Korlida yolgha qoyulghan din'gha ishenmeslik heqqidiki wediname herikiti tenqidke uchridi

Yéqinda korla ma'arip tarmaqliri "Din'gha étiqad qilmasliq, din tarqatmasliq, iradisi qet'iy até'izmchilardin bolush" herikiti qozghidi.
Muxbirimiz erkin
2012-03-22
Élxet
Pikir
Share
Print
Korla sheherlik 9-bashlan'ghuch mektep oqutquchilirigha "Diniy pa'aliyetlerge qatnashmasliq" wedinamisige qol qoydurmaqta. 2012-Yili mart.
Korla sheherlik 9-bashlan'ghuch mektep oqutquchilirigha "Diniy pa'aliyetlerge qatnashmasliq" wedinamisige qol qoydurmaqta. 2012-Yili mart.
Boshun/korla sheherlik ma’arip uchuri tori

Bu arqiliq da'irilerning mezkur sheherdiki Uyghur oqutquchi we pénsiyidiki Uyghur ma'aripchilargha din'gha étiqad qilmasliq toghrisida wediname yazdurghanliqi axbarat wasitiliride küchlük inkas qozghidi.

Chet'elde chiqidighan "Boshün" tor békiti tunji bolup charshenbe küni wediname yézish herikiti heqqide xewer élan qilip, wedinamige xilapliq qilghuchilarning jazalinidighanliqi agahlandurulghanliqini ilgiri sürgen. Boshün tor békiti xewiride yene, até'izm yighinigha qatnishiwatqan we wedinamige imza qoyuwatqan korla 9 bashlan'ghuch mekteptiki oqutquchilarning süriti bésilghan idi.

Dunya Uyghur qurultiyi wedinamide oqutquchilarning din'gha étiqad qilmasliqi, diniy pa'aliyetke qatnashmasliqi telep qilinipla qalmay, perzent we a'ile-tawabi'atlirining diniy pa'aliyetke qatnashmasliqigha kapaletlik qilish telep qilin'ghanliqini xewerni élan qilghan. Mezkur teshkilatning ilgiri sürüshiche, wedinamige imza qoyghuchilar kélishimgha asasen yene bashqilarni közitip, ularning her qandaq diniy herikitini da'irilerge xewer qilishqa mejbur qilin'ghan.

Uyghur ili weziyitidin yéqindin xewerdar bezi közetküchiler, bu heriket Uyghur aptonom rayoni da'irilirining yéqinqi aylardin buyan, Uyghur élide qozghighan "Diniy esebiylik" ke qarshi turush herikitining qanchilik radikal tüs alghanliqining bir ipadisi, dep körsetti.

 Wediname yazdurush herikiti tünügündin bashlap chet'eldiki bezi diniy jem'iyet we bezi axbarat wasitilirining diqqitini qozghighan. Amérikining téksas shtatini baza qilghan we Uyghur ilini yéqindin közitip kéliwatqan diniy guruhlardin "Junggogha yardem jem'iyiti" namliq teshkilatning mes'uli bishop fu, xitay Uyghur musulmanlirigha élip barghan bu herikiti xitay asasi qanunining diniy erkinlik toghrisidiki maddilirigha xilap éghir weqe ikenlikini bildürdi.

Bishop fu: men yazma we resimler arqiliq ispatlan'ghan bu heqtiki ishenchlik xewerlerni oqudum. Korla da'iriliri yerlik oqutquchi we bashqa puqralardin diniy pa'aliyetke qatnashmasliqni telep qilghan. Mejburlash xaraktérlik bundaq belgilime junggo asasi qanuni we munasiwetlik qanunlargha éghir derijide xilap. Bu yene döletning memuri buyruq arqiliq mejburi xudasizlashturush élip bérip, shinjangdiki balilarning diniy telim terbiyige ige bolush hoquqini tartiwéliwatqanliqining ipadisi. Bu nahayiti éghir weqe. Bu xil heriket ötken yili xubéy ölkisidimu élip bérilip, bashlan'ghuch mektep oqughuchiliridin qanunsiz diniy pa'aliyetke qatnashmasliq telep qilin'ghan. Buning hemmisi qanunsiz qilmish. Uning meqsiti balilarning méngisini até'izm idé'ologiyiside yuyushtur. Biraq bu ular oylighandek ünüm bermesliki mumkin. Chünki idiye erkinliki tengri insanlargha ata qilghan bir xil német. Eger hökümet özining idiyisini mejburi tangsa, u choqum eksiche ünüm béridu, dep körsetti.

Korla ma'arip da'irilirining oqutquchilargha wediname yazdurush herikiti élip barghan bu waqit del amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining doklat élan qilip, xitayning diniy siyasitini tenqid qilghan peytke toghra kelgen idi. Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitéti aldinqi küni élan qilghan doklatida xitay danilirini agahlandurup, uning Uyghur élide élip barghan "Diniy esebiylik, qanunsiz diniy yighilishni men'i qilish we diniy héssiyatni ajizlashturush" herikiti Uyghurlarning ilgirilep naraziliqini keltürüp chiqiridighanliqi, buning ular basturmaqchi boluwatqan atalmish "Esebiylik" ni yoqatmaydighanliqi, belki peyda qilidighanliqini ilgiri sürgen.

Lékin chet'eldiki köp qisim Uyghurlarning qarishiche, xitayning nöwettiki Uyghurlargha qarshi yolgha qoyuwatqan diniy siyasiti Uyghurlarning milliy kimlikini ajizlashturup, ularni xitay jem'iyitige assimilyatsiye qilishni meqset qilidu. Shwétsiyide yashaydighan Uyghur muhajiri we muzikant perhat ependi korlidiki wediname yazdurush herikiti uning bu pilanining bir parchisi ikenlikini bildürdi.

Dunya Uyghur qurultiyi bayanatchisi dilshat rishitning ashkarilishiche, wediname yazghan oqutquchilarning uninggha xilapliq qilghan her qandaq bir herikiti bayqalsa, xizmitidin heydilish, dem élishqa chiqqanlar bolsa pénsiye puli toxtitilish qatarliq jazalargha tartilidiken.

Bayin'gholin oblastliq diniy ishlar idarisining bir emeldari tünügün radi'omizgha eskertip, Uyghur oqutquchilargha diniy wediname yazdurulghanliqini ret qilghan bolsimu, biraq "Korla ma'arip uchur bayliqi tor békiti" ning xewiride, ma'arip da'irilirining 14‏-mart pénsiyige chiqqan oqutquchilargha yighin échip, "Diniy pa'aliyetke qatnashliq toghrisida wediname" yazdurghanliqini bildürgen.

 Xewerde ilgiri sürülüshiche, da'iriler oqutquchilargha wediname yazdurup, "Toghra siyasiy yolda qet'iy ching turush, milliy bölgünchilik, qanunsiz diniy pa'aliyetke qarshi turush, xudasizliqni terghib qilip, diniy pa'aliyetke qatnashmasliq, mesile bayqalsa derhal melum qilish" heqqide wede alghan.

"Junggogha yardem jem'iyiti" diki bishi'op fu xitay danilirini asasiy qanunning diniy erkinlik toghrisidiki maddilirigha ri'aye qilishqa chaqirip, Uyghur aptonom rayoni da'irilirini diniy jehettiki bu xil mejburlash heriketliridin waz kéchishke chaqirdi.

U mundaq dédi: junggo hökümiti xelq saylap chiqqan hökümet emes. U izchil qanuni salahiyet mesilisige uchrap keldi. Shunga herqandaq musteqil yaki musteqilliq xahishlirigha ige her qandaq shexs, ijtima'iy we diniy guruhlargha gumani yaki düshmenlik bilen mu'amile qilidu. Bu nuqtidin éytqanda uning xelq ammisini xudasizliqqa mejburlishi tasadipiyliq emes. Biraq men shuninggha ishinimenki uning xelqni xudasizliqqa mejburlaydighan bu xil qilmishi téximu köp naraziliq we inaqsizliqni keltürüp chiqiridu. Biz junggo hökümitini bu xil qalaq pikir qilish usulidin waz kéchip, diniy inaqliqni heqiqiy ishqa ashurushqa, xelqning diniy étiqad erkinliki we hoquqini kapaletke ige qilishqa chaqirimiz. Biz yene asasi qanundiki belgilimilerni ijra qilip, ularning éghzaki, aq tashliq kitab yaki junggo rehberlirining chet'elge chiqqan bergen junggo puqralirining diniy erkinlik hoquqi toghrisidiki wedilirige emel qilishini ümid qilimiz. Shundaq qilghandila junggo milliy, diniy yaki ammiwi yarishishni ishqa ashuralaydu.

Toluq bet