Béyjing olimpiki heqqide dawamlishiwatqan mulahiziler

Béyjingde 8 ‏ - ayning 8 ‏ - küni olimpik musabiqisi bashlan'ghandin buyan, xelq'arada béyjing olimpikining échilish murasimida ipadilen'gen mezmunlar heqqidiki mulahiziler dawamlishiwatidu. Bu mulahiziler asasen béyjing olimpikidin kéyin xitayda qandaq özgirish bolushi mumkin, dégen mesilige merkezlishiwatidu.
Muxbirimiz weli xewiri
2008-08-18
Share

 'Yüz yildin buyanqi arzu' dégen néme?

'Közitish zhurnili'da élan qilin'ghan 'yüz yildin buyanqi arzu' dégen néme? dégen obzorda bayan qilishiche, hazir xitayda 'yüz yildin buyanqi arzu' dégen gep yamrawatidu. Bu gep béyjing olimpikining échilish murasimidin keldi. Shu murasimda, eskermu emes, puqramu emes, peqet manjuche kiyin'gen san - sanaqsiz dumbaqchilar qulaqni yériwetkidek gumbu - gumbang sada yangritip, xitayda uyqu basqan nechche ming yilliq tarixni oyghatmaqchi boldi.

Xitaychida 'yüz'ligen,, 'ming'lighan dégen bir xil namelum san, - dep dawamliq bayan qilinidu bu obzorda, - emma bu qétimqi olimpik musabiqisining échilish murasimida, xitayda minglighan yillardin buyan dawamlishiwatqan hemme tarixni qaytidin janlandurmaqchi bolghan 'yüz ' dégen san, 1908 ‏ - yilini körsitidu. Bu manju sulalisi yilnamisi buyiche gu'angshuyning 14 ‏ - yili, manju padishahining ishikni échish islahati meghlup bolup, padishah texttin ghulashqa bir yil qalghan yil. Padishahning chirayi öngüp ketken, peyli buzulghan yil.

Eger bu qétimqi béyjing olimpik 'yüz' yilliq arzu bolsa, u hazirqi xitayning manju sulalisi dewridiki impériye arzusini eks ettüridu.

 'Közge körünmeydighan béyjing - - - dunya bilen oxshash bolmighan arzu' dégen kitab chiqti

Xongkong - teywen xewerlirige qarighanda, yéqinda teywende ikki yash yazghuchi neshr qildurghan 'közge körünmeydighan béyjing - dunya bilen oxshash bolmighan arzu' mawzuluq bir kitab tarqaldi. Bu kitabta muhit, mejburiy köchürüsh, jem'iyet boshluqi, kishilik hoquq dégen töt mesile sözlinidu. Uningda bir dunya dégen xitayda kimning dunyasi, bir arzu dégen xitayda kimning arzusi dégen so'algha jawab bérilip, asasen bu xitay kommunist partiyisining dunyasi we arzusi ikenlikige ispat körsitilgen. Xitay kommunist partiyisining bu arzusi béyjing olimpik musabiqisining échilish murasimida, xelqning azap - oqubetliri rengga - reng salyutning tütekliri bilen yépiwétilgen.

'Jenubiy xitay tor géziti' ning tehriri ju fuyining qarishiche, 'közge körünmeydighan béyjing - dunya bilen oxshash bolmighan arzu' namliq kitab bizge xitayda kishilik hoquqni chong döletchilikning yoqqa chiqiriwatqanliq mahiyitini we xongkong, teywenlerde béyjing olimpikidin ibaret bu chong heshemetning wehimisige chüshüp qélishtin we uninggha ghalchiliq qilishtin saqlinishning zörürlükini körsitip béridu.

'Saxta, chong we quruq'

'Közitish zhurnili' da élan qilin'ghan 'béyjing olimpikning échilish murasimida ipadilen'gen mezmunlar saxta, chong hem quruq' dégen obzorda bayan qilinishiche, kommunist xitay hökümiti olimpik murasimi üchün 4 milyard xelq puli serp qilip, üch yilda layihiletküzdi. Uningdiki heshemetlik bézekler bilen döletning qudretlik we chong ikenlikini namayen qilmaqchi boldi. Yigirme nechche yildin buyan xelqni, bolupmu yash ewladlarni saxta dora, saxta haraq, saxta yémeklik bilen jehennemge uzutuwatqanliqini yoshurmaqchi boldi.

Xitayda bir nechche chong su insha'ati qurghili, deryalarning éqinini taziliqini, köp mektep salghili, sheherlerning muhitini yaxshilighili, milyonlighan ishchi - déhqanlarning jiddiy turmush éhtiyajini qandurghili bolidighan pul bilen xelqqe qilche menpe'eti bolmighan saxta, chong we quruq mezmunlarni layihilep chiqti. Bu xu jintaw hökümitining mehsulati.

'Teywenlikler shinjangning ehwalini bilmey turup, xitay kommunist partiyisige egiship Uyghurlarni eyiblimenglar'

Hazir teywende turuwatqan pishqedem mulahizichi lin bawxu'a ependining 'teywenlikler shinjangning ehwalini bilmey turup, xitay kommunist partiyisige egiship Uyghurlarni eyiblimenglar' dégen obzorida bayan qilinishiche, xitay hökümiti olimpik musabiqisidin paydilinip Uyghurlarni basturdi, shunglashqa Uyghurlarning qarshiliq heriketliri peyda boldi.

Lin bawxu'a ependi bu obzorida teywen xelqighe besh noqtini chüshendürgen. Uning qarishiche, birinchi, shinjang ezeldin junggoning zémini emes, xitay 1884 ‏ - yili bu jaygha tajawuz qilghanda, uning namini 'yéngi chégra' dep atighan. Uningdin kéyinmu, Uyghurlar 'sherqiy türkistan jumhuriyiti' qurghan. Hazirqi kommunist xitay hökümiti hetta shunimu 'jungxu'a xelq jumhuriyitidiki az sanliq millet idi' dep yalghanchiliq qiliwatidu.

Ikkinchi, kommunist xitay armiyisi 1949 ‏ - yili bu jayni bésiwalghandin kéyin, 1953 ‏ - yilidiki nopus melumatigha qarighanda, bu jayda Uyghurlarning nopusi töttin üchni teshkil qilatti. Shuningdin kéyin kommunist armiyisi yer igilep, xitaydin nopus köchürüp kélip, bu jayning siyasiy hoquqini pütünley xitaylar kontrol qilidighan boldi, bu jaydiki ma'aripni, diniy étiqadinimu xitaylashturushqa bashlidi.

Üchinchi, xitay hökümiti bu jayda qurghan aptonom rayon yalghan aptonom rayon, emeliyette bu Uyghur aptonom rayonining bashliqi xitay. 70 ‏ - Yillarda, mawzédong bu mesilidin endishe qilip, Uyghurlardin bashliq belgilep, bu jayni bir mezgil muqim halette saqlighan bolsimu, 78 ‏ - yili déng shawping bu aptonom rayonning bashliqi seypidin ezizini béyjinggha yötkep kétip nezerbentke élip, bu jayni xitaylashturushni dawamlashturdi.

Tötinchi, xitay hökümiti 11 ‏ - séntebir weqesidin kéyin, Uyghurlarning xitaydin qutulush heriketlirini 'térrorluq' dep jakarlap basturup kelmekte.

Beshinchi, Uyghurlarning yéqinda qeshqer, kuchalarda élip barghan xitayning qoralliq küchlirige qarshiliq körsitish heriketliri, peqet xitaydin qutulush üchün qilin'ghan musteqilliq heriket. Uning xaraktéri xitayning ichki ölkiliride peyda bolghan xitayning qoralliq küchlirige qarita qilin'ghan hujum bilen oxshash, uni xitayning zulumi keltürüp chiqarghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet