Amérika özbékistan munasiwiti yéqinlashmaqta

Pakistan'gha bolghan ishenchini yoqatqan amérika nöwette afghanistan'gha chiqidighan bashqa bir yol izdewatqan bolup, bu yol del özbékistandin ötidu.
Muxbirimiz irade
2012.01.16
Islam-Kerimof-we-Medwedew-ottura-Asiya-305.jpg Rusiye bash ministiri médwédéw tashkentni ziyaret qilghanda islam kérimof bilen söhbetlishiwatqan körünüshlerdin biri. 2009-Yili 23-yanwarda, tashkent.
AFP Photo

Özbékistan prézidénti islam kerimof yéqinda amérika bilen bolghan alaqide mol tejribige ige bolghan abdul'eziz kamilofni özbékistanning tashqi ishlar ministirliqigha teyinlidi. Gerche islam kerimof néme üchün tuyuqsiz bundaq bir özgertish élip barghanliqi heqqide ochuq seweb körsetmigen bolsimu, emma közetküchiler buni islam kerimofning amérika bashchiliqidiki gherb döletliri bilen bolghan munasiwetlirini yaxshilash yolida atqan bir qedimi, dep qarimaqta. Chünki, yéqindin buyan amérika bilen özbékistan arisida yüz bériwatqan bir qatar diplomatiyilik pa'aliyetler amérikining özbékistan'gha bériwatqan yüksek ehmiyitini körsitip bergen idi.

Özbékistan tashqi ishlar ministirliqigha teyinlen'gen abdul'eziz kamilof 1994-yilidin 2003-yilighiche özbékistan tashqi ishlar ministirliqi wezipisini ötigen bir shexs. U 2004-yili tashqi ishlar ministirliqidin qalghandin kéyin besh yil özbékistanning amérikida turushluq bash elchisi bolghan. 2008-Yili özbékistan'gha qaytqandin kéyin özbékistan tashqi ishlar ministiri yardemchisi bolup ishligen. U mezgilde kamilof asasen özbékistanning amérika bilen bolghan munasiwetlirini yaxshilash üchün xizmet qilghan bolup, gherb bilen bolghan munasiwette piship yétilgen usta bir diplomatning qayta özbékistan tashqi ishlar ministirliqigha saylinishini közetküchiler, ikki dölet arisida yéqindin buyan boluwatqan diplomatik alaqilerning tebi'i'iy netijisi, dep qarighan. Bu hem özbik-amérika munasiwetliridiki alaqidar kishilerni memnun qilghan.

Derweqe, amérikining özbékistan'gha qiziqishining artiwatqanliqi 2011-yilining öktebir éyida kilintonning ottura asiyadiki bir qanche döletlerge qaratqan ziyariti jeryanida téximu éniq otturigha chiqqan idi. Amérika dölet ishliri ministiri hillariy kilinton özbékistandiki ziyaritide jeryanida islam kerimof bilen ikki yérim sa'et söhbet ötküzüshi közetküchilerning diqqitini qozghighan idi. Söhbettin kéyin élan qilin'ghan nutuqta hillariy kilinton özbékistanning muhim istratégiyilik ehmiyetke ige bir döletlikini, ottura asiya we afghanistanning muqimliqqa érishishide özbékistanning rolining chongluqini alahide tekitligen we amérikining özbékistan bilen her sahede hemkarlishishni xalaydighanliqini ipade qilghan. Yene shu yili séntebir éyida özbékistan musteqilliqining 20 yilliqini tebriklewatqanda amérika prézidénti barak obama islam kerimofqa biwasite téléfon qilip uni tebriklesh bilen birge, ikki dölet munasiwetlirini kücheytishni xalaydighanliqini ipade qilghan idi.

Undaqta, amérika néme üchün qaytidin özbékistan'gha qiziqip qaldi? mutexessislerning qarishiche, amérikining pakistan bilen bolghan ziddiyiti amérikini afghanistan urushida ghelibe qilish üchün rayonda özige bashqa hemrah izdeshke mejburlawatqan bolup, amérikining meqsiti, afghanistan'gha lawazimet toshushta pakistan'ghila tayinip qélishtek weziyetke xatime bérish iken.

11-Séntebir weqesidin kéyin amérika özining afghanistandiki herbiy herikitining ongushluq bolushi üchün qirghizistan we özbékistanda herbiy baza qurghan. Emma 2005-yili özbékistanda enjan weqesi yüz bergende amérikining özbékistanni tenqid qilishi hem weqe üstidin musteqil tekshürüsh élip bérishni telep qilishi bilen ikki dölet munasiwitige soghuqchiliq chüshüp, özbékistan hökümiti amérikini herbiy bazisini taqashqa qistighan, netijide, amérika qirghizistanning bishkek shehiridiki manas herbiy bazisi bilen cheklinip qalghan idi. Emma özbékistan arqiliq afghanistan'gha chiqish hem asan, hem erzan bolghanliqtin amérika her waqit özbékistandiki herbiy bazisini eslige keltürüshke tiriship kelgen idi.

Asiya waqti gézitide badraqumar teripidin élan qilin'ghan “Obama pakistanni jazalashqa teyyarlanmaqta” namliq mulahizide éytilishiche, yawropadin afghanistan'gha lawazimet toshuydighan shimaliy transport toridiki eng muhim nuqta özbékistan bolup, shimaliy atlantik ehdi teshkilatining herbiy lawazimatlirining 80 pirsenti del mushu özbékistan arqiliq afghanistan'gha yetküzülidiken. Gerche, özbékistan arqiliq afghanistan'gha lawazimet toshushning maliyiti pakistanning jenubidiki karidorgha qarighanda nechche hesse qimmet bolsimu, emma obama hökümitining pakistan'gha tayinip qélishtek weziyetke xatime bérish niyiti qet'iy bolghachqa, amérika chiqim néme bolushidin qet'iynezer, özbékistanni transport bazisi qilishqa teyyarlanmaqta iken. Aptor shunga amérikining emdi özbékistan'gha “Yéqinchiliq qilidighanliqi” ni ipade qilghan.

Melum bolushiche, afghanistanda turushluq qisimlargha herbiy lawazimet yétishmeslik krizisi alliqachan körülüshke bashlighan, bu amérika nöwette duch boluwatqan zor bir riqabetlerning biri iken. Amérika bu mesilini hel qilish üchün xitay hökümiti bilenmu uchrishish élip barghan. Uchrishishta amérika xitaygha afghanistan'gha toshulidighan lawazimetni “Shinjang” arqiliq toshush teklipinimu otturigha qoyghan. Emma xitayning buninggha qandaq jawab qayturghanliqi heqqide éniq bir melumat yoq. Shunga nöwettiki shara'itta özbékistan amérika üchün birdin-bir hel qilghuch dölet iken. Derweqe, amérika awam palatasining yéqinda özbékistan'gha herbiy yardem bérishni chekleydighan qanunni özgertish heqqidiki teklip layihisini maqullishi we barak obamaning kéngesh palatasigha özbékistan'gha qoyulghan qoral émbargosini bikar qilidighan qanun layihisini maqullash heqqide chaqiriq qilishi hemmisi amérikining özbékistan bilen istratégiyilik hemkarliqni emelge ashurushqa ehmiyet bériwatqanliqining netijisi iken.

Özbékistan hökümitimu yéqindin buyan moskwagha qarighanda washin'gton'gha yaqidighan heriketlerni qiliwatqan bolup, kerimofning yéqinda échilghan rusiye bashchiliqidiki kolléktip bixeterlik teshkilatining yighinigha qatnashmasliqimu buning yarqin ipadisi hésablinidiken. Mulahizichilerning éytishiche, hazir washin'gton bilen tashkent öz-ara maslashqan halda munasiwetlirini yaxshilash yolida ortaq qedem tashlawatqan bolup, kerimofningmu gherbke yéqinlishish yolida qedem étishi amérikini memnun qilghan. Gerche, kishilik hoquq organliri amérikining kishilik hoquqni éghir depsende qiliwatqan islam kerimof bilen yéqin munasiwet ornitishqa heriket qilishini anche qarshi élip ketmigen bolsimu, emma mutexesssiler yenila, meyli qaysi shekilde bolmisun, amérikining özbékistan bilen bolghan munasiwetlirini kücheytishini özbékistandiki démokratiye we insan heqlirini ilgiri sürüshke paydiliq, dep qarashmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.