Bérmudagha orunlashqan Uyghurlarning Uyghur dawasigha bolghan tesiri

Güentanamodin 4 neper Uyghur 11 - iyun erkinlikige érishkendin béri, ular heqqide dunyadiki dangliq xewer agéntliqliri we téléwiziyelerde xewerler bérildi we ularning kimliki we sergüzeshtiliri heqqide metbu'atlarda obzorlar we analizlarmu dawamliq halda bérilip turmaqta.
Muxbirimiz irade
2009.06.26
Bermuda-Bash-minister-Uyghur-305 Bérmudagha orunlashqan uyghurlar bérmuda bash ministérining qobul qilishigha érishken bolup, süret, 4 uyghurlarning biri bolghan xélil manat, bash ministér édward browon bilen körüshüp turghan körünüsh.
www.bermudasun.bm Din élindi. Neshir hoquqi www.bermudasun.bm Ning.

Undaqta bu metbu'atlarda 4 neper Uyghurgha qandaq bahalar bérildi, ularning asasiy pozitsiyisi néme boldi?

Qedirlik oqurmenler, hazir amérikidiki dangliq axbarat wastilirida üzlüksiz halda bérmuda taqim ariligha yerleshtürülgen Uyghurlar heqqide obzorlar, analizlar chiqiwatqan bolup, bu 4 Uyghurning kim ikenliki, néme dep güentanamogha bérip qalghanliqi, 7 yélliq türme hayati we ularning bundin kéyinki hayati dunya jama'etchilikining qiziqishini qozghawatqan mesile bolup qaldi.

Güentanamodin qoyup bérilgen bu Uyghurlar heqqide dunyadiki pütün xewer agéntliqliri xewer bérish bilen birlikte nyuyork waqit géziti, washin'gton pochtisi, iqtsi'ad waqti, boston shari qatarliq nurghun gézitlerdimu arqa - arqidin maqale, obzorlar élan qilindi. "Özi kichik, emma yüreklik aralda erkinlikke érishish", " némishqa Uyghurlar bérmudagha yerleshtürüldi", " Uyghurlar güentanamodin kéyin hayatning peyzini sürmekte", " 12 milyon dollarliq Uyghurning epsanisi" qatarliq obzor, maqaliler, mana bularning peqetla bir qanchisi.

Boston shari gézitide sebin willét teripidin yézilghan "özi kichik, emma yüreklik aralda erkinlikke érishish" mawzuluq maqalide aptor deslepte 4 neper Uyghurning güentanamogha qandaq qamilip qalghanliqi we ularning amérika soti teripidin aqlinish jeryanliri heqqide qisqiche melumat bérip ötkendin kéyin maqalisini mundaq dawam qilidu: " bérmuda 4 neper Uyghurni méhman ishchi qatarida qobul qilishqa qarar qilghandin kéyin, ular 6 - ayning 11 - küni etigen sa'et 3 te qoyup bérildi. Ular ayrupilan bilen kün chiqqanda bérmudaning erkin tupraqlirigha qedem basti. Ular tebessum qiliwatatti. Ularning arisidin biri 'bu bir kichik aral bolsimu, emma ular tolimu yüreklik iken' dédi. Emdi bashqilar amérikining yürikini dengsep baqsun...."

Obzor yene mundaq dep dawam qilidu: "bügün ular bir dukan'gha özlirige ishtan sétiwalghili kirdi. Dukan igisi ulargha qarap qétipla qalghan idi. Dukan igisi bir ulargha, bir radi'ogha qaraytti. Radi'oda bu Uyghurlarning bérmudagha xas bolghan qisqa ishtan kiyishi heqqide qiziqchiliq qiliwatatti. Bu 4 neper Uyghur bu qiziqchiliqqa külüp ketkendin kéyén, belki ularda uzun ishtanmu bardu? dédi. Buning bilen hemmeylen külüshüp kettuq. Dukan igismu külüp turup karinglar bolmisun ularning gépi bilen, 'bizning arilimizgha xosh kepsiler,' dédi."

Qedirlik oqurmenler, xaffington pochtisida chiqqan yene bir maqalide, Uyghurlarning muxbirgha dégen sözlirige yer bergen bolup, ular güentanamo türmiside xitayning ademlirining özlirini qandaq soraq qilghanliqini mundaq bayan qilip bergen: " xitayning xadimliri kelgende biz ular bilen körüshüshni xalimighan we ularning su'allirigha jawab bérishni xalimighan iduq. Ular bizge tehdit qildi, soraq öyining témpraturisini töwenlitip öyni intayin soghuq qiliwetti. Ishqilip ular bizge nurghun tehditlerni qildi, hetta bizning a'ilirimizgimu tehdit qildi, téxi bizge: biz séni beribir ektimiz, yaki sen bu yerdin chiqalmay menggü türmide qalisen, menggü azadliqqa chiqalmaysen, dep tehdit qildi."

Maqale aptorining yézishiche, xitaydin kelgen 5 neper soraqchi güentanamodiki Uyghurlarni 18 sa'et boyiche soghuq öyde tamaqsiz we uyqusi'iz qoyghan. Ularni soraq qilghan hetta bu Uyghurlargha tehdit qilip, ' senler bu yerde gep qilmay turuwalghining bilen, biz silerni qayturup eketkende qandaq gep qildurushni bilimiz' dégen.

Maqalining axirida bu Uyghurlarning xitaygha qayturulmay bir qismining bérmudagha élip kélin'genliki we qalghanlirinimu orunlashturush üchün palaw bilen söhbetlerning dawam qiliwatqanliqi bayan qilin'ghan.

Qedirlik oqurmenler, biz bérmudagha orunlashqan bu Uyghurlar toghriliq chiqiwatqan xewerler we uning Uyghur dawasigha bolghan tesiri heqqide Uyghur amérika birleshmisining bash katibi alimjan séyitof ependi bilen söhbet élip barduq.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu söhbet xatirisining tepsilatini anglaysiler.


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.