Dalay lama xitayni az sanliq milletler siyasitini özgertishke chaqirdi

5 - Iyul ürümchi weqesidin kéyin, xitayning az sanliq milletler siyasiti, xelq'arada yene bir qétim muhim diqqet nuqtisigha aylandi. Nöwette xelq'aradiki bir qisim dangliq közetküchiler, siyasetchiler we kishilik hoquq pa'aliyetchiliri, xitayning az sanliq milletler siyasisitige qarita qarashlirini bayan qilmaqta.
Muxbirimiz shöhret hoshur
2009-08-10
Share
Dalay-lama-yapon-305.jpg Öktebirdiki yaponiye ziyariti mezgilide, radiomizning ziyaritini qobul qilidu.
RFA Photo

Aldinqi küni tibet diniy dahisi dalay lama y jenwede söz qilip, 5 ‏ - iyul ürümchi weqesini xitayning milliy siyasitidiki meghlubiyining ispati dep körsetken. Nöwette xitay bir tereptin, 5 ‏ - iyul weqesining milliy yaki diniy mesile emeslikini bildürse, yene bir tereptin weqede xitay xelqining jiq ölgenlikini, weqe peyda qilghanlar arisida radikal diniy unsurlar barliqini bildürmekte. Emma chet'eldiki Uyghur teshkilatliri bolsa, weqening 60 yilliq xata siyasetning aqiwiti ikenlikini, buningda shawgüen weqe'isining peqet qozghatquch rol oynighanliqini bildürmekte.

Dalay lama jenwede qilghan sözide, xitayni az sanliq milletler siyasitidiki xataliqni tonushqa we uni özgertishke chaqirghan.

U sözide " eger xitay rastinla Uyghur we tibet xelqining ishenchige érishmekchi bolsa, choqum aldi bilen siyasitini özgertish kérek" dep körsetken. Dalay lama sözide yene inawet, ishenchni pulgha sétiwalghili bolmaydighanliqini, uninggha zorawanliq bilen esla érishkili bolmaydighanliqini yene bir qétim tekitligen.

Dalay lama sözide yene, xitayning zorawanliq qollinip tinchliq sheklidiki namayishlarni toqunushqa aylanduruwatqanliqini we yash ewlatlarni zo'arawanliq yoligha mejburlawatqanliqini bildürgen.
 
Dalay lama bu pikrini jenwede ötküzülgen tibet - xitay ziyaliylar söhbiti jeryanida bayan qilghan. Mezkur söhbetke, xitay we tibetliklerdin bolup 100din artuq kishi qatnashqan. Dalay lama yighinning échilish nutqida, xitay ziyaliylirining köp qismining özlirini qollawatqanliqini bildürgen. Emma bu sözning diplomatik söz yaki semimiy söz ikenliki namelum. Chünki hazirgha qeder muhajirettiki bezi xitay ziyaliyliri lasa we ürümchi weqeliride xitay hökümitini eyibligen bolsimu, bularning xitay ichidiki ziyaliylarning asasi éqimigha wekillik qilalaydighanliqi éhtimaldin uzaq körülmekte.

Aldinqi küni amérika awazi radi'osining ziyaritini qobul qilghan béyjing uniwérsitétining bir proféssori, 5 ‏ - iyul ürümchi weqesde chet'eldiki Uyghurlarning qoli bar dep qarimaydighanliqini, weqening esli sewebining siyasette ikenlikini, hökümet terepning bu weqe heqqidiki teshwiqatigha ishenmeydighanliqini bildürgen . Dalay lama bu heqte toxtilip, nöwette köpligen xitay ziyaliylirining xitay hökümitidin az sanliq milletler siyasitini özgertishni telep qiliwatqanliqini, hökümet emeldarliriningmu öz xataliqlirini könglide étirap qilidighanliqini, shunga xitay hökümitining xataliqini tüzetmey turup, weqe chiqishtin saqlinalmaydighanliqini eskertken.

Hazirgha qeder, gu'angdung ölkisining partkom sékritari wang yangning az sanliq milletler rayonidiki ré'alliqini étirap qilish teshebbusidin bashqa, xitay hökümet terepte héchqandaq özgirish alamiti yoq. Eksiche qattiq qolluqta esebiylishidighanliqining isharetliri körülmekte. Xitay aldinqi küni yeni peyziwat nahiyisidin Uyghur qizlirini xitaygha yötkigen. Bu xitayning shawgüen weqesidin héchqandaq ders almighanliqi körsetmekte.

Dalay jenwede qilghan sözide, bügünning xitay üchün tibet we Uyghur siyasitidiki xataliqlarni tüzitish peyti ikenlikini bildürgen. Dalay lama peyshenbe küni ötküzülgen axbarat élan qilish yighinida, tibetning kélechki heqqidiki qarashlirini bayan qilghan. U tibetning nöwettiki weziyitini közde tutsa ümidsizlinidighanliqini, emma dunyadiki tereqqiyat we özgirishlerni közde tutsa, tibetning istiqbaligha ümidwar qaraydighanliqini bildürgen. Dalay lama yene özining 74 yashqa kirgenlikini tilgha élip, tibet dawasining, özi wapat bolghandin kéyin toxtap qalmaydighanliqini, chünki tibet dawasining bir shexsning dawasi emes, 2000 yilliq medeniyet tarixigha ige bir milletning dawasi ikenlikini eskertken.

Dalay lama hazirgha qeder xitaydin aptonomiye telep qilmaqta. Uyghur milliy herikitining rehbiri rabiye qadir xanim, tokiyoda qilghan sözide, tibetlikler bilen Uyghurlarning teqdirdash ikenlikini bildürüsh bilen bille, özining dalay lamadin perqliq tereplirinimu körsitip ötken. Rabiye xanim bu heqtiki sözide, dalay lamaning aptonomiye telep qiliwatqanliqini , özining bolsa, Uyghurlarning öz teqdirini özi belgilesh hoquqi üchün pa'aliyet élip bériwatqanliqini eskertken.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

 
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet