Дуняни өзгәртиватқан 11‏-сентәбир вәқәси

Учур васитилири он биринчи сентәбир вәқәсидин кейин пүтүн дуняда пәйда болған нәтиҗә-ақивәтләр һәққидики көз қарашларни хәвәр қилди. Интернет торлиридиму бу һәқтә әркин муназириләр давамлашти.
Мухбиримиз вәли
2011-09-12
Share
911-Xatirisi-305.jpg Нйу - йорктики 11 - сентәбир вәқәсиниң 7 йиллиқи хатирләш мурасимида қурбан болғанларниң хатирисигә гүл тәқдим қиливатқан кичик қизчақ.
AFP Photo

2001‏-Йил 9‏-айниң 11‏-күни, америкида 17 адәм, 4 йолучилар айропиланини гөрүгә еливелип, буниң ичидики 3 айропиланни нюйорк шәһири вә вашингтон алаһидә районидики мәшһур қурулушларға соққан, йәнә бир айропиланни көзлигән нишаниға йәткүзәлмигән шундақ бир чоң вәқә йүз бәргән иди. Мана бу, "он биринчи сентәбир вәқәси"ниң қисқичә җәряни.

Түнүгүн, 2011-йил 9‏-айниң 11‏-күни америкиниң вашингтон алаһидә районида вә нюйорк, лос анҗилис, атланта, сятул қатарлиқ чоң шәһәрлиридә он биринчи сентәбир вәқәсиниң 10 йиллиқини хатириләш паалийити өткүзүлди.

Нюйорк шәһиридики дуня тиҗарәт мәркизиниң қошмақ бинасиниң харабиси бина қилинған он биринчи сентәбир бағчиси сайәһәтчиләргә ечиветилди. 3000 Данә дөләт байриқи есилди. Бу бағчидики икки чоң шарқиратмиси бар бир көлниң әтрапидики мәрмәр ташқа 2976 адәмниң исми оюлди. Униң әтрапиға бина қилиш лайиһиләнгән асман-пәләк 4 бинаниң иккиси һазир селиниватиду. Нюйоркниң шәһәр башлиқи блумбург түнүгүнки хатириләш паалийитидә "бу, америка тарихидики әң чоң қайтидин гүллиниш башланғанлиқидин дерәк бериду" дәп җакарлиди.

Он биринчи сентәбир вәқәсидә һаятидин айрилған бигунаһ хәлқниң уруқ-туғқанлири вашингтон алаһидә районидики бәш бурҗәк бинаға йиғилип, он йил бурунқи ашу шум күндә пәйда болған нәпрәтлирини изһар қилди.

Америка муавин президенти җо байдин түнүгүнки хатириләш паалийитидә қилған сөзидә, буниңдин 10 йил бурунқи бүгүнки күндә америкиға һуҗум қилғанлар, 3 миң адәм йиқилғанда 3 милйон адәм һәрбий форма кеййип җәңгә атлинидиғанлиқини, 300 милйон адәм бирдәк ғәзәп-нәпрәткә толуп орнидин дәс туридиғанлиқини тәсәввур қилмиған, бу, он биринчи сентәбир вәқәсидин кейин америкида пәйда болған вә дуняни йеңилаватқан әң чоң өзгириш, дәп көрсәтти.

Америка президенти барәк обама түнүгүнки хатириләш паалийитидә қилған сөзидә, гәрчә буниңдин 10 йил бурунқи бүгүнки күндә 3 миң адәм қутқузуп қелинмиған болсиму, әмма америка хәлқи шу күни, намәлум қабаһәт туманлири тосаттин өз асминини қаплашниң, йеғи яндин қопуп техиму көп адәмни һаятидин айрийдиған вәқә чиқишниң алдини алайдиған аңға игә болди, шуниң билән америка тәңдашсиз қудрәтлик дөләткә айланди дәп көрсәтти.

Хитай учур васитилиридин довей агентлиқи түнүгүн елан қилған мақалисидә, гәрчә буниңдин 10 йил бурунқи он биринчи сентәбир вәқәси америка хәлқини иқтисадий вә мәниви җәһәттин интайин қаттиқ зәрбигә учратти, бу, америкиниң пүтүн дөләт бойичә террорчилиққа қарши урушқа атлинип, арқа-арқидин афғанистан вә ирақларда уруш қилип, өзиниң дунядики хоҗидарлиқ орнини мустәһкәмлишигә пурсәт яратти, әмма америка бу җәрянда зор иқтисадий чиқим тартип, дунядики әң егиз һәшәмәтлик пәштақтин ғолап чүшүп, тарихниң мәсхирисигә қалғанлиқини сәзмәй қалди, дәп баян қилған болсиму, әмма америка авазиниң муназирә бетидә, хитайдин йезилған бир обзорда, он биринчи сентәбир вәқәсидин кейинки 10 йил ичидә, хитай баштин ахир әлқаидичиләрни, садам һакимийитини, һәтта казафий һөкүмитигә охшаш мәхсус хәлққә қирғинчилиқ қилидиған һакимийәтләрни қоллап келиватқанлиқи бир пакит, бу җәрянда ғәрб дөләтлири әлқаидичиләрниң радикал диний һуҗуми билән бейҗиң һөкүмитиниң динсизлиқни йолға қойидиған дөләт террорчилиқиниң қош тәһдитигә учрап кәлди, дәп көрсәтти.

Хоңкоң учур васитилириниң баян қилишичә, буниңдин 10 йил бурунқи бүгүнки күндә, америка шиддәтлик террорчилиқ һуҗумға учриғанда, хитайниң фуҗән өлкисидин чавак челип-алқишилған вуҗин қатарлиқ кишиләр, түнүгүн интернетта өз нами билән товинамә йезип, америка хәлқидин әпу сориди. Улар әйни вақитта коммунист хитайниң тәшвиқат министирлиқи тәрипидин меңиси ююлуп кәткәнлики үчүн, һәқ билән наһәқни айриялмайдиған болуп қалғанлиқини етирап қилди.

Хитайниң хенән өлкисидин го сәйхуң исимлик бир кишиму бүгүн интернетта обзор елан қилип, хитайда буниңдин 3 йил бурун ашкариланған зәһәрлик миламин қошулған сүт парашуки 30 милйон бовақни зәһәрлигән вәқә һазирға қәдәр техи түзитилгини йоқ, бу әмәлийәттә коммунист һөкүмити хәлққә йүргүзүватқан худди он биринчи сентәбир вәқәсигә охшаш террорчилиқ һәрикәт дәп көрсәткән.

Бирләшмә агентлиқи, фирансийә агентлиқи, б б с, америка авази қатарлиқ учур васитилири бүгүн елан қилған мақалилиридә, хитай он биринчи сентәбир вәқәсидин буян америкиниң террорчилиққа қарши туруш урушидин пайдилинип, кәң земин вә мол байлиқларниң игиси болған уйғур хәлқигә қарита дәһшәтлик қирғинчилиқ йүзгүзүватиду дәп көрсәтти.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт