқ түрмидә болуш еһтималлиқини тилға алди. Йәнә бир хадим турсунҗан әмәтниң мидоң райони қамақханисида икәнликидин хәвири барлиқини ейтти.

Турсунҗан әмәтниң тутқунда икәнлики һәққидә илгири радийомизда ишләнгән хәвәрдә турсунҗан әмәт билән бирликтә униң кичик қизи назилә турсунниңму тутқунда икәнлики тилға елинған иди. Турсунҗан әмәтниң нөвәттә түркийәдә яшаватқан күйоғли доган әрдоған қейнатиси вә қейинсиңлиси һәққидә уларниң тутқунда икәнликидин башқа һечқандақ мәлумати йоқлуқини баян қилди. Мәлум болушичә, қейнатиси вә қейинсиңлисиниң саламәтлики вә бихәтәрликидин әндишә қиливатқан доған әрдоған түркийә ташқи ишлар министирлиқи вә түркийәниң бейҗиңдики әлчиханисидин қейнатиси билән қейинсиңлисини қутулдуруш үчүн изчил һалда ярдәм тәләп қилмақтикән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.