Далай лама оттуриға қойған алий аптономийә тәшәббуси хитайда асасий қанун мәсилисиму яки сиясий мәсилиму?

Далай ламаниң вәкиллири билән хитай һөкүмити оттурисидики сөһбәт нәтиҗисиз аяқлашти. Хитай тәрәп далай лама вәкиллириниң алий аптономйә тәшәббусини 'асасий қанунға хилап' дәп җакарлиди, далай лама вәкиллири хитайға йәнә 'тибәттики әмәли мәсилиләрни икки тәрәп бирликтә тәтқиқ қилиш' тәшәббусини оттуриға қойди.
Мухбиримиз вәли
2010-02-02
Share
Далай лама Далай ламаниң йеқинқи сүрити.
AFP Photo

Бүгүн хәлқарада тибәт мәсилиси асасий қанун мәсилисиму яки сияси мәсилиму дегән темида муназирә қозғалди. Бейҗиң баһари журнилиниң муһәррири ху пиң әпәнди радиомизниң зияритини қобул қилип, бу һәқтә мулаһизә елан қилди.

Норвегийидики 'тибәт авази'ниң баян қилишичә, далай ламаниң пәвқуладдә вәкили касур лодигәри билән келсаң гятсенниң хитай һөкүмити билән өткүзгән 9‏ - қетимлиқ сөһбитидә, 31‏ - январ күни хитай тәрәп һәм қаттиқ, һәм қатмал тәдбир қоллинип, далай лама тәрәпниң алий аптономийә тәшәббусини рәт қилди, муһаҗирәттки тибәт һөкүмитиниң баянатчиси җимиринчиңниң баян қилишичә, хитайдики сөһбәт нәтиҗисиз аяқлашти. Далай лама вәкиллири бүгүн 2‏ - айниң 2‏ - күни һинидистандики драмсалаға қайтип кәлди.

Җу вейпиң: тибәтләрниң кәлгүсини тибәтләрни өз ичигә алған хитай хәлқи бәлгиләйду

Шинхуа агентлииқниң баян қилишичә, хитай коммунист партийә мәркизи комитет бирликсәп министирлиқиниң муавин башлиқи җу вейпиң бүгүн 'тибәтләрниң кәлгүсини тибәтләрни өз ичигә алған хитай хәлқи бәлгиләйду' дәп җакарлиған вә 'әмма 75 яшлиқ далай лама аләмдин өтсә, тибәтләрниң җуңго билән өткүзидиған сөһбити силиқ болмаслиқи мумкин' дегән.

Лодигәри: тибәтниң ичидики риал мәсилиләрни икки тәрәп бирликтә тәтқиқ қилип, ортақ чүшәнчигә келиши керәк

Ройтрс агентлиқиниң драмсаладин баян қилишичә, хитай билән сөһбәт өткүзүп қайтип кәлгән далай лама вәкиллири касур лодигәри билән келсаң гятсен бүгүн хитай һөкүмитигә қарита, тибәтниң ичидики риал мәсилиләрни икки тәрәп бирликтә тәтқиқ қилип, ортақ чүшәнчигә келиш тәшәббусини оттуриға қойған. Шундақла йәнә, хитай һөкүмитини баштин - ахир хитайниң асасий қануниға асасән толуқ аптономийә тәшәббусини оттуриға қоюп дуняда нобил тинчлиқ мукапатиға еришкән далай ламаға қаритилған 'бөлгүнчи', 'қанунисз һәрикәт' дегән әйибләшни бикар қилишқа үндигән.

Америка - хитай мунасивитини 'қиро басти'

'Б б с ниң баян қилишичә, йеқинда гугул интернет ториниң хитай һөкүмити биләнки талаш - тартиши оттуриға чиққандин кейин, америкиниң тәйвәнгә қорал сатқанлиқидин пәйда болған сүркилиш, америка - хитай оттурисидики сода вә пулниң абороттики несбити мәсилиси қайтидин кәскинлишип, америка - хитай мунасивити җиддийлишиватқанда, бүгүн буниңға йәнә тибәт мәсилиси қошулди. Шуниң билән америка - хитай мунасивитини һазир 'қиро басти'.

Хитай һөкүмити америкиниң тибәт, тәйвән мәсилисидики ролини йоққа чиқармақчи

Франсйә агентлиқиниң баян қилишичә, хитай һөкүмити бүгүн йәнә, америкиниң тибәт, тәйвән мәсилисидики ролини йоққа чиқириш нийитидә, америка президенти обама далай лама билән көрүшмәслики керәк, дәп тәкитлигән. Әмма ақсарай ярдәмчи баянатчисиниң елан қилишичә, обама далай лама билән йәнила бәлгиләнгән пилан бойичә көрүшидикән.

Ду чиңлин: тибәттә алий аптономийини йолға қоюш җуңгониң асасий қануниға хилап

Америка авазиниң баян қилишичә, хитай коммунист партийә мәркизи комитет бирликсәп министири ду чиңлин 'тибәттә алий аптономийини йолға қоюш җуңгониң асасий қануниға хилап' дәп җакарлиғандин кейин, хәлқарада һазир тибәт мәсилиси асасий қанун мәсилисиму яки сиясий мәсилиму, дегән темида муназирә қозғалди.

Тибәт мәсилиси асасий қанун мәсилисидин сиясий мәсилигә айланди

Америкида чиқидиған 'бейҗиң баһари' журнилиниң муһәррири ху пиң әпәнди бүгүн радиомизниң зияритини қобул қилип, бу һәқтә мулаһизә елан қилди. Униң қаришичә, далай лама хитайниң аптономийә қанунида бәлгиләнгән маддиларға асасән 'тибәттә толуқ аптономийә йолға қоюлуши керәк' дегән тәшәббусни оттуриға қойған иди.

Мушу ноқтидин қариғанда бу, асасий қанун мәсилси. Әмма коммунист хитай һөкүмити хитайниң асасий қанунида бәлгиләнгән миллий территорийилик аптономийини иҗра қилмиди, бәлки өзиниң мәнпәәти буйичә сиясәт бәлгиләп, тибәтләрниң арзуйини бастурди, шуниң билән бу мәсилә хитайда сиясий мәсилигә айланди.

Көпинчә кишиләр һазир хитай һөкүмитиниң тибәт мәсилисини яхши һәл қилишидин үмид күтмәйду

Ху пиң әпәндиниң қаришичә, далай ламаниң изчил һалда алий аптономийә тәшәббусини оттуриға қоюп келиватқанлиқи, хитай һөкүмитигә барғансири қаттиқ беисим болмақта. Көпинчә кишиләр буни қоллайду. Әмма хитайда сиясий ислаһат елип берилмайватқан әһвалда, хитайниң асасий қануниға риайә қилмайдиған һазирқи хитай һөкүмитидин, тибәт мәсилисини яхши һәл қилиду, дәп үмид күтмәйду.

Президент обама америкиниң тибәтләрвә уйғурларниң һәққаний һәрикәтлирини қоллаш сияситидә чиң туруши керәк

- Президент обама һазир, америкиниң тибәтләрниң, уйғурларниң һәққаний һәрикәтлирини қоллаш сияситидә чиң туруп хитайниң, америкиниң тибәт, уйғур мәсилисидики ролини йоққа чиқириш ғәризини әмәлгә ашурғузмаслиқи керәк, ‏ - дәп тәкитлиди ху пиң әпәнди мулаһизисидә, - әгәр хитайда бундақ мустәбитлик давамлишивәрсә, бу, пүтүн дуня үчүн путликашаң болидиған мәсилә. Шуңлашқа хитай билән қилған һәр бир муамилидә кишилик һоқуқ мәсилисини, қанун мәсилисни алаһидә орунға қоюш керәк.
 
Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.
 
Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт