Xitayning kompartiye bayrimi harpisida béyjing weziyiti jiddiyleshti

Béyjing saqchi da'iriliri bashqa jaylardin erz qilish üchün kelgen erzdarlarni tutqun qilish hem ularni mejburi halda öz yurtlirigha qayturush ishini jiddiyleshtürmekte iken.
Muxbirimiz méhriban
2011.06.24
Beyjing-kochisidiki-qoralliq-kuchler-305.jpg Sürette, 27 - séntebir, béyjingning tiyenenméngha yéqim changen kochisida charlash élip bériwatqan xitay qoralliq saqchiliri we birowniklardin bir körünüsh.
AFP Photo

Xitay kompartiyisining bayrimi harpisida bashqa yurtlardin béyjinggha kelgen erzdarlarning bir qeder köpeygenliki we buning da'irilerni jiddiyleshtürgenliki melum.

Radi'omiz béyjing shehiridin igiligen inkaslardin melum bolushiche, erzdarlar yéqindin buyan béyjing kochilirida teshwiq wereqiliri tarqitish, chet'el elchixaniliri aldigha erzname taxtilirini kötürüshüp kélip, xitay hökümiti üstidin muxbirlargha erz qilish, sho'ar towlash, béyjing ahalisi topliship olturaqlashqan mehellilerge kélip, parixor emeldarlar üstidin shikayet qilish, étildaq étish qatarliq pa'aliyetlerde bolghan.

Béyjing sheher ahalisidimu yéqinqi yillardin buyan, bashqa ölkilerdin béyjinggha erz üchün kelgen erzdarlargha nisbeten, hésdashliq qilidighanlar hem erzdarlarni qollap ulargha yardem qilghuchilar barghanche köpeymekte iken.

Özining erz üchün emdila béyjing shehirige yétip kelgenlikini bildürgen jaw xanim, bu qétim béyjingda körgen erzdarlarning ilgiriki herqandaq waqittikidin jiqliqini, erziyet idarisi etrapidiki qoralliq saqchilarningmu ilgiriki chaghlardikidin nechche hesse köpeytilgenlikini bayan qildi.

Jaw xanim mundaq dédi: men bu qétim béyjingda körgen erzdarlar ilgiri men béyjinggha erz üchün kelgen herqandaq chaghdikidin köp iken. Chünki bu qétim erziyet idarisining aldigha yighilghan erzdarlar pütün bir kochigha patmay qéliptu. Méningche erzdarlarning bu mezgilde béyjinggha bundaq köp toplinishi, xuddi manga oxshash junggo kommunist partiyisining 90-yilliqi mezgilide téximu köp chet'el metbu'atlirining diqqitini tartish hem shu arqiliq öz ishini hel qilish üchün bolsa kérek.

Béyjing shehiridin radi'omiz ziyaritini qobul qilghan ju famililik bir erzdar özliri xitay merkizi hökümitining erziyet idarisige erz üchün barghinida, bir top xitay emeldarlirining erziyet idarisige kirip ketkenlikini körgen erzdarlarning, emeldarlarning arqisidin“Parixor emeldarlardin ögineyli, parixor emeldarlargha hörmet bildüreyli!” dep sho'ar towlighanliqini, hem arqidinla nurghunlighan saqchilarning erzdarlarni qoshuwélip, ularni saqchi aptomobillirigha bésip eketkenlikini bildürdi.

Xitay weziyitini közetküchilerning qarishiche, yéqinqi birnechche aydin buyan béyjinggha kelgen erzdarlarning barghanche köpiyishi, ichki mongghul, gu'angdung, xubéy qatarliq jaylarda yüz bergen bir qatar naraziliq namayishliri qatarliqlar xitay merkizi hökümiti jaylashqan béyjing shehirining weziyitini jiddiyleshtürüwetken asasi sewebler iken.

“Béyjing bahari” zhurnilining bash muherriri xuping ependining qarishiche, xitay weziyitidiki jiddiylik bu yil etiyaz peslidin bashlan'ghan bolup, xitay kompartiyisining 90-yilliqi mezgilidiki béyjing weziyitini eng jiddiy haletke yetti, dep qarashqa bolidiken.

Xu ping ependi öz qarishini bayan qilip mundaq dédi: bu yil xitayning xelq'aradiki kishilik hoquq xatirisi eng nacharlashqan hem xitay weziyiti nisbeten jiddiyleshken bir yil boldi. Alayluq bu yil etiyaz mezgilide xitayda bashlan'ghan “Yasimen güli namayishi”, 5-ayning axiri ichki mongghulda yüz bergen mongghullarning milliy kemsitishke qarshi namayishi, gu'angdung we xubéy ölkiliride yüz bergen yaqa yurtluq ishlemchilerning naraziliq namayishliri, shundaqla xitay hökümitingning ey wéywéy qatarliq kishilik hoquq aktiplirini tutqun qilish weqesige nisbeten chet'ellerdiki xitay démokratliri hem xelq'ara kishilik hoquq teshkilatlirining xitayni eyiblishi qatarliqlar béyjing hökümitige zor bésim élip kéliwatidu. Bolupmu, xitay kompartiyisining 90-yilliq harpisi yétip kélishke az qalghan künlerde, xitay merkizi hökümiti paytext béyjingda zor kölemlik naraziliq namayishi yüz bérip, kommunist partiye hökümitining yüzining yenimu chüshüp kétishidin ensirimekte. Shunga béyjing da'iriliri zor miqdarda saqchilarni ajritip béyjing shehirining muqim weziyitige kapaletlik qilishqa tirishmaqta.

Radi'omiz igiligen uchurlardin melum bolushiche, nöwette ürümchi weziyitimu nahayiti jiddiy halette iken. Ötken hepte Uyghur aptonom rayonluq hökümet da'iriliri jaylargha uqturush chüshürüp, xitay kommunistik partiyisining 90 yilliqi mezgilide rayonning muqimliqigha kapaletlik qilishni telep qilghan.

Uyghur weziyitini közetküchilerning qarishiche, xitay kommunist hökümitining partiye bayrimi “5-Iyul ürümchi weqesi” ning ikki yilliqi xatire mezgilige toghra kelgen bolup, bu xitay hökümet da'irilirini eng ensiritidighan mesililerning biri iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.