Dunyani özgertiwatqan 11‏-séntebir weqesi

Uchur wasitiliri on birinchi séntebir weqesidin kéyin pütün dunyada peyda bolghan netije-aqiwetler heqqidiki köz qarashlarni xewer qildi. Intérnét torliridimu bu heqte erkin munaziriler dawamlashti.
Muxbirimiz weli
2011-09-12
Share
911-Xatirisi-305.jpg Nyu - yorktiki 11 - séntebir weqesining 7 yilliqi xatirlesh murasimida qurban bolghanlarning xatirisige gül teqdim qiliwatqan kichik qizchaq.
AFP Photo

2001‏-Yil 9‏-ayning 11‏-küni, amérikida 17 adem, 4 yoluchilar ayropilanini görüge éliwélip, buning ichidiki 3 ayropilanni nyuyork shehiri we washin'gton alahide rayonidiki meshhur qurulushlargha soqqan, yene bir ayropilanni közligen nishanigha yetküzelmigen shundaq bir chong weqe yüz bergen idi. Mana bu, "On birinchi séntebir weqesi"ning qisqiche jeryani.

Tünügün, 2011-yil 9‏-ayning 11‏-küni amérikining washin'gton alahide rayonida we nyuyork, los anjilis, atlanta, syatul qatarliq chong sheherliride on birinchi séntebir weqesining 10 yilliqini xatirilesh pa'aliyiti ötküzüldi.

Nyuyork shehiridiki dunya tijaret merkizining qoshmaq binasining xarabisi bina qilin'ghan on birinchi séntebir baghchisi sayehetchilerge échiwétildi. 3000 Dane dölet bayriqi ésildi. Bu baghchidiki ikki chong sharqiratmisi bar bir kölning etrapidiki mermer tashqa 2976 ademning ismi oyuldi. Uning etrapigha bina qilish layihilen'gen asman-pelek 4 binaning ikkisi hazir séliniwatidu. Nyuyorkning sheher bashliqi blumburg tünügünki xatirilesh pa'aliyitide "Bu, amérika tarixidiki eng chong qaytidin güllinish bashlan'ghanliqidin dérek béridu" dep jakarlidi.

On birinchi séntebir weqeside hayatidin ayrilghan bigunah xelqning uruq-tughqanliri washin'gton alahide rayonidiki besh burjek binagha yighilip, on yil burunqi ashu shum künde peyda bolghan nepretlirini izhar qildi.

Amérika mu'awin prézidénti jo baydin tünügünki xatirilesh pa'aliyitide qilghan sözide, buningdin 10 yil burunqi bügünki künde amérikigha hujum qilghanlar, 3 ming adem yiqilghanda 3 milyon adem herbiy forma kéyyip jengge atlinidighanliqini, 300 milyon adem birdek ghezep-nepretke tolup ornidin des turidighanliqini tesewwur qilmighan, bu, on birinchi séntebir weqesidin kéyin amérikida peyda bolghan we dunyani yéngilawatqan eng chong özgirish, dep körsetti.

Amérika prézidénti barek obama tünügünki xatirilesh pa'aliyitide qilghan sözide, gerche buningdin 10 yil burunqi bügünki künde 3 ming adem qutquzup qélinmighan bolsimu, emma amérika xelqi shu küni, namelum qabahet tumanliri tosattin öz asminini qaplashning, yéghi yandin qopup téximu köp ademni hayatidin ayriydighan weqe chiqishning aldini alaydighan anggha ige boldi, shuning bilen amérika tengdashsiz qudretlik döletke aylandi dep körsetti.

Xitay uchur wasitiliridin dowéy agéntliqi tünügün élan qilghan maqaliside, gerche buningdin 10 yil burunqi on birinchi séntebir weqesi amérika xelqini iqtisadiy we meniwi jehettin intayin qattiq zerbige uchratti, bu, amérikining pütün dölet boyiche térrorchiliqqa qarshi urushqa atlinip, arqa-arqidin afghanistan we iraqlarda urush qilip, özining dunyadiki xojidarliq ornini mustehkemlishige purset yaratti, emma amérika bu jeryanda zor iqtisadiy chiqim tartip, dunyadiki eng égiz heshemetlik peshtaqtin gholap chüshüp, tarixning mesxirisige qalghanliqini sezmey qaldi, dep bayan qilghan bolsimu, emma amérika awazining munazire bétide, xitaydin yézilghan bir obzorda, on birinchi séntebir weqesidin kéyinki 10 yil ichide, xitay bashtin axir elqa'idichilerni, sadam hakimiyitini, hetta kazafiy hökümitige oxshash mexsus xelqqe qirghinchiliq qilidighan hakimiyetlerni qollap kéliwatqanliqi bir pakit, bu jeryanda gherb döletliri elqa'idichilerning radikal diniy hujumi bilen béyjing hökümitining dinsizliqni yolgha qoyidighan dölet térrorchiliqining qosh tehditige uchrap keldi, dep körsetti.

Xongkong uchur wasitilirining bayan qilishiche, buningdin 10 yil burunqi bügünki künde, amérika shiddetlik térrorchiliq hujumgha uchrighanda, xitayning fujen ölkisidin chawak chélip-alqishilghan wujin qatarliq kishiler, tünügün intérnétta öz nami bilen towiname yézip, amérika xelqidin epu soridi. Ular eyni waqitta kommunist xitayning teshwiqat ministirliqi teripidin méngisi yuyulup ketkenliki üchün, heq bilen naheqni ayriyalmaydighan bolup qalghanliqini étirap qildi.

Xitayning xénen ölkisidin go seyxung isimlik bir kishimu bügün intérnétta obzor élan qilip, xitayda buningdin 3 yil burun ashkarilan'ghan zeherlik milamin qoshulghan süt parashuki 30 milyon bowaqni zeherligen weqe hazirgha qeder téxi tüzitilgini yoq, bu emeliyette kommunist hökümiti xelqqe yürgüzüwatqan xuddi on birinchi séntebir weqesige oxshash térrorchiliq heriket dep körsetken.

Birleshme agéntliqi, firansiye agéntliqi, b b s, amérika awazi qatarliq uchur wasitiliri bügün élan qilghan maqaliliride, xitay on birinchi séntebir weqesidin buyan amérikining térrorchiliqqa qarshi turush urushidin paydilinip, keng zémin we mol bayliqlarning igisi bolghan Uyghur xelqige qarita dehshetlik qirghinchiliq yüzgüzüwatidu dep körsetti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet