Алма ширкитиниң ишчилириға мааш қошуп бериши, хитай ширкәтлиридики ишчиларни җасарәтләндүрмәктә

Америкиниң алма ширкити дүшәнбә күни баянат елан қилип, ширкәтниң хитайдики ишчилириға 25% мааш қошуп бериш һәм ишчиларниң иш муһитини яхшилаш һәққидә вәдә бәрди.
Мухбиримиз меһрибан
2012-02-22
Share
apple-china-alma-sherkiti-305.jpg Херидарлар Apple ширкитидә мәһсулатлирини сетивалмақта. 2011-Йили 1-сентәбир, бейҗиң
AFP

Хитай вәзийитини көзәткүчиләр, бу әһвалниң хитай ширкәтлиридә әрзан әмгәк күчи болуп ишләватқан ишчиларниң өз һәқ-һоқуқлирини тәләп қилип, хитай ширкәт хоҗайинлири һәм йәрлик һөкүмәт даирилиригә қарши наразилиқ һәрикәтлириниң көпийишигә сәвәб болидиғанлиқини илгири сүрмәктә.

Өткән йили йил ахиридин башлап, хитайдики чәтәл ширкәтлириниң завутлирида ишләватқан хитай ишчилириниң иш һәққини көпәйтиш, хизмәт муһитини яхшилашни тәләп қилип елип барған наразилиқ намайишлири көпәйгән иди. Буларниң ичидә хитайда тәхминән 1 милйон 300 миң хизмәтчиси бар алма компютер телефон ширкити 20-феврал күни баянат елан қилип, алма ширкитиниң хитайдики әң чоң тармақ ширкити фушикаң айфон, айпәд ширкитидики хитай ишчиларниң хизмәт муһитини яхшилайдиғанлиқини, уларниң иш вақтини узартмиған әһвал астида, 25% мааш қошуп беридиғанлиқини вәдә қилди.

Икки күндин буян бу әһвал хәлқара мәтбуатларда һәм хитай тор бекәтлиридә муһим муназирә темисиға айланди. Бу муназириләрниң зор көпчиликидә, америкидила әмәс, бәлки пүткүл дуня миқясида пайдиси әң юқири ширкәт дәп тәрипләнгән алма компютер, телефон ширкитиниң ишчиларниң тәлипигә асасән, уларниң иш һәққини өстүрүп беришкә қошулуши, хитай игидарчилиқидики ширкәтләрдә ишләватқан ишчиларни җасарәтләндүрүши мумкинлики илгири сүрүлмәктә.

Хитай иқтисад мәсилилири мутәхәссиси ху шиңду әпәндиниң америка авази радиосиға билдүрүшичә, алма ширкитиниң хитайдики ишчиларниң тәлипигә асасән ишчиларға мааш қошуп бериши,нөвәттә хитайниң дөләт ичи һәм африқидики судан қатарлиқ дөләтләрдә әң төвән дәриҗидики иш һәққи елип, начар муһитта ишләватқан әрзан әмгәк күчлири дәп тәриплиниватқан ишчилириниң, хитай ширкәтлири һәм йәрлик һөкүмәт даирилиридин өз-һәқ һоқуқлирини тәләп қилип, елип бериши мумкин болған наразилиқ һәрикәтлириниң көпийишигә сәвәб болидикән, бу ахирқи һесабта зор иҗтимаий вәқәләргә айлинип, хитай һөкүмити сақлап қелишқа тиришиватқан тинч муһитни бәрбат қилиши мумкин икән.

Ху душиң әпәнди өз баянида, хитай ширкәтлиридә ишчиларниң әмгәк вақти узун, хизмәт шараити начар болушиға қаримай, уларниң дуня бойичә әң әрзан болған әмгәк күчлири икәнликини тәкитләп, әмәлийәттә хитай ширкәтлиридә ишчиларниң експилататсийә қилиниш дәриҗисиниң хитайдики чәтәл ширкәтлиридин нәччә һәссә еғир икәнликини илгири сүрүп мундақ дегән:
‏- Бу қетим алма ширкитиниң хизмәтчиләрниң иш вақтини узартмиған шараитта, ишчиларниң иш һәққини 25% өрлитишкә вәдә бериши, хитай ширкәтлири үчүн зор бесим болди. Чүнки әслидинла хизмәт муһити начар, иш һәққи хәлқара әмгәк қанунида бәлгиләнгән өлчәмдин җиқ төвән болған хитай ширкәтлири, әрзан әмгәк күчигә тайинип, пайда елип кәлгән иди. Әмма чәтәл ширкәтлириниң хәлқара қанун бәлгилимиләргә риайә қилип, ишчиларниң тәлипигә қошулуши хитай ширкәтлиригила әмәс, бәлки хитайдики йәрлик һөкүмәт даирилири үчүнму чоң баш ағриқи тепип бериши мумкин. Әлвәттә алма ширкити ишчилириниң тәлипиниң орунлиниши, хитай ширкәтлиридә ишләватқан ишчиларни җасарәтләндүрүп, уларниң ширкәт хоҗайинлиридин иш һәққини өстүрүш, хизмәт муһитини яхшилашни тәләп қилип наразилиқ һәрикәтлири елип беришиға сәвәб болуши мумкин.

Хитай вәзийитини көзәткүчи сиясий анализчилардин “шәпә” журнилиниң баш муһәррири җаң вейго әпәнди бу һәқтә тохтилип мундақ деди:
‏- Мениңчә, хитайдики чәтәл шерикчиликидики әң чоң ширкәт алма ширкитиниң ишчиларниң тәлипигә қошулуп, ишчиларниң иш һәққини өстүрүши, хитай ширкәтлиридә ишләватқан ишчиларниң әмгәк шараитини яхшилашни тәләп қилип елип баридиған наразилиқ һәрикәтлири үчүн өрнәк болуши мумкин. Бу әһвал хитайниң дөләт ичидики ширкәтлири һәм йәрлик һөкүмитигә зор бесим елип келиши мумкин. Хитай һөкүмити бу йил ечилидиған 18-нөвәтлик қурултийиға тәйярлиқ көрүватқан, дөләт рәһбәрлири алмишидиған шараитта муқимлиқни зиядә тәкитләватқан мушундақ бир назук пәйттә, әгәр ишчиларниң наразилиқ һәрикәтлири көпәйсә, бу әһвал чириклик әвҗ алған хитай һөкүмити һәм әрзан әмгәк күчи билән хәлқара базарда зор пайда еливатқан хитай ширкәтлирини сарасимигә селиши мумкин. Һәтта бу хил наразилиқ һәрикәтлири пүтүн хитай мәмликитигә кеңийип, хитай һөкүмити үчүн әҗәллик зәрбә болуши сақланғили болмайдиған муқәррәр йүзлиниш.

Әнглийә “иқтисад гезити”ниң 21-феврал күнидики мулаһизә мақалисидә, алма ширкитиниң хитайдики ишчилириға мааш қошуп бериш мәсилисиниң, хитайниң африқидики судан қатарлиқ дөләтләрдики хитай ширкәтлиригиму бесим елип келиш еһтимали барлиқи илгири сүрүлди.

Мақалидә мундақ дейилгән:
‏- Нөвәттә хитай һөкүмити һәм униң африқидики ширкәтлири еғир синаққа дуч кәлди. Хитайниң судан қатарлиқ африқа дөләтлиридә пәқәт пайдинила қоғлишип, йәрлик ишчиларни әрзан әмгәк күчи сүпитидә ишлитиши, йәрлик һөкүмәт даирилириниң өктичиләрни бастурушиға көз юмуши қатарлиқ мәсилиләр, бу йәрдики йәрлик өктичиләрниң наразилиқини күчәйтти. Әгәр хитай һөкүмити һәм ширкәтлири алма ширкитиниң роһидин өрнәк елип, өзиниң африқидики ширкәтлиридики йәрлик ишчиларға баравәр муамилә қилишни ойлашмиса, өзиниң африқидики образини яхшилашқа тиришмиса, хитай ишчилири һәм пуқралирини өткән айдикидәк гөрүгә еливелиш яки уларға һуҗум қилиш әһваллири йәнә йүз бериши еһтималға толиму йеқин.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт