Déng shawping xandanliqining chégra rayon siyasiti(5)

Amérikida tibetche, xitayche we in'glizche chiqidighan 'tibetke nezer' zhurnilining 42‏ - sanida élan qilin'ghan 'déng shawping xandanliqining chégra rayon siyasiti' dégen maqalide bayan qilinishiche, merkizi komitétning bash sékrétari xu yawbang élip barghan tekshürüsh - tetqiqat arqiliq 'shinjangning iqtisadini aptonomiye hoquqi bolmighan halda tereqqi qildurush mumkin emes' dep xulase chiqirilghan. Xu yawbang tibet üchün tüzgen 'alte madda' liq siyaset aldi bilen shinjangda tosqunluqqa uchrighan.
Muxbirimiz weli
2010-04-29
Share
Xitay-reisi-Ding-shiao-ping-herbi-paratta-305.jpg Süret, xitay sabiq reisi ding shiawpingning xitay armiyisining paratini közdin köchürüwatqan körünüshliridin biri.
RFA File

'Déng shawping xandanliqining chégra rayon siyasiti' dégen maqalining aptori 'merkizi komitétning bash sékrétari xu yawbang élip barghan tekshürüsh - tetqiqatning xulasisi shinjangning iqtisadini aptonomiye hoquqi bolmighan halda tereqqi qildurush mumkin emes dégendin ibaret boldi, -- dep bayanini dawamlashturidu. Bu erbab eyni waqitta xu yawbangning shinjangda élip barghan tetqiqatigha bashtin - axiri qatnashqan.

'Shinjangning iqtisadini aptonomiye hoquqi bolmighan halda tereqqi qildurush mumkin emes dégen xolasigha kelduq'

‏‏-- Bizning tetqiqat témimiz 'qandaq qilghanda shinjangning iqtisadini tereqqi qildurghili bolidu' dégendin ibaret idi, -- dep bayanini dawamlashturidu aptor , - biz aldi bilen shinjangning tebi'i muhiti nahayiti yaxshi, yer asti bayliqliri intayin mol, yerlik xelqning ang tuyghusi we medeniyiti sirtqa qarita békinme emes, belki ochuq ikenlikini chüshinip yettuq. Emma bizni, néme üchün bu rayonda yerlik xelq , bolupmu jenubiy shinjangdiki yerlik xelq yene shuqeder namrat dégen su'al chirmiwaldi. Biz mehellilerge bérip, turalghularni közdin köchürduq. Biz barghanliki jayda yerlik xelqning 'töt tam'din özge bayliqini körmiduq. Axiri biz, shinjangning iqtisadini aptonomiye hoquqi bolmighan halda tereqqi qildurush mumkin emes dégen xolasigha kelduq.

'Alte madda'gha Uyghurlar bilen xitaylarning inkasi oxshash emes

Aptor bayanini mundaq dep dawamlashturidu: biz shuni chüshenduqki, yillardin buyan bu rayonning sirt bilen bolghan alaqisi üzüp tashliniptu. Hetta ming yillarning aldida xelq'ara bilen soda qilghan halimu yoq. Yerlik xelq bésim - zulum astida qélip, erkin tereqqi qilalmaptu. Yerlik xelqtin yaki milliy kadirlardin tibet üchün tüzülgen 'alte madda' ni hémaye qilmaydighan ademni uchratmiduq. Emma shinjangdiki xitay kadirlarda perq bar, ulardin, siyasiy we medeniyet sewiyisi yuqiri, ang - pikri ochuqlar shinjangda toluq aptonomiye yürgüzülüshni yaqlaydu. Xitaydiki yurtigha qaytip kétishni oylaydighanlarmu yaqlaydu. Emma shinjanggha kelgendin kéyin, xitaydiki yurtida érishelmigen menpe'etlerge érishiwalghanlar, özining éqtidari yetmeydighan emel - imtiyazlargha ige boluwalghanlar 'alte madda' ni qollimaydu. Emma ular merkezdiki arqa térikidin bisharet kelmisila, yenila 'alte madda'ni qobul qilishqa teyyar.

'Biz wang jénning tengritaghni paskina qiliwétishige yol qoymaymiz'

-- Xu yawbang bilen wang jén, déng lichünlerning otturisidiki chong ixtilap shinjangda alliqachan ochuq - ashkara ish bolup qaldi. Emma béyjingda buni téxi birkim bilmeytti. Biz qeshqerge barghanda, -- dep bayanini dawamlashturidu aptor, -- bizni körgili kelgen bir Uyghur kadir hayajan awaz bilen 'bash sékrétar xu yawbang tüzgen 'alte madda'ni biz hémaye qilduq, hazir néme üchün ijra qilinmaydighan bolup qaldi? hazir xitay kadirlarmu yurtigha qaytip ketmeydighan boptu, emma Uyghur re'is ismayil emetni öz yurtidin ichkirige yötkep kétidighan boptu, bu néme ish? ' dep soridi.

Yene bir Uyghur kadir 'wang jén shinjanggha kélip, ölsem tengritaghlirigha depne qilinglar deptu, biz bu qatilning tengritaghni paskina qiliwétishige yol qoymaymiz' dédi. Yene bir Uyghur kadir 'bizning telipimizni xu yawbanggha yetküzüp qoyunglar, burun wang jén bilen déng lichün bizni basturghanda, weziyetni shi jungshün kélip tüzgen, bu qétim yene shi jungshünni ewetsün' dédi.

'Milliy héssiyati eng küchlük dep qaralghanlirimu, peqet mi'illetlerning teng - barawer qilinmighanliqigha naraziliq ipadiligen kishiler iken'

Aptorning bayan qilishiche, meyli Uyghur bolsun, qazaq bolsun, üzbék bolsun yaki tatar bolsun, bularning hemmisi ochuq - yoruq, gepni yushurmay qiliwéridighan xelq iken. Xitaychini bilmeydighanlarmu bizge herxil isharet bilen öz meqsitini uqturdi. Uqturalmighanni terjiman bizge chüshendürüp berdi. Biz shuni éniq chüshenduqki, bu rayonda milliy héssiyati eng küchlük dep gunah qoyulghan kishilermu , emeliyette peqet mi'illetlerning teng - barawer qilinmighanliqigha yaki neq boluwatqan chong xitaychiliqqa naraziliq ipadiligen kishiler iken. 'Xitaygha qarshi milletchi, shinjangni junggodin bölüp chiqip ketmekchi bolghan bölgünchi' dégenlermu héchqachan neq heriket qilghanliqi ispatlan'ghan kishiler emesken. Eger bu rayonda heqiqiy aptonomiye yolgha qoyulsa, yerlik xelq öz zéminigha özi ige bolup yashisa, héchkim eksil heriket qilmaydighanliqi éniq.

'Yerlik xelqning derdini chüshinidighan xitay kadirlar yerlik xelqqe yan bésishqa jür'et qilalmaydiken'

Aptorning bayan qilishiche, xitay kadirlar ichide Uyghurchini bilidighanlar, yerlik xelqning derdini obdan chüshinidiken, ang - pikrimu ochuq iken , emma ular yerlik xelqqe yan bésishqa jür'et qilalmaydiken, özige ish tapshurghan bashliqidin qorqudiken.

Biz qeshqerde yene birxil xitay kadirlar bilen körüshtuq. Ular bizge 'maw zédung eyni waqitta wang jén, déng lichünlerni xataliq ötküzdi dep ichkirige yötkep ketkendin kéyin, bu rayonda yerlik milletchilik ewj alghan idi. Xu yaw bangning siyasiti hazir yene yerlik milletchilerge yantayaq boldi. 'Alte madda' ijra qilinsa, shinjang bilen tibetni bashqurghili bolmaydu. Bular özining sherqiy türkistanni quruwélip, bizni qoghlap chiqiriwétidu. Xu yawbang buni bilmeydu. Bu rayonda toluq aptonomiye yürgüzülse, shinjangni sowét ittipaqigha yaki türkiyige bériwetkenlik bolidu. Bu, weten xa'inliri qilidighan ish' dédi. Bu, ularning özining sözi emeslikini biz bilettuq.

Shinjangda 'alte madda' gha qarshiliq peyda bolghandin kéyin tibette peyda boldi

Aptorning bayan qilishiche, shinjangda 'alte madda' gha qarshiliq peyda bolghandin kéyin, buninggha egiship tibettimu peyda boldi. 'Alte madda'gha nisbeten ikki yüzlimilik qilip turuwatqan tibet partkom sékrétari yin fatang shinjangdiki qarshiliqqa egiship, derhal 'sol' gha burulup, 'alte madda' ni ret qildi. Ongchiliqqa, erkinleshtürüshke qarshi turush dégen nam bilen diniy zatlarni basturushni bashlap bolup, andin merkezge, tibette diniy küchler bash kötürüp qaldi, kommunist partiye ezalirimu nom oquydighan, butqa choqunidighan bolup qaldi, diniy siyasette ongchiliqqa qarshi turush zörür bolup qaldi dep doklat yollidi. Emma xu yawbang keynige chékinmidi.
 
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

 
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet