Америка президент намзатлириниң тунҗи қетимлиқ телевизийә муназириси өткүзүлди

3‏-Өктәбир чаршәнбә күни, америка демократчилар президент намзати барак обама билән җумһурийәтчи президент намзати мит ромней тунҗи қетимлиқ телевизийә муназириси елип барди.
Мухбиримиз әркин
2012-10-04
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка президент намзатлириниң тунҗи қетимлиқ телевизийә муназирисидә президент обама вә мит ромней. 2012-Йили 3-өктәбир.
Америка президент намзатлириниң тунҗи қетимлиқ телевизийә муназирисидә президент обама вә мит ромней. 2012-Йили 3-өктәбир.
AFP

Баһалиғучиларниң илгири сүрүшичә, колорадо штатиниң дәнвер университетида елип берилған бәс муназиридә, мит ромней үстүнлүккә еришкән. Бирақ мит ромнейниң кейинки икки қетимлиқ муназиридә давамлиқ үстүнлүкни сақлап қалалайдиған-қалалмайдиғанлиқиға һазир бир немә демәк тәс. Лекин көзәткүчиләрниң диққитини қозғиған нуқта шуки, тәрәпләр бәс-муназиридә чәтәлгә мунасивәтлик пәқәт хитай мәсилисини тилға алди.

Демократла намзати, нөвәттики америка президенти барак обама билән җумһурийәтчиләр намзати, сабиқ массачусетс штатиниң валиси мит ромней оттурисидики тунҗи қетимлиқ бәс муназиридә нуқтилиқ америкиниң маарип, саламәтлик, дәм елиш суғуртиси, хизмәт пурсити яритиш, баҗ, хам чот қатарлиқ ички мәсилиләр талаш-тартиш қилинип, ташқи ишлар вә бихәтәрлик мәсилиси асасән муназирә қилинмиған болсиму, бирақ хитай буниңдин мустәсна бирдин-бир дөләт болуп қалди.

Бәс муназирә җәрянида мит ромней хитайни тәнқид қилди. У сайлиғучиларға вәдә қилип, хитай давамлиқ алдамчилиқ қилса, униңға қаттиқ тақабил туридиғанлиқини билдүрди. Америкидики вәзийәт анализчиси, шихәнзә университетиниң сабиқ сиясий пәнләр лектори елшат һәсәнниң илгири сүрүшичә, бәс муназиридә хитай ромнейниң қаттиқ позитсийә тутидиғанлиқини билдүрүп тилға алған бирдин-бир дөләт болуп қелишидики асаслиқ амил, хитайниң америка иқтисадиға көрситиватқан тәсири, униң хәлқ пулини контрол қилиш, хитай карханилириға ярдәм пули бериш қатарлиқ васитиләрни қоллинип, адаләтсиз риқабәт арқилиқ пайда тепиватқанлиқи, буниң америкида карханиларниң тақилиши вә ишқа орунлишишқа тәсир көрситиватқанлиқи билән зич мунасивәтлик.

Обама илгири мит ромней рәһбәрлик қилған ширкәтниң бурун хизмәтни хитайға йөткәп, уларға иш пурсити яритип бәргәнликини тәнқид қилған. Бирақ чаршәнбә күнки муназиридә ромней хитайни икки қетим тилға елип, хитайға юмшақ қоллуқ қилмайдиғанлиқини илгири сүргән болсиму, лекин обама ромнейға қайтурма һуҗум қилғанда хитай мәсилисини тилға алмиди.

Мит ромней 1‏-қетим өзиниң қандақ қилип ишқа орунлишишни әмәлгә ашуридиғанлиқи һәққидики соалға җаваб бәргәндә хитайни тилға алған.

У буниң үчүн америкиниң енергийә мустәқиллиқини алға сүрүп, 4 милйон кишигә хизмәт пурсити яритидиғанлиқи, содини ечиветидиғанлиқи, латин америкиси билән болған содини күчәйтидиғанлиқи, америка хәлқиниң кәспи қабилийити вә мәктәпни яхшилайдиғанлиқи, хам чотни тәңшәп, ушшақ тиҗарәтни йөләйдиғанлиқи әскәртип, «әгәр хитай алдамчилиқ қилмақчи болса яки қилса, униңға зәрбә беридиғанлиқи» ни билдүрди.

Президент обама болса америка иқтисадини йолға селиш үчүн маарип системисини яхшилаш, оқутқучилар қошунини сәрхиллаштуруп вә көпәйтип, кәспий тәрбийә елип бериш, ширкәт беҗини азайтип, америка ичидә мәбләғ салған ширкәтләргә баҗ кәчүрүм қилиш, америкиниң енергийә ишләпчиқиришини ашуруш, шуниң билән биргә баҗ киримини ашуруш вә һөкүмәт хираҗитини мувапиқ йоллар билән азайтиш қатарлиқ чарә-тәдбирләрни қоллинидиғанлиқини билдүргән.

Бирақ бу селинмиға кетидиған чиқимни қандақ һәл қилиш керәк? икки партийә президент намзатлириниң көз қаршидики негизлик пәрқ қизил рәқәм вә селинмиға керәклик пулни қандақ йоллар билән һәл қилиш мәсилисидә әкс етиду. Президент обама мәзкур мәсилә һәққидә тохтилип: биз һәм қизил рәқәмни азайтип һәм америка оттура тәбиқә хәлқи еһтияҗлиқ болған селинмини азаймай туруп, бу чиқимни қандақ төләймиз? мениңчә бу мәзкур сайлам паалийитидики мәркизи мәсилә, дәп көрсәтти.

Хитай америка дөләт хәзинә чекини әң көп сетивалған дөләт. Ромней, һөкүмәт хираҗити вә қизил рәқәмни қандақ қилип кемәйтидиғанлиқи һәққидики бир соалға җаваб бәргәндә хитайни 2‏-қетим тилға елип, пул қәрз елиш ишлирида хитайға тайиниш әһвалға хатимә беридиғанлиқини тәкитләйду.

У: қисқиси, мән биринчи болуп, мән биз маңдуруватқан бу программиларни синақ қилимән. Бу программилар бизниң хитайдин қәрз елип маңдурушимизға әрзимду-әрзимәмду? шуниңға қараймән. Әгәр әрзимисә, мән уларни бикар қилимән. Мән һәргиз хитайдин пул қәрз елип төләйдиған бундақ ишни қилмаймән. Мана бу мән қилидиған ишларниң бири, дәп көрсәтти. Бирақ массачусетс штатиниң мәзкур сабиқ валиси өзиниң президентлиққа сайлинип қалса, хитайға қарши қандақ конкрет тәдбир алидиғанлиқини тәпсилий чүшәндүрмиди.

Хитайға содида қандақ муамилә қилиш мәсилиси бу қетимқи сайламдики изчил талаш-тартиш қилинған мәсилиләрниң бири болуп кәлгән иди. Ромней илгири хитайниң хәлқ пули курсини чүшүрүп, хитай таварлириниң тәннәрхини әрзан тутуватқанлиқи, бу арқилиқ хитай таварлириға адаләтсиз риқабәт муһити яритип, алдамчилиқ қиливатқанлиқини, униң йәнә америка техникисини оғрилаватқанлиқини илгири сүргән. Обама һөкүмитигә көп қетим хитайни пул курсини контрол қилидиған дөләт, дәп елан қилиш пурсити кәлгән болсиму, бирақ обаманиң бу пурсәтни қолланмиғанлиқини тәнқид қилған. Өзи президентлиққа сайлинип қалса, хитайни пул курсини контрол қилидиған дөләт, дәп елан қилидиғанлиқини билдүргән иди.

Лекин президент обама өзиниң пүткүл сайлам җәрянидики нутуқлирида изчил хитайға содида қаттиқ позитсийә тутидиғанлиқини билдүрүп кәлди. У бу йил 9‏-айда хитайни дуня сода тәшкилатиға әрз қилип, бейҗиң һөкүмитиниң аптомобил запчаслирини ишләпчиқарғучи карханиларға ярдәм пули бериватқанлиқини илгири сүргән. Бу обама һөкүмитиниң 9-қетим хитайни дуня сода тәшкилатиға әрз қилиши иди. Бирақ обама йәнә, хитайниң қанунсиз сода һәрикитигә қарши тәдбир алғанда еһтиятчан болушни, болмиса буниң икки дөләт арисида сода урушини кәлтүрүп чиқиридиғанлиқини әскәртип кәлгән.

Лекин елшат һәсәнниң илгири сүрүшичә, бу қетимқи муназиридә муназириләшкүчиләрниң мәсулийәт вә баравәрлик роһи униң диққитини қозғиған. Түнүгүнки муназиридә ромнейниң үстүнлүк қазанғанлиқи илгири сүрүлди. Бирақ мәзкур муназирә сайлиғучиларниң қарариға қанчилик тәсир көрситидиғанлиқини һазир қияс қилиш балдурлуқ қилиду.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт