Америка дөләт мәҗлиси әзалири хитайға қаттиқ иқтисади сиясәт қоллинишқа алақидар бир қанун лайиһисини тонуштурди

Хитай пулиниң алмаштуруш қиммити мәсилиси америка - хитай сода мунасивәтлиридики назук темиларниң бир болуп, кәлмәктә иди. Америка дөләт мәҗлиси әзалири әгәр хитай оз пулниң алмаштуруш қиммитини тәңшимисә хитайға қарита җаза қоллиниш керәкликини тәвсийә қилип кәлмәктә иди.
Мухбиримиз җүмә
2010.03.16
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
amerika-dolet-mejlisi Америка ташқи ишлар министири һилари килинтон җуңго - америка сода йиғини зийапитида сөз қилмақта
AFP Photo

Мәлум болушичә, дөләт мәҗлиси әзалири хитайға қаттиқ иқтисади сиясәт қоллинишқа алақидар бир қанун лайиһиси тонуштурған болуп, мәзкур лайиһиниң тәпсилати һәққидә сәйшәнбә күни чүштин кейин ахбарат елан қилиши йиғини ечилиди.

Бу нөвәт хитайниң пул сияситигә қарши тонуштурулған қанун лайиһисини америка демократлар партийисидин болған палата әзаси чарлез скумер вә җумһурийәтчиләр партийисидин болған линдсей граһам қатарлиқлар бирликтә тонуштурған.

Бу бир бөләк дөләт мәҗлиси әзалири хитай пулниң алмаштуруш сияситигә қарита тонуштурған қанун лайиһиси, хитай баш министири вен җябав америкиниң хитай пул сийити һәққидики тәләплирини рәт қилғандин кейин мәйданға кәлди.

Хитай баш министири вен җябав икки йиғин җәрянида елип берилған мухбирларни күтүвелиш йиғинда хитай пулиниң америка доллириға алмаштуруш нисбитиниң өткән бир нәччә йил җәрянида 20 пирсәнт өскәнликни илгири сүргән иди.

Иқтисадшунасларниң қоллишиға еришкән көп сандики америка мәҗлиси әзалири хитайниң нөвәттә өз пулиниң алмаштуруш қиммитини 25пирсәнттин 50 - пирсәнткичә төвән тутуп келиватқанлиқиға чоңқур ишинидикән. Уларниң қаришичә, хитайниң бу хил контрол қилиш сиясити хитай ширкәтлирини баһа, вә чегра беҗи җәһәтләрдә адаләтсиз әвзәлликкә игә қилип, америка ширкәтлирини пассип орунға чүшүрүп қойған.

Америкилиқ иқтисадшунас, принсетон университети профессори паул кругман хитай пулиниң алмаштуруш қиммити сиясити һәққидә тохтилип мундақ деди: " бу дуняниң һәрқандақ йәрдики дөләтләргә селиштурулғанда әң бурмиланған алмаштуруш қиммити сиясити. Һәмдә бу сиясәт дуняниң қалған қисмини еғир зиянға учратмақта".

Мәлум болушичә, америка малийә министирлиқи 15 - апрел америкиниң иқтисади әһвалиға аит бир доклат елан қилиду. 15 - Март дүшәнбә күни демократик вә җумһурийәтчи дөләт мәҗлиси әзалиридин тәркиб тапқан 130 нәпәр дөләт мәҗлиси әзаси америка малийә министири тимитй гайтнерға мәктуп йоллап бу нөвәтлик доклатта хитайниң пул сияситини алаһидә гәвдиләндүрүшни тәләп қилған.

Мәктупта мундақ дейилгән: " хитайниң пулни контрол қилиш мәсилисини һәл қилиш америка иқтисадини илгири сүрүш вә кәлгүси иқтисади кризисларниң алдини елишта һәл қилғуч амилларниң бири".

Мәктупта йәнә хитай билән хитай пул сиясити һәққидә диалог елип бериш һәққидә тәклип берилип мундақ дейилгән: " америка малийә министирлиқи хитайниң ташқи перевот алмаштуруш қиммитини контрол қилиши сиясити һәққидә хитай билән сөһбәт елип бериши керәк". Бу нөвәт америка дөләт мәҗлис әзалири хитайниң пул сияситигә қарши тонуштурған қанун лайиһисиму, обама һөкүмитини хитайни пул сияситини контрол қилидиған дөләт қатариға тизишқа мәҗбурлайдикән.

Ашкарилинишичә, бу нөвәтлик қанун лайиһисини чарлез скумер, линдсей граһам, дәбби стабенов, шеррод бровн сәм бровнбәк қатарлиқ демократик вә җумһурийәтчиләр әзалири бирликтә тонуштурған.

Өткән һәптә америка президенти обамаму америка експорт миқдарини өстүрүшкә тиришчанлиқи көрситидиғанлиқини билдүргән вә хитайни оз пулиниң алмаштуруш қиммитини әркин қоюветишкә дәвәт қилип мундақ дегән иди: " хитайниң өз пулниң алмаштуруш қиммитини базар арқилиқ тәңшәшкә йүзлиниши дуня характерлик иқтисадий тәңшәштә һалқилиқ рол ойнайду".

Америкилиқ иқтисадшунас кругман әпәндиниң билдүрүшичә, хитай оз пулиниң алмаштуруш қиммитигә қарита йүргүзүватқан контрол сиясити дуня иқтисадниң өсүшигә тосалғу болмақта икән.

Мушу нуқтидин елип ейтқанда, мутәхәссисләр әгәр америка президенти обама хитайниң пул сиясити һәққидә хитайға қаттиқ муамилидә болса, бу хил сиясәт дуня характерлик қоллашқа еришидиғанлиқни илгири сүрмәктә.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.
Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.