Бейҗиңдики йәкләнгән уйғурлар хәлқара мәтбуатларда

Германийә долқунлири радиосиниң 1-айниң 24-күнидики "хитайдики һөкүмәтсиз тәшкилатлар тосалғулар ичидә зораймақта" намлиқ хәвириниң асаси қисмида бейҗиңда яшаватқан уйғурларниң мүшкүлати тәсвирләнгән.
Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2011-01-24
Share
Beijingdiki-Uyghur-Resturanida-partlash-305.jpg Сүрәт, 25 - сентәбир, бейҗиңниң шинҗеков райони шималий кочисидики"қәшқәр таамлири ресторани" да йүз бәргән парттилаш вәқәсидин кейинки хитай тазилиқчи ишчилириниң нәқ мәйданни тазилаватқан көрүнүши.
AFP Photo

Мухбир силкә балвәг тәрипидин ишләнгән бу хәвәрдә, һазир бейҗиңда яшаватқан 200 аилилик уйғурниң турмушта йолуқуватқан қийинчилиқлири ипадиләнгән. Улар хитай пайтәхти бейҗиңға яхши күн көрәрмизмикин, дегән үмидтә кәлгән болсиму, хитайларниң йәклиши сәвәблик хизмәт тапалмай турмушта еғир әһвалда қалғанлиқи, һәрхил қанунсиз йоллар билән тирикчилик қилишқа мәҗбур болғанлиқи баян қилинған.

Хәвәрдә, уйғурларниң түркий милләтләрниң бир түркүми икәнлики, уларниң турмуш адәтлириниң түркләргә охшайдиғанлиқи, һазир бейҗиңда яшаватқан бу уйғурларниң арисида зәһәрлик чекимлик вә қалаймиқан алақиләр сәвәбидин әйдиз кесилиниң көпәйгәнлики, хитай һөкүмәт тәрәпниң буларға йетәрлик дәриҗидә көңүл бөлмигәнлики ашкариланған.

"Хитайдики һөкүмәтсиз тәшкилатлар тосалғулар ичидә зораймақта" намлиқ хәвәрниң мәркизи идийиси хитайдики һөкүмәтсиз тәшкилатларниң зор дәриҗидә көпәйгәнликидин ибарәт болуп, һазир әнгә елинған һөкүмәтсиз тәшкилатларниң сани 430 миңға йәткән. Техи әнгә елинмиған тәшкилатларниң сани 2-3 милйон арисида икән. Хитай һөкүмити бу хил һөкүмәтсиз тәшкилатларниң көпийишиниң алдини елишқа вә уларни үнүмлүк тизгинләшкә теришиватқан болсиму, бу хил тәшкилатларниң барғансери көпийишини чәкләшкә қадир болалмиған.

Хәвәргә асасланғанда, әй җишиң намлиқ әйдиз кесилиниң алдини елиш паалийәтлири билән шуғуллиниватқан тәшкилатму әслидә һөкүмәтсиз тәшкилат икән. Бу тәшкилатниң хадимлири асаслиқ һалда бейҗиңдики уйғурларниң әйдиз кесилини давалаш вә әйдизниң алдини елишқа теришип кәлгән. Уларниң сиясий билән алақиси болмисиму, даим дегүдәк хитай һөкүмәт тәрәпниң тосалғусиға учриған һәмдә назарәт астида паалийәт қилишқа мәҗбур болған.

Хитай тәвәсидә немила болмисун 430 миң һөкүмәтсиз тәшкилат паалийәт елип бериветипту. Уларниң бир қисми өктичи күчләр икән. Ундақта, уйғур вәтинидә қанчилик һөкүмәтсиз тәшкилат болуши мумкин?

Уйғур зиялийси раһилә ханим пикир баян қилип, шәрқий түркистан тәвәсидә һөкүмәтсиз тәшкилат қуруш түгүл, аммиви йиғилишларниңму чәклимигә учрайдиғанлиқини, 5-феврал ғулҗа вәқәсиниң уйғурларниң әнәниви миллий паалийити болған мәшрәп әһлини тутқун қилиши сәвәбидин партлиғанлиқини, болупму 5-июл үрүмчи вәқәсидин кейин, шәрқий түркистанда һәрқандақ шәкилдики иҗтимаий, мәдәний тәшкилатниң қурулушиниңму мәни қилинип келиватқанлиқини тилға алди.

Уйғур зиялийси чуғлуқ ханим болса, шәрқий түркистанда өктичи бир тәшкилат қурушниң әсла мумкин әмәсликини, төт уйғурниң бир йәргә җәм болуп паалийәт қилишиниң чәклиниватқанлиқини тәкитлиди.

Уларниң ейтишичә, 5-июл үрүмчи вәқәсидин кейин уйғурларниң барлиқ иҗтимаий, сиясий, мәдәний паалийәтлири еғир тәқиб астиға елинған. Диний йиғилишлар мутләқ чәкләнгән. Уйғурлар хитай компартийисигә садиқлиқини билдүридиған түрлүк паалийәтләргә мәҗбурий қатнишишқа вә ипадә билдүрүшкә қисталған. Алақә әркинлики вә уйғур торлирида пикир баян қилиш әркинликиму назарәт астиға елинған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт