Барин инқилабиниң хаслиқлири һәққидә

Йеқинқи заман уйғур сиясий тарихи варақланса, хитай һакимийитигә қарши чоң - кичик ийсанларниң үзлүксизлики диққәтни тартиду. Әнә әшу үзлүксизликини шәкилләндүргән исянлардин бири барин инқилабидур.
Мухбиримиз шөһрәт һошур
2009.04.06
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
BasturulghanUyghurlar-305 Сүрәт, хитай сақчилири, уйғур аптоноп йайониниң намәлум йезисида уйғур диханлирини тутқун қилватқан көнүнүш.
news.boxun.com / Wang Lixiong

5 - Април күни мана бу инқилабниң 19 йиллиқ хатирә күни. Нөвәттә муһаҗирәттики уйғурлар бу күнни түрлүк шәкилдә хатирилимәктә. Ундақта барин инқилабиниң хаслиқлири йәни уйғур тарихидики башқа исянлардин пәрқлири қайсилар?

Бирқисим чәтәл мутәхәсислириниң қаришичә, уйғур ели тинҗимас бир район, уйғурлар баш әгмәс бир милләттур. Мутәхәссисләрни бу хил қарашқа кәлтүргән һәрикәтләрдин бири барин инқилабидур. Түркийә һаҗитәпә университетниң оқутқучиси, доктор әркин әкрәм, барин инқилабиниң өзигә хас алаһидиликлири һәққидә тохтилип өтти.

Уйғур елида хитай һакимийитигә қарши һәрикәтләр үзлүксиз болуп турди. Бу һәрикәтләрниң бир қисимлири тарих бетигә хатирлинип маңди; бирқисим хатириләнмиди, унтулуп кәтти. Барин инқилаби болса тарих бетигә йезилғанлардин вә вәтән ичи - сиртиға тәсир көрситәлигән һәрикәтләрдин бири. Бундақ болушиниң сәвәбини әркин әкрәм мундақ чүшәндүриду: йәни әркин әкрәмниң қаришичә, барин инқилаби кичик бир йезида йүз бәрди әмма, тәсири чегра вә дәвир атлиди.
 
"Барин шеһидлири - ғурур вә иптихаримиздур" намлиқ мақалиниң аптори азат әпәнди өз тор бетидә мундақ язиду: барин инқилабиниң йетәкчилири вә қатнашқучилири ичидә университет пүттүргән зиялийлар йоқ, 1940 - йиллардикидәк, мунтизим тәрбийә көргән қомандани вә яки содигәр - карханичиму йоқ: уларда бәзиләрниң чүшүнүп йетиш қийин болған бир күч бар; у болсиму қәлбидики иман вә тәбиитидики җасарәт; шундақла йәнә өз миллитигә болған вапа вә мәсулийәт.

Азат әпәнди мақалисидә, барин инқилабиниң йетәкчиси зәйнидин йүсүпниң җәңгә атлинишиниң алдида, өз избасарини вә избасариниң из басариниму тәйинләп болғанлиқини, демәк уларниң җәңгә атлинишниң алдида уйғур миллитиниң авазини дуняға аңлитиш вә кәлгүси уйғур әвладлириға бир абидә тикләш үчүн өлүм йолини таллиғанлиқини билдүриду. Бу һәқтә америкида яшаватқан сиясий көзәткүчи илшат әпәндиму қарашлирини оттуриға қойди.

Һөрмәтлик оқурмәнләр, юқирида биз силәргә барин инқилабиниң хаслиқлири һәққидә тәйярлиған программамизни диққитиңларға сундуқ.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт