5 - Iyuldin kéyinki Uyghur tor béketlirining ehwali heqqide inkaslar (2)

2009 - Yili yüz bergen 5 - iyul ürümchi weqesidin kéyin, Uyghur aptonom rayon da'irilirining “5 - Iyul weqesi” ning partlishida Uyghur tor béketliri “Qutratquluq qildi” dep eyiblishi netijiside, shexsler teripidin qurulghan 300 din artuq Uyghur tor béketliri buyruq bilen taqiwétilgen idi. Radi'omiz igiligen uchurlardin melum bolushiche, 5 - iyul ürümchi weqesidin kéyin, 10 aygha yéqin taqiwétilgen intérnét alaqisi eslige kelgendin kéyin, her xil namlarda shexsler teripidin yéngidin qurulghan Uyghur tilidiki tor béketliri yenila 200 din ashqan.
Muxbirimiz méhriban
2011.12.02
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Yéngidin échilghan Uyghur tor béketlirining mezmun hem xaraktéri jehettin qandaq alahidilikke ige ikenliki nöwette Uyghur élidin chiqip chet'ellerde olturaqliship qalghan Uyghurlar arisidiki munazire témilirining birige aylan'ghan. Gollandiyidin radi'omiz ziyaritini qobul qilghan mutellip ependi hem mahire xanimlar özlirining bu heqtiki qarashlirini otturigha qoydi.

5 - Iyul ürümchi weqesidin kéyin, 10 aygha yéqin taqiwétilgen intérnét alaqisi 2010 - yili 5 - ay mezgilide eslige keldi. Weqedin ilgiriki Uyghur tilidiki tor béketliri hökümet da'iriliri teripidin taqiwétilgen bolsimu, emma yéngidin yene bir qisim Uyghur tilidiki tor béketliri qurulghan idi.

Radi'omiz igiligen uchurlardin melum bolushiche, yéngidin qurulghan Uyghur tilidiki tor béketliri xitay hökümet da'iriliri yol qoyghan shara'it ichide Uyghurlarning intérnét dunyasidiki boshluqini toldurghan bolsimu, emma bu tor béketliri, hökümet da'iriliri teripidin chiqirilghan türlük qa'ide - nizamlarning qattiq cheklimisige uchrawatqini üchün, mezmun hem süpet jehettin weqedin ilgiriki Uyghurche tor béketliri sewiyisige yételmigen.

Gollandiyide olturaqliship qalghan mutellip ependi hem mahire xanimlar bügün radi'omiz ziyaritini qobul qilip, özlirining köpinche hallarda tor alaqisi arqiliq, weten ichidiki dostliri hem uruq - tughqanliri bilen ehwalliship kelgini üchün, 5 - iyul ürümchi weqesidin ilgiriki Uyghur torbetlirining ehwali bilen weqedin kéyinki Uyghurlarche tor béketlirining ehwalida zor perq barliqini hés qilghanliqini bildürüshti.

Mutellip ependi öz bayanida, 5 - iyul weqesidin kéyin yéngidin qurulghan Uyghurche tor béketlirining sani 200 din artuq bolsimu, emma ularning köpinchisining chet'ellerde échilmaydighanliqini bildürüp,échilidighan tor béketlirining köpinchisining naxsha - muzika hem tawar élanliri bérishni asasi mezmun qilghan tor béketliri ikenlikini ilgiri sürdi.

Mutellip ependi öz bayanida yéngidin qurulghan Uyghur tilidiki tor béketliride, Uyghurlargha a'it bolghan xewer - uchurlarning yoq déyerlik ikenlikini, hetta xitay tilidiki tor béketliride ashkara élan qiliniwatqan xelq'ara weziyetke a'it xewerlerningmu Uyghurche tor béketliride bérilmeydighanliqini, 5 - iyul weqesidin ilgiriki Uyghurche munberlerde bolidighan qizghin munazire keypiyatining hazirqi Uyghurche tor béketliride yoqalghanliqini, Uyghur turmushigha a'it yéngidin yézilghan Uyghurche maqale - eserlerning bolsa yoq déyerlik ikenlikini bildürdi.

Ilgiri chaghlarda köpinche waqtini diyarim, selkin qatarliq tor béketlirining erkin söhbet munbiri bolghan chayxanilirida tordashlar bilen qizghin munazire ichide ötküzidighanliqini bildürgen mahire xanim, 5 - iyul weqesidin kéyin yéngidin qurulghan Uyghurche tor béketliride erkin munazire élip bérishqa bolidighan chayxanilar bar bolsimu, emma chayxanilargha kiridighanlarning ilgirikidin zor derijide aziyip ketkenlikini, kirgenlerningmu söz herikette tolimu éhtiyatchan ikenlikini bildürdi.

Mutellip ependi hem mahire xanimlar öz bayanida yene,nöwette weten ichidiki tor béketliride hökümet da'irilirining tor kontrolluqi ilgirikidinmu kücheygenliki üchün, chet'ellerdiki Uyghurlargha a'it uchurlarni ilgirikidek erkin halda munazire meydanlirigha yollash imkaniyitining yoq ikenlikini, gerche chayxanilarda tordashlar bilen paranglashqanda Uyghurlargha a'it yéngi uchurlarni tordashlargha bildürüsh imkaniyiti bolsimu, emma özi hem özige oxshash chet'ellerde yashawatqan Uyghurlarning weten ichidiki tordashlirining bixeterlikidin ensirigini üchün, siyasiy qaratmiliqi küchlük bolghan uchurlarni amal bar yollimaydighanliqini bildürdi.

Igiligen uchurlardin melum bolushiche, xitay hökümiti intérnétni kontrolluqini kücheytken ehwal astidimu Uyghurlar yenila tor tosalghulirini bösüp ötüsh qatarliq türlük amallar arqiliq, Uyghurlargha a'it xewer uchurlarni igilep turghan.

Xitay tilidiki tor béketliride intérnét kontrolluqining Uyghur tilidiki tor béketliridek küchlük emeslikini bildürgen mutellip ependi hem mahire xanimlar yene nöwette özlirining Uyghurlargha a'it xewer uchurlarni xitay tilidiki tor béketliridin köridighanliqini, weten ichidiki nurghunlighan Uyghurlarning bolsa chet'ellerdiki Uyghurlargha a'it xewerlerni hökümetning kontrolluqi birqeder ajiz bolghan, torgha chiqish imkaniyiti bolghan téléfonlar arqiliq köridighanliqini ilgiri sürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.