Ataqliq chaqchaqchi tudaxunning ölümi muhajirettiki Uyghurlarnimu qayghugha saldi

Uyghur xelqi bügün özliri duch kelgen tetür qismetke iman we étiqadining küchi bilen taqabil turup kéliwatqan bolsa, bu qismetning jarahetlirini naxsha-muzika we külke-chaqchaqliri bilen dawalap kelmekte.
Muxbirimiz shöhret hoshur
2012-07-31
Élxet
Pikir
Share
Print
Ataqliq chaqchaqchi tudaxun küldürgen kishiler yigha bilen uning ölümini uzatmaqta. 2012-Yili 28-iyul, ghulja.
Ataqliq chaqchaqchi tudaxun küldürgen kishiler yigha bilen uning ölümini uzatmaqta. 2012-Yili 28-iyul, ghulja.
Facebook

Chaqchaqliridiki qiziq meniler, ötkür tenqidler we küchlük mesxiriler bilen Uyghur jem'iyitide yüksek hörmet tapqan tudaxun chaqchaqchining ölümi muhajirettiki Uyghurlarnimu qayghugha saldi. Nöwette muhajirettiki Uyghurlarning ammiwi sorunlirida, ijtima'iy axbarat wasitiliride tudaxunning Uyghur sen'itige qoshqan töhpisi we kishilik peziletliri yad étilmekte we uning wapatigha teziyiler bildürülmekte.

Melum bolushiche, xitay hakimiyitining zulum -ziyankeshlikidin, tudaxun chaqchaqchimu chette qalmighan. Chette qalmighanla emes, bir Uyghur bolush süpiti bilen duch kelginidin bashqa yene jismaniy jehettiki ajizliqi sewebidinmu bir nöwet untulghusiz zerbe yégen. U toluq otturini püttürüp, aliy mektep imtihanidin aldinqi qatarda ötken bolsimu, xitayning atalmish sapa ma'aripining ölchemliri seweblik, aliy mektepke qobul qilinmighan. Bu heqte talantliq yazghuchi abdurusul siyitning ghuljidiki chaqchaqchilarni tonushturup yazghan maqaliside mundaq déyilgen:
"... Tüzüm uni yekliwédi, ademler qoynigha éliwaldi. Béshigha élip kötürdi.Tüzümning ichi tar bolghini bilen jem'iyetning, ademlerning qoyni keng, baghri illiq, shunga tudaxun shundin béri tüzümge emes, ademlerge muhebbet baghlidi, muhebbetlik ijtima'iy topning külkisi, xushalliqi, köngül arami üchün kéche-kéchilep sayrap talmaydighan boldi."

Xitay saqchilirining so'al-soraqliri we awarichilikliridin tudaxun chaqchaqchimu nésiwisini alghan. Yuqiriqi maqalide bayan qilinishiche, 2003-yili shangxeydiki Uyghur tijaretchiler, tudaxunni shangxeyge teklip qilghan. U shangxeyde sorun-sorunda yurtdashlirini küldürüp yürginide, xitayning dölet bixeterlik saqchiliri uning arqisigha kiriwalghan. Puqrache kiyiniwalghan saqchilar, bir tereptin sorunda néme geplerning bolun'ghanliqini sürüshte qilsa, yene bir tereptin sorundikilerning kimliklirini dep bérishni telep qilghan. Halal emgiki bilen öz xelqining qolidin rizqini yewatqan tudaxun xitay saqchilirining bu telipini keskin ret qilghan.

Tudaxun bir dölet puqralirining prézidéntni tonuydighanliqi, emma prézidéntning hemme puqrani tonumaydighanliqini misal qilip körsitip, özi olturghan olturushlardiki kishilerning kimliklirini bilmeydighanliqini éytqan.

Tudaxun  xelq teripidin  néme üchün bu qeder köp söyüldi we hörmetlendi?  u kishilerni küldürgenliki üchünlamu yaki u chaqchaq arqiliq ata qilghan bashqa nersilermu barmu? bu so'alning jawabini tudaxunning eyni chaghdiki sepdishi we sen'et yétekchisi ablimit tursundin anglaysiler. (Yuqiridiki awaz ulinishidin anglighaysiz)

Ablimit tursun tudaxunning chaqchaqliridiki ipadilesh özgichiliklerni ixchamliq we tézliktin ibaret ikki nuqtigha yighinchaqlidi. Ablimitning bildürüshiche, tudaxunning chachaqliri mezmun jehettin ijtima'iy we exlaqiy mesililerge merkezlishidu. Uning siyasiy témidiki chaqchaqlirida pikir intayin ötkür, mesxire nahayiti küchlük. Ablimit bu témida tudaxunning chaqchaqliridin birni eslep ötti: 5 ‏-féwral ghulja weqesi yüz bérip birnechche kündin kéyin ablimit tursun toqquztaragha téléfon qilip tudaxunni ghuljigha kélip tamasha qilip kétishke dewet qilghan. Tudaxun ghuljida weziyetning jiddiylikini anglighanliqini éytqan. Ablimit chaqchaq qilip "Boyung pakar bolghandikin urush bolsimu, oq sanga tegmeydighu" dégen. Tudaxun derhal jawab qayturghan: "Bilmemsen aka, bundaq chaghlarda putumdin tutup kötürüp béridighan guyning baliliri bar" tudaxunning xitay ghalchilirini qamchilighan bu chaqchiqi weten ichi-sirtidiki Uyghurlar arisida qizghin alqishqa érishken. Ablimitning bildürüshiche tudaxun milliy we siyasiy mesililerge intayin sezgür bolup, u sen'et nomurlirida weten -milletning derdi bayan qilin'ghan qilin'ghan chaghlarda cheksiz shadliqqa chömgen we hayajanlan'ghan.


Ablimit tursun tudaxunning xelq teripidin qizghin söyülüshini uning milliti bilen teng külüp teng yighlashtek peziliti we ghayisige baghliq dep izahlidi.
Toluq bet