Дең шавпиң ханданлиқиниң чегра район сиясити (4)

Америкида тибәтчә, хитайчә вә инглизчә чиқидиған 'тибәткә нәзәр' журнилиниң 42‏ - санида елан қилинған 'дең шавпиң ханданлиқиниң чегра район сиясити' дегән мақалидә баян қилинишичә, мәркизи комитетниң баш секретари ху явбаң тибәттики мәсилиләрни һәл қилиш үчүн 'алтә мадда' лиқ сиясәт бәлгилиди.
Мухбиримиз вәли
2010-04-27
Share
Xitay-reisi-Ding-shiao-ping-herbi-paratta-305.jpg Сүрәт, хитай сабиқ рәиси диң шиавпиңниң хитай армийисиниң паратини көздин көчүрүватқан көрүнүшлиридин бири.
RFA File

Бу сиясәтни 'шинҗаңғиму мас келиду' дәп җакарлиғандин кейин, ваң җен, дең личүнләр бу сиясәтниң иҗра қилинишқа кашила қилған.

Америкида тибәтчә, хитайчә вә инглизчә чиқидиған 'тибәткә нәзәр' журнилиниң 42‏ - санида елан қилинған 'дең шавпиң ханданлиқиниң чегра район сиясити' дегән мақалиниң аптори баянини мундақ давамлаштуриду: мәркизи комитетниң баш секретари ху явбаң тибәттики мәсилиләрни һәл қилиш үчүн 'алтә мадда' лиқ сиясәт бәлгилиди, буни 'шинҗаңғиму мас келиду' дәп җакарлиди. Бу сиясәткә ваң җен, дең личүнләр кашила қилди.

Бу мақалиниң аптори руән миң әпәнди хитай коммунист партийә мәркизи комитетиниң сирлирини яхши билидиған әрбаб. У, бейҗиң университетида оқутқучи болған, мәркизи партийә мәктипидә мәхсус сиясәт тәтқиқати билән шуғулланған. Үчинчи омумйиғинниң қарарини йезишқа қатнашқан. Ху явбаңниң тибәтни вә шәрқий түркистанни тәкшүрүп - тәтқиқ қилишқа қатнашқан. Ху явбаң җазаланғандин кейин, уму җазаланған. У 4 - июн вәқәсидин кейин чәтәлгә қечип чиққан.

Ху явбаңниң тибәткә қаритилған алтә маддилиқ сиясити

Аптор баянини мундақ дәп давамлаштуриду: ху явбаң тибәт мәсилисини һәл қилиш үчүн 'алтә мадда'лиқ сиясәт бәлгилиди. Униңда тибәт аптоном райони компартийә рәһбәрликидә толуқ, мустәқил һалда игилик һоқуқини йолға қоюш; тибәт хәлқи бир нәччә йилғичә баҗ төлимәй, өзиниң һал - күнини яхшиливелиш; чарвичилиқ, деһқанчилиқ яки башқа кәсип билән шуғуллинишни тибәтләр үчүн өзи таллайдиған, тибәтләрни бай қилидиған иқтисадий сиясәт қоллиниш; дөләт мәбләғ аҗритип тибәт әнәнисини сақлаш вә һәр йили тибәтләр үчүн бир нәччә хил яхши иш қилип бериш; тибәтниң йәрлик маарип, сәнәт, музика, тибабәт ишлирини тәрәққи қилдуруш; үч йил ичидә тибәттики дөләт кадирлириниң 3 тән 2 қисмини тибәтләрдин қилиш дәп ениқ бәлгиләнди. Буниң йәнә тәпсили тармақ маддилири бар иди.

Ваң җен, дең личүн вәкилликидики чоң хитайчилар 'алтә мадда'ға тосқунлуқ қилди

Ху явбаң тибәт мәсилисини һәл қилидиған 'алтә мадда'лиқ сиясәтни елан қилғандин кейинла, 1980‏ - йили 7‏ - айниң 10 ‏- күни, 'шинҗаң мәсилиси' ни һәл қилиш үчүн, мәркизи комитетниң секретарият йиғини ачти. Ху явбаң йиғинда, шинҗаң мәсилиси тибәт мәсилисидәк мурәккәп әмәс, уйғурларниң диний мәбути йоқ, чәтәлләрдә муһаҗирәттә туруватқан һөкүмитиму йоқ, уларниң мустәқил болушини қоллайдиған чәтәл һөкүмәтлириму йоқ. Шинҗаңниң иқтисадий, мәдәнийәт, қатнаш шараити тибәттин яхши, бу райондики мәсилини һәл қилиш қейин әмәс дәп көрсәтти.

Әмма ху явбаң әйни вақитта, ваң җен, дең личүн вәкиллик қиливатқан чоң хитайчи мутәәссипләр оттуриға чиқип, мәркизи комитетқа бивастә тосқунлуқ қилишини, мәркәзниң һазирқи тибәт, шинҗаң сияситигә һуҗум қилип, өзлириниң 1950‏ - йиллардики чоң хитайчилиқ хаталиқи үчүн дело ағдурушини тәсәввур қилмиған иди. - Ху явбаң чоң қалаймиқанчилиқи пәйда қилди, - дәп һуҗум қилди әйни вақитта ши җуңшүн шинҗаңдин қоғливәткән дең личүн. У, ху явбаңниң хаһиши миллий кадирларни көтүрүп хитай кадирларни бесиш.

Ху явбаңниң сияситидә җаһангирларниң хитайни парчилайдиғанлиқи вә миллий районларда миллий бөлгүнчиликниң хәвпи барлиқидин ибарәт бундақ бир чоң мәсилигә нисбәтән сәзгүрлүк, чүшәнчә йоқ. У, әнглийә билән һиндистан тибәтни, америка билән русийә шинҗаңни парчиливалмақчи болған йүз йиллиқ тарихта тамамән сәл қариди. Миллий районларда миллий бөлгүнчиликкә қарши туруш биринчи дәриҗилик чоң иш, һәр қандақ ички сиясәт мушу асаста болуши керәк дәп қутратқулуқ қилди.

Дең личүнниң қутратқулуқи билән ваң җен оттуриға чиқип техиму чоң һуҗумға өтти. Шуниңдин кейин, ваң җенниң шинҗаңдики кона әскәрлири чоң җедәл чиқарди. Тибәттә вә шинҗаңда кадирларниң идийиси қалаймиқанлашти.

Миллий кадирлар ху явбаңниң 'алтә мадда' лиқ сиясити иҗра қилинмай қелишидин әнсирәшкә башлиди

-- Мән шинҗаңда икки ай турдум,‏‏-- дәп баянини давамлаштуриду аптор, ‏-- 1981 ‏- йили күздә, ху явбаң маңа төвәнгә көпрәк берип тәтқиқ қилишни тапшурди. Җәнубқиму, шималғиму бардим. Ваң җен шу вақитта, ху явбаңниң 'алтә мадда' лиқ сияситини иҗра қилишқа башлиған шинҗаң партком секретари ваң феңниң үстидин дең шавпиңға 'әрз' қилди. Дең шавпиң шинҗаңға гу җиңшеңни әвәтти. У қайтидин ваң җенниң 1950 ‏- йиллардики чоң хитайчилиқ сияситини иҗра қилишқа башлиди.

‏‏-- Мәркизи партийә мәктипидин шинҗаңға барған биз (икки киши) һәммини көрүп турдуқ: дең шавпиң шинҗаңда ху явбаңниң сияситини иҗра қиливатқан ваң феңни йөткивәткәндин кейин, шинҗаңдики хитай кадирлар очуқ- ашкара һалда мәркизи комитетниң баш секретари ху явбаңға бивастә һуҗум қилишқа башлиди. Миллий кадирлар болса ху явбаңниң 'алтә мадда' лиқ сияситини һемайә қилатти. Әмма бу вақитта, улар 'алтә мадда' ниң шинҗаңда иҗра қилинмай қелишидин әнсирәшкә башлиди.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.


Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт