Xitay hökümiti Uyghur élide gheyriy jiddiy tedbir almaqta

Béyjing da'iriliri 2-marttin 15-martqiche tyen'enmén meydanigha her qandaq orun yaki shexsning ayaq bésishigha, tyen'enmén asminida ikki yüz kilométir da'iride her qandaq nersining uchushigha yol qoyulmaydighanliqini élan qildi.
Muxbirimiz gülchéhre
2011.03.02
Xitay-qoralliq-saqchi-urumqi-kocha-305 Bügün, 13 - iyul, ürümchide 2 uyghurni étip öltürgen we birini yarilandurghan neq meydanni saqlap turghan 2 xitay saqchisi.
AFP Photo

Béyjing da'iriliri asmanda tor, yerde qapqan qurghan bu jiddiy tedbirlerni ikki chong yighinning bixeterliki üchün élin'ghanliqini körsitiwatqan peytte, nechche ming chaqirim yiraqtiki Uyghur élining sheher, nahiyiliridimu broniwiklar charlap yürmekte. Undaqta Uyghur élide xitay da'irilirining éliwatqan gheyriy normal jiddiy tedbirlirige néme seweb bolmaqta?

Ottura sherqtiki döletlerde diktator hakimiyetler üstidin arqa-arqidin partlighan xelq inqilabliri öz nöwitide xitayghimu belgilik tesir körsitip xitay da'irilirini jiddiyleshtürdi. Netijide xitay hökümiti alahide bixeterlik tedbirlirini qollan'ghan idi, ikki chong yighinning mana bu xil turaqsiz weziyetke toghra kélishi bilen xitay hökümiti yenimu qattiq tedbirler almaqta.

Ikki chong yighin béyjingda 3-marttin 5-martqiche échilip tamamlinidighanliqi pilanlan'ghan. Bu heqte yéqindin buyan xitay axbaratliri hemde xelq'ara metbu'atlarning élan qiliwatqan uchurlirigha qarisaq, béyjing saqchi da'iriliri charshenbe küni ikki yighin échilish mezgilide élinidighan bixeterlik zörür tedbirlirini élan qildi. Yeni béyjing da'irilirining bu heqte tarqatqan uqturushida 2-marttin 15-martqiche, tyen'enmén meydanigha her qandaq organ yaki ademning ayaq bésishigha ruxset qilinmaydu, tyen'enmén asminida ikki yüz kilométir da'iride herqandaq uchar jisimning ötüshi cheklinidu dep yézilghan.

Seyshenbe küni yene, béyjingdiki on nechche chet'el muxbirliri saqchixanigha yighip apirilip agahlandurulghan.

Béyjing seher géziti charshenbe küni, béyjing da'irilirining 17 milyon yanfon abontlirini merkez qilip, uchur alaqini közitidighanliqini élan qildi.
Buningdin bashqa, béyjing da'iriliri ikki yighinning amanliqigha kapaletlik qilish üchün 180 minggha yéqin saqchini öz ichige alghan 739 ming ammini heriketlendürgen.

Emma, radi'omizgha kelgen inkaslardin, ikki yighin échiliwatqan béyjing shehiridin nechche ming chaqirim yiraqtiki Uyghur élining weziyitimu yéqinqi mezgillerde téximu jiddiyliship ketkenliki melum. Uchur bergüchilerning inkasigha qarighanda, ürümchi we bashqa sheherlerde qoralliq saqchi we charlash etritining herikiti ilgirikilerdin jiddiy bolup, kochilarda saqchilarning, qarawullarning köpeytilgenlikini éniq bayqighili bolidiken. Ammiwi sorun, qatnash tügünliride tekshürüshlermu kücheytilgen.

Biz bu inkaslargha asasen ürümchi, qeshqer, xoten we aqsu qatarliq jaylardin uchur igileshke tirishtuq. Ürümchi saqchi da'iriliri yéqindin buyan charlashni kücheytkenlikini delilligen bolsimu sewebini chüshendürüshni ret qildi.

Aqsuning kucha nahiyisige qaratqan téléfon ziyaritimizdin, hökümet hem saqchi orunlirigha charlashni kücheytish heqqide mexsus höjjet chüshkenliki, bu nahiyide kocha charlashqa saqchi aptomobilliri, qoralliq qisim aptomobilliridin bashqa, hetta broniwiklarmu ishqa sélin'ghanliqi melum boldi.

Qeshqerning bir saqchixanisidiki saqchilar yéqindin buyan 24 sa'etlik nöwetchilik tüzümi ornitilghanliqini, saqchilargha alahide heriketlerning aldini élish üchün da'irilerning qoral we oq tarqitip bergenlikini bildürdi.

Gerche, Uyghur élining barliq jaylirida xuddi béyjinggha oxshash jiddiy bixeterlik tedbirliri éliniwatqan bolsimu, ürümchidiki bir xitay köchmen özini Uyghur élide nahayiti bixeter hés qilidighanliqini, 5-iyul weqesi basturulghandin kéyin weziyetning intayin xatirjemlikini bildürdi we yasimen inqilabi heqqide héchqandaq bir nerse bilmeydighanliqini éytti.

Mushuninggha oxshash, Uyghur élining her qaysi jayliridiki ammidin igiligen uchurlirimizdin melumki, köp sandiki amma, gerche xitay da'irilirining Uyghur élide éliwatqan bixeterlik tedbirlirining qayta kücheytilgenlikini tuyghan bolsimu, buning sewebini éniq bilmeydiken. Ürümchide awazini anglitishni xalimighan bezi kishilerning éytishiche, bu xil jiddiy weziyet Uyghur élide da'imliq yüz bérip turidighan bolghachqa, xelq jiddiy bixeterlik tedbirliri hasil qilghan bimene awarichiliklerge perwasiz qaraydighan bolup qalghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.