Америка -хитай истратегийә вә иқтисад диалоги өткүзүлди

Америка - хитай истратегийә вә иқтисад диалоги дүшәнбә күни бейҗиңда башланди. Тәрәпләр икки күнлүк диалогда иқтисади, бихәтәрлик вә ташқи ишларға мунасивәтлик зор мәсилиләр үстидә пикир алмаштуриду.
Мухбиримиз әркин
2010-05-24
Share
2010-Amerika-Xitay-istirategiye-sohbet-yighini-305.jpg Сүрәт, 2010 - йили 24 - май күни бейҗиңда ечилған америка - хитай истратегийә вә иқтисад диалоги йиғин мәйданидин бир көрүнүш.
AFP Photo

Америка - хитай арисидики сода балансида мәвҗут тәңпуңсизлиқлар, шималий корийә вә иран ядро мәсилисигә даир темилар бу нөвәтлик диалогдики муһим музакирә темилириниң биридур. Лекин хәлқ пулиниң курси мәсилиси бу қетимқи сөһбәттики җиддий талаш -тартиш қилинған тема болмиған.

Бәзи мәтбуатлар бейҗиңда ечиливатқан америка - хитай истратегийә -иқтисад диалогиниң 2009‏ - йилдики америка - хитай диалогиға қариғанда, бәзи мәсилиләрдә нисбәтән аз талаш -тартиш билән өтүватқанлиқини хәвәр қилди.

Көзәткүчиләр йиғинниң алдида бәзи қиясларни оттуриға қоюп, хәлқ пулиниң курси бу нөвәтлик диалогдики негизлик талаш - тартиш қилинидиған мәсилә болуп қалидиғанлиқини пәрәз қилишқан иди. Лекин бу һәқтики хәвәрләрдә тәрәпләрниң өзини тутувелип, мәсилигә нөвәттики пул -муамилә вәзийитини нәзәргә елиш асасида бир қәдәр риал позитсийә тутқанлиқини илгири сүргән.

Йиғинда хитай тәрәп хәлқ пулиниң курсини өстүрүшкә конкрет вәдә бәрмигән. Лекин хәлқ пули ислаһатини өзиниң усули билән аста -аста йолға қойидиғанлиқини билдүргән. Хитай дөләт рәиси ху җинтав йиғинниң ечилиш мурасимидики нутқида "хәлқ пулиниң алмаштуруш нисбити механизмини пухта қәдәм билән асаста - аста давамлаштуримиз. Бу хил илгириләш, мустәқил қарар чиқириш, контрол қилиш вә пәйдин - пәй илгириләш принсипи асасида болид у" дегән. Канададики вәзийәт анализчиси мәмәт тохти әпәнди бейҗиңдики диалог һәққидә тохтилип, тәрәпләрниң бу қетимқи диалогда бу мәсилигә соғуққан позитсийә тутушидики сәвәбләрни муһакимә қилди.

Йиғинда америка малийә министири тимутий гейтнер хитайниң сода - мәбләғ селиш муһитини өзгәрмәсликкә капаләтлик қилишни тәләп қилип, "ашкара сода вә мәбләғ селиш биз икки дөләтни зор нәпкә ериштүрүватиду. Биз кәң ечиветилгән хитайни қарши алимиз" дегән. Америка хитайниң мәмликәт ичидики миллий карханилирини ярдәм пули билән тәминләп, әркин базар қаидисигә зит һәрикәт қиливатқанлиқини, бәзи саһәләрдә чәтәлниң мәбләғ селишини тосап келиватқанлиқини илгири сүрүп кәлгән.

Бу қетимқи йиғинда тәрәпләр бирликкә келәлмигән мәсилиләрниң бири, хитайниң базар игиликидики дөләтлик орни мәсилиси болуп, америка хитайниң базар игиликидики дөләтлик шәртини һазирлаш үчүн йәнә нурғун мусапиларни бесиши керәкликини әскәртип кәлгән иди. Хитай болса, америкиниң назук техника експорт чәклимисини бикар қилишни тәләп қилип, хитайға назук техника експорт қилиш йолидики тосалғуни елип ташлашни тәләп қилди.

Бу қетимқи диалог корийә йерим арилиниң вәзийити җиддийлишип, җәнубий корийә пйоңяңниң "чеонән парахот вәқәси"дики "тәлвиликини" җазалашни тәләп қиливатқан мәзгилгә тоғра кәлгән. Хитай һазирға қәдәр бу вәқәгә инкас билдүрмәй, тәрәпләрни өзини тутувелишқа чақирип кәлгән иди. Бейҗиңдики йиғинда клинтон ханим корийә йерим арилиниң вәзийитидики җиддийчиликни оттуриға қоюп, хитайниң вәқәгә инкас билдүрүшини, хәлқара җәмийәт билән бир мәйданда туруп, пйоңяңға қаттиқ тәдбир қоллинишни тәләп қилған. Канададики вәзийәт анализчиси мәмәт тохти әпәнди, пйоңяң хитайниң америкиға қарши козори икәнликини әскәртип, шуңа униң шималий корийини рәнҗитмәйдиғанлиқини билдүрди.

Клинтон ханим кишилик һоқуқ мәсилисигә диққәт қилидиғанлиқини билдүргән. 1 - Нөвәтлик америка -хитай истратегийә -иқтисад диалоги 2009‏ - йили "5 - июл вәқәси" йүз бәргән айда елип берилған болуп, бу вәқә шу қетимқи йиғинда оттуриға қоюлған болсиму, лекин америка буниңға күчлүк позитсийә билдүрмигән иди. Бу қетимқи йиғин болса хитай компартийиси вә дөләт кабинтиниң "шинҗаң сөһбәт йиғини"ечилип, әмди ахирлашқан мәзгилгә тоғра кәлди.

Клинтон ханим дүшәнбә күнки йиғинда тәрәпләрниң барлиқ мәсилиләрдә пикир бирликигә келәлмисиму, лекин бу мәсилиләрни оттуриға қоюп, музакирә қилишниң зөрүрлүкини тәкитлигән. Ху җинтав йиғинниң ечилиш мурасимида сөзлигән нутқида, әгәр америка тәйвән вә тибәт мәсилисини оттуриға қойса, хитай тәрәпниң җиддий инкасиға дуч келидиғанлиқини агаһландуруп, "бир - биримизниң негизлик мәнпәәтигә һөрмәт қилишимиз керәк" дегән.

Шу күни хитай ташқи ишлар министирлиқи баянатчиси ма җавшүй ху җинтавниң сөзини конкретлаштуруп, "биз америка тәрәпниң җуңгониң негизлик мәнпәәти вә зор мәсилиләрдики сәзгүрлүкигә һөрмәт қилишни, болупму тәйвән вә тибәткә четилидиған сәзгүр мәсилиләрни тоғра бир тәрәп қилишини үмид қилимиз" дәп тәкитлигән.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт