Xu ping: boshileyni jazalash, xitay hökümitining abroyini qoghdash éhtiyajidin boluwatidu

Chet'ellerdiki xitay analizchiliridin béyjing bahari zhurnilining bash muherriri xu ping ependi bo shiley weqesi heqqide toxtilip, menpetdar guruhlardin teshkillen'gen xitay kommunist hökümitining bo shileyni jazalashni qarar qilishi, emeliyette wang lijün teripidin ashkarilinip ketken setchiliklerni yépip, xelq'arada we xitay xelqi arisida nezerdin chüshüp ketken kommunist hökümetning abroyini qoghdash éhtiyajidin boluwatqanliqini ilgiri sürdi.
Muxbirimiz méhriban
2012.10.05
bo-xilai-305.png Bo shiley
AFP


Yéqindin buyan metbu'atlarda barghanche köpiyiwatqan bo shileyning qandaq bir terep qilinishi hem bo shiley weqesi seweblik, xitayda siyasi jehettin islahat élip bérish mumkinchiliki barmu dégen munazirilerge nispeten,siyasiy analizchi xu ping ependi özining bu heqtiki qarashlirini otturigha qoydi.

1. Bo shiley weqesining ashkarilinip kétishi, kommunist hökümetni mesilini hel qilishqa mejburlidi

Xu ping ependi wang lijün, bo shiley weqesining xitay özini iqtisadiy jehettin yükselduq dep qarighan bu 30 yil ichide xitay hökümitini eng ongaysiz halette qaldurghan mesililerning biri ikenlikini tekitlep mundaq dédi.

- Bu yil 2 - ayda yüz bergen chungching saqchi idarisining bashliqi wang lijünning amérika konsulxanisigha qéchip kiriwélishi hemde xitayning yéngi nöwetlik rehberlik qatlimigha kirish éhtimali bar dep qaralghan bo shileyning qilmishlirini dunyagha ashkariliwétishi, xitay hökümiti üchün ejellik zerbilerning biri boldi. Xitay merkizi hökümitining xitayning yuqiri derijilik emeldarliridin biri bolghan bo shileyni jazalash qararini élishi, bu hökümetning qandaqtur siyasi jehettin islahat élip bérip, xitayda qanunning muqeddeslikini namayen qilish, xitay xelqini razi qilish üchün bolmastin, eng muhimi bu setchiliklerning dunyagha ashkarilinip kétip, bu ishlarni yoshurup qélishqa amali bolmighanliqidin boluwatidu.

2. Bo shileyning jazalinishi barliq parixor emeldarlarning jazalinish éhtimalini körsetmeydu

Xu ping ependi bo shileyge artilghan parixorluq jinayetlirining emeliyette xitay emeldarliridiki omumumlashqan ehwal ikenlikini tekitlep, nöwette xitay emeldarlirining mesilining kéngiyip pütkül xitay kommunist hökümiti ichidiki emeldarlargha tutushup kétishidin ensiresh ichide turuwatqanliqini bildürdi.

- Méningche, xitay hökümiti nöwette mesilini kéngeytiwetmey hel qilishqa tirishiwatidu. Shunga bo shileyge peqetla parixorluq, chiriklik jinayitinila artip, uni jazaliyalmasliqi mumkin. Chünki xitayda hazir yürgüzülüwatqan kommunistik partiye döletni bashquruwatqan tüzümning özila xitay emeldarlirigha xiyanet qilish, parixorluq qilish üchün cheksiz imkaniyetlerni yaritip bermekte. Eger bu qétim bo shileyge chétilip, ju yüngkang qatarliq emeldarlarmu jazalansa, u halda xitay kommunist hökümitining yuqiri qatlam emeldarlirining hemmisila xizmitidin élip tashlinishi kérek. Emma xitay hökümiti bu tewekkülchilikni qilmasliqi mumkin. Méningche, ju yüngkang,wang léchüen qatarliq parixorluq hem chiriklik qilmishliri alliqachan ispatliri arqiliq ammiwi tor béketliride élan qilin'ghan bir qisim yuqiri derijilik emeldarlargha nispeten xitay hökümiti dem élishqa chiqirish, xizmitini yötkiwétish tedbirliri élishi mumkin.

3. Yéqin arida xitayda siyasi jehettin islahat élip bérilmasliqi mumkin

Xu ping ependi gherb metbu'atlirida bir qisim közetküchiler otturigha qoyghan “Bo shiley weqesi we 18 - qurultaydin kéyin xitayda siyasiy islahat élip bérilishi mumkin”dégen qarashning xitayning nöwettiki emeliyitige mas kelmeydighanliqini bildürüp, xitayda kishiler arza qilghandek dewr bölgüch zor siyasiy özgirishning bolmaydighanliqini ilgiri sürdi.

- Chet'ellerdiki bir qisim xitay démokratliri hem gherb döletliridiki xitay weziyitini közetküchi siyasiy analizchilar bo shiley weqesini bir terep qilish we xitayda yéngi rehberlik guruhi hakimiyetni ötküzüwalidighan 18 - qurultaydin kéyin, xitayda siyasiy islahat élip bérilishi mumkinmu dégen mesilini munazire qilmaqta. Emma bu mesilide men u qeder ümidwar emesmen. Chünki xitaydiki hakimiyet tüzümide menpe'eti bir - birige ömüchük toridek gireliship ketken emeldarlar guruhi döletni bashqurmaqta. Mana shundaq bolghini üchün kommunistik hökümiti bu tüzümge islahat élip bérishni xalimaydu. Shunga imkaniyiti bolsila emeldarlardiki chiriklik, parixorluq qilmishlirini ashkarilimaydu hetta ularni qoghdap qélishqa tirishidu. Bo shileyning qilmishliri 2 - ayda wang lijün teripidin ashkariliwétilgendin kéyinmu, bo shileyge chare körüshte xujintaw, wén jyabaw qatarliqlarning éhtiyatchan mu'amilide bolushi mushu nuqtini ispatlimaqta. Yene bir jehettin, xitay kommunist hökümiti özige ishenchi bolmighini üchün, erkin riqabet arqiliq élip bérilidighan démokratik saylam tüzümining xitayda yolgha qoyulushini téximu xalimaydu. Uningdin bashqa hazirqi xitay puqralirining xaraktérigimu uzun yillardin buyan dawamlishiwatqan hökümetke boysunush, tinch yashash éngi singip ketken. Shunga yéqin bir mezgilde hazirqi kommunist hökümitini siyasiy islahat élip bérrishqa mejburlighudek zor kölemlik puqralar naraziliq heriketlirimu yüz bermesliki mumkin.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.