Балилар әйдиз кесилиниң тәһдитигә дуч кәлмәктә

Дуня миқясида кеңийип, йилдин йилға техиму көп җанларға замин болуватқан әйдиз кесили балиларни вә уларниң келәчикиниму тәһдит астиға алмақта. Бирләшкән дөләтләр тәшкилати балилар фонди 'унисәф' дуняда һазир 15 яшниң төвинидики 2 милйон өсмүр балиниң әйдиз вируси билән юқумланғанлиқини ашкарилиди.
Мухбиримиз ирадә
2009-04-21
Share
Burino-France-aids-afrika-305 2009 - Йили 11 - феврал, франсийә президентиниң айали карла бруней ханим африқиниң буркинафасо шәһиридики бир балилар вә айаллар кесәлгә қарши туруш мәркизидики бимарлар билән биргә.
AFP Photo

Доклатта дейилишичә, бу балиларниң көп қисми африқа дөләтлиридә болуш билән бирликтә һәрқайси дөләтләргиму тарқалған болуп, улар әйдизгә қарши һечқандақ давалашқа еришәлмәйватқан икән. Әйдиз билән юқумланған 2 милйон балидин 90% и бу вирусни аниси арқилиқ юқтурувалған болуп, гәрчә һазир тибабәттә әйдиз билән юқумланған һамилдарниң кесилиниң балисиға өтүшиниң алдини алидиған дорилар барлиққа кәлгән болсиму, әмма бу аниларниң аран 10% ила бу хил дориларни ишлитиш имканийитигә игә икән.

Һазир дуняда һәр бир минутта бир бала әйдиз вируси билән мунасивәтлик кесәлликләр билән өлүватқан болуп, түнүгүн мәркизи нийорктики асия тәрәққият җәмийитиму бу һәқтә доклат елан қилип, хитайда бала әйдиз бимарлириниң давалиниш пурситигә еришәлмәйватқанлиқи, давалиниватқанлириниңму хата усуллар билән давалиниватқанлиқини елан қилди. Әмма доклатта хитайда зади қанчилик бала әйдиз бимариниң барлиқи һәққидә ениқ мәлумат берилмигән.

Хәвәрләрдин қариғанда йәнә, хитайдики тенч окян өмүрлүк суғурта ширкити бейҗиң тармақ ширкити йеқинда "қуяш нури балилар еғир кесәлликлири суғуртиси" ни йолға қойған болуп, бу суғурта 60 күндин тартип 17 яшқичә болған қорамиға йәтмигән балиларни өз ичигә алидиған болуп, әмма уларниң һаяти әйдиз кесили сәвәблик җиддий хәвпкә учриғандила андин суғурта ярдәм пулиға еришәләйдикән.

Әйдизниң оттуриға чиқишидин һазирғичә тәхминән 14 милйон киши бу кесәллик сәвәбидин җенидин айрилған болса, буниң ичидә 3 - 4 милйониниң 15 яшниң астидики балилардин тәркип тапқанлиқи кишини һәқиқәтәнму чөчүтиду. Бирләшкән дөләтләр тәшкилати балилар фонди "уникәф" оргининиң баян қилишичә балилардики әйдиз кесилиниң кишини чөчүтидиған дәриҗидә кеңийип кетишиниң сәвәби әйдиз билән муҗадилә хизмәтлириниң асасән чоңларғила мәркәзлишип қалғанлиқи, балиларға йетәрлик әһмийәт берилмәйватқанлиқидин келип чиққан икән.

Балиларда көрүлидиған әйдиз кесили дуняда тунҗи әйдиз билән юқумланған киши байқалғандин бир йил кейин йәни 1982 - йили байқалған болуп, бу вирус дәсләптә нурғун балиларға қан арқилиқ юққан икән. Әмма 1985 - йилидин кейин қан бәргүчиләрниң тәкшүрүлүши вә қени өлчәмгә тошмиғанларниң қениниң башқиларға берилмәслик қануниниң қобул қилиниши билән әйдиз вируси билән балиларға қан арқилиқ юқуши асасән йоқитилған.

Һазир балиларниң әйдиз билән юқумлинишиниң 90% и асасән анидин балиға һамилдарлиқ, туғут вә емитиш җәрянида юқуштин келип чиққан икән. Бу хил балиларда дәсләптә саламәтлик җәһәттә һечқандақ пәрқ көрүлмәйдикән. Әмма 3 айдин 24 айғичә болған арилиқта кесәллик аламәтлири өзини көрситишкә башлайдиған болуп, буларниң көп учрайдиғанлири охшаш яшлиқлириға нисбәтән еғирлиқ вә бойиниң кичик болуши, ленфа бәзлири чоңийиш, юқумлиниш, җигәр вә өт йоғинап кетиш вә тәрәққи қилалмаслиқ қатарлиқ аламәтләрдин ибарәт икән.

Материялларға асасланғанда, анидин әйдиз вируси билән юқумланған балиларниң оттуричә өмри 10 - 7 яш әтрапида болуп, бу балилар техи бир яш вақтидила һәрхил микроплуқ кесәлликләр билән юқумлинишқа башлайдикән.

Америка коломбийә унверситити медитсна пәнлири доктори мәмтимин әпәнди балиларниң әйдиз билән юқумлинишиниң алдини елишта муһим болған амиллар үстидә тохтулуп өтти.
   
Балилар кәлгүсиниң игилири, бу дуня балилар билән гүзәл, балиларниң тинчлиқ вә саламәтлик ичидә яшиши үчүн әйдиз билән қәтий йосунда күрәш елип берилиши керәклики тәкитләнмәктә, балиларниң һәқ - һоқуқини қоғдаш үчүн бир қисим қанун - тәртипләр йолға қоюлуп, җәмийәт бу һәқтә яхши саватландурулғанда әйдизниң балиларниң җениға замин болушиниң алдини алғили болидикән .

Материяллардин мәлум болушичә һамилдарлиқ вә туғут җәрянида әйдизниң анидин балиға өтүши тамамән қарши турғили болидиған болуп, бу һәқтә әйдиз вируси билән юқумланғучи аяллар толуқ саватқа игә қилиниш билән бирликтә җәмийәтму уларға ярдәм қолини сунуши керәк икән.
 
Асия тәрәққият җәмийитиниң доклатидин мәлум болушичә, хитайда 2008 - йилиниң алдинқи 9 ейидила 7000 киши әйдиз кесили сәвәблик һаятидин айрилған. Уйғур районида болса 2008 - йили 3 - айғичә болған арилиқта әйдиз бимариниң сани 25615 дәп елан қилинған.

Бирақ, әйдиз билән юқумланған уйғур балиларниң саниниң зади қанчиликлики һәққидә һазирғичә һечқандақ санлиқ мәлумат йоқ болуп, бу балиларниң тәқдириниң немә болуватқанлиқиму қараңғу болуп турмақта.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт