Amérika prézidént namzatlirining tunji qétimliq téléwiziye munazirisi ötküzüldi

3‏-Öktebir charshenbe küni, amérika démokratchilar prézidént namzati barak obama bilen jumhuriyetchi prézidént namzati mit romnéy tunji qétimliq téléwiziye munazirisi élip bardi.
Muxbirimiz erkin
2012-10-04
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika prézidént namzatlirining tunji qétimliq téléwiziye munaziriside prézidént obama we mit romnéy. 2012-Yili 3-öktebir.
Amérika prézidént namzatlirining tunji qétimliq téléwiziye munaziriside prézidént obama we mit romnéy. 2012-Yili 3-öktebir.
AFP

Bahalighuchilarning ilgiri sürüshiche, kolorado shtatining denwér uniwérsitétida élip bérilghan bes munaziride, mit romnéy üstünlükke érishken. Biraq mit romnéyning kéyinki ikki qétimliq munaziride dawamliq üstünlükni saqlap qalalaydighan-qalalmaydighanliqigha hazir bir néme démek tes. Lékin közetküchilerning diqqitini qozghighan nuqta shuki, terepler bes-munaziride chet'elge munasiwetlik peqet xitay mesilisini tilgha aldi.

Démokratla namzati, nöwettiki amérika prézidénti barak obama bilen jumhuriyetchiler namzati, sabiq massachuséts shtatining walisi mit romnéy otturisidiki tunji qétimliq bes munaziride nuqtiliq amérikining ma'arip, salametlik, dem élish sughurtisi, xizmet pursiti yaritish, baj, xam chot qatarliq ichki mesililer talash-tartish qilinip, tashqi ishlar we bixeterlik mesilisi asasen munazire qilinmighan bolsimu, biraq xitay buningdin mustesna birdin-bir dölet bolup qaldi.

Bes munazire jeryanida mit romnéy xitayni tenqid qildi. U saylighuchilargha wede qilip, xitay dawamliq aldamchiliq qilsa, uninggha qattiq taqabil turidighanliqini bildürdi. Amérikidiki weziyet analizchisi, shixenze uniwérsitétining sabiq siyasiy penler léktori élshat hesenning ilgiri sürüshiche, bes munaziride xitay romnéyning qattiq pozitsiye tutidighanliqini bildürüp tilgha alghan birdin-bir dölet bolup qélishidiki asasliq amil, xitayning amérika iqtisadigha körsitiwatqan tesiri, uning xelq pulini kontrol qilish, xitay karxanilirigha yardem puli bérish qatarliq wasitilerni qollinip, adaletsiz riqabet arqiliq payda tépiwatqanliqi, buning amérikida karxanilarning taqilishi we ishqa orunlishishqa tesir körsitiwatqanliqi bilen zich munasiwetlik.

Obama ilgiri mit romnéy rehberlik qilghan shirketning burun xizmetni xitaygha yötkep, ulargha ish pursiti yaritip bergenlikini tenqid qilghan. Biraq charshenbe künki munaziride romnéy xitayni ikki qétim tilgha élip, xitaygha yumshaq qolluq qilmaydighanliqini ilgiri sürgen bolsimu, lékin obama romnéygha qayturma hujum qilghanda xitay mesilisini tilgha almidi.

Mit romnéy 1‏-qétim özining qandaq qilip ishqa orunlishishni emelge ashuridighanliqi heqqidiki so'algha jawab bergende xitayni tilgha alghan.

U buning üchün amérikining énérgiye musteqilliqini algha sürüp, 4 milyon kishige xizmet pursiti yaritidighanliqi, sodini échiwétidighanliqi, latin amérikisi bilen bolghan sodini kücheytidighanliqi, amérika xelqining kespi qabiliyiti we mektepni yaxshilaydighanliqi, xam chotni tengshep, ushshaq tijaretni yöleydighanliqi eskertip, "Eger xitay aldamchiliq qilmaqchi bolsa yaki qilsa, uninggha zerbe béridighanliqi" ni bildürdi.

Prézidént obama bolsa amérika iqtisadini yolgha sélish üchün ma'arip sistémisini yaxshilash, oqutquchilar qoshunini serxillashturup we köpeytip, kespiy terbiye élip bérish, shirket béjini azaytip, amérika ichide meblegh salghan shirketlerge baj kechürüm qilish, amérikining énérgiye ishlepchiqirishini ashurush, shuning bilen birge baj kirimini ashurush we hökümet xirajitini muwapiq yollar bilen azaytish qatarliq chare-tedbirlerni qollinidighanliqini bildürgen.

Biraq bu sélinmigha kétidighan chiqimni qandaq hel qilish kérek? ikki partiye prézidént namzatlirining köz qarshidiki négizlik perq qizil reqem we sélinmigha kéreklik pulni qandaq yollar bilen hel qilish mesiliside eks étidu. Prézidént obama mezkur mesile heqqide toxtilip: biz hem qizil reqemni azaytip hem amérika ottura tebiqe xelqi éhtiyajliq bolghan sélinmini azaymay turup, bu chiqimni qandaq töleymiz? méningche bu mezkur saylam pa'aliyitidiki merkizi mesile, dep körsetti.

Xitay amérika dölet xezine chékini eng köp sétiwalghan dölet. Romnéy, hökümet xirajiti we qizil reqemni qandaq qilip kémeytidighanliqi heqqidiki bir so'algha jawab bergende xitayni 2‏-qétim tilgha élip, pul qerz élish ishlirida xitaygha tayinish ehwalgha xatime béridighanliqini tekitleydu.

U: qisqisi, men birinchi bolup, men biz mangduruwatqan bu programmilarni sinaq qilimen. Bu programmilar bizning xitaydin qerz élip mangdurushimizgha erzimdu-erzimemdu? shuninggha qaraymen. Eger erzimise, men ularni bikar qilimen. Men hergiz xitaydin pul qerz élip töleydighan bundaq ishni qilmaymen. Mana bu men qilidighan ishlarning biri, dep körsetti. Biraq massachuséts shtatining mezkur sabiq walisi özining prézidéntliqqa saylinip qalsa, xitaygha qarshi qandaq konkrét tedbir alidighanliqini tepsiliy chüshendürmidi.

Xitaygha sodida qandaq mu'amile qilish mesilisi bu qétimqi saylamdiki izchil talash-tartish qilin'ghan mesililerning biri bolup kelgen idi. Romnéy ilgiri xitayning xelq puli kursini chüshürüp, xitay tawarlirining tennerxini erzan tutuwatqanliqi, bu arqiliq xitay tawarlirigha adaletsiz riqabet muhiti yaritip, aldamchiliq qiliwatqanliqini, uning yene amérika téxnikisini oghrilawatqanliqini ilgiri sürgen. Obama hökümitige köp qétim xitayni pul kursini kontrol qilidighan dölet, dep élan qilish pursiti kelgen bolsimu, biraq obamaning bu pursetni qollanmighanliqini tenqid qilghan. Özi prézidéntliqqa saylinip qalsa, xitayni pul kursini kontrol qilidighan dölet, dep élan qilidighanliqini bildürgen idi.

Lékin prézidént obama özining pütkül saylam jeryanidiki nutuqlirida izchil xitaygha sodida qattiq pozitsiye tutidighanliqini bildürüp keldi. U bu yil 9‏-ayda xitayni dunya soda teshkilatigha erz qilip, béyjing hökümitining aptomobil zapchaslirini ishlepchiqarghuchi karxanilargha yardem puli bériwatqanliqini ilgiri sürgen. Bu obama hökümitining 9-qétim xitayni dunya soda teshkilatigha erz qilishi idi. Biraq obama yene, xitayning qanunsiz soda herikitige qarshi tedbir alghanda éhtiyatchan bolushni, bolmisa buning ikki dölet arisida soda urushini keltürüp chiqiridighanliqini eskertip kelgen.

Lékin élshat hesenning ilgiri sürüshiche, bu qétimqi munaziride munazirileshküchilerning mes'uliyet we barawerlik rohi uning diqqitini qozghighan. Tünügünki munaziride romnéyning üstünlük qazan'ghanliqi ilgiri sürüldi. Biraq mezkur munazire saylighuchilarning qararigha qanchilik tesir körsitidighanliqini hazir qiyas qilish baldurluq qilidu.

Toluq bet