' Түркий тиллар дивани' ни тәрҗимә қилған др. Рамиз аскәргә мукапат

Түркийә түрк дуняси язғучилар вә сәнәтчиләр вәқпиниң 2008 - йилида түрк дунясиға төһпә қошқанларға тарқитидиған түрк дуняси мукапати улуғ алим мәхмут қәшқириниң "түркий тиллар дивани" ни әзәрбәйҗанчигә тәрҗимә қилған әзәрбәйҗән дөләт университети оқутқучиси түрколог др. Рамиз әскәргә берилди.
Мухбиримиз әркин тарим
2009-01-21
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Сүрәттә, улуғ алим мәхмут қәшқириниң "түркий тиллар дивани" ни тәрҗимә қилғанлиқи үчүн, 2008 - йиллиқ  түрк дунйасиға төһпә қошқанларға тарқитидиған түрк дунйаси мукапатиға  еришкүчи, әзәрбәйҗан дөләт университети оқутқучиси түрколог др. Рамиз әскәр сәһнидә түркийиниң сабиқ президенти сулайман демирил билән биргә.
Сүрәттә, улуғ алим мәхмут қәшқириниң "түркий тиллар дивани" ни тәрҗимә қилғанлиқи үчүн, 2008 - йиллиқ түрк дунйасиға төһпә қошқанларға тарқитидиған түрк дунйаси мукапатиға еришкүчи, әзәрбәйҗан дөләт университети оқутқучиси түрколог др. Рамиз әскәр сәһнидә түркийиниң сабиқ президенти сулайман демирил билән биргә.
RFA Photo / Erkin Tarim

13 Йилдин бери бу мукапатни тарқитип кәлгән түрк дуняси язғучилар вә сәнәтчиләр вәқпи башлиқи шаир яһя ақәнгин әпәнди, мухбирларни күтүвелиш йиғинида, бу мукапатниң 13 йилдин бери түрк дуняси үчүн хизмәт қилип келиватқан, шәхс вә идарә җәмийәтләрләргә берилип келиватқанлиқини, бу йил 4 дөләттин 10 киши вә идарә - җәмийәткә бу мукапатни беришниң мувапиқ көрүлгәнликини, бурунқи йилларда түрк дуняси үчүн хизмәт көрсәткән уйғурларғиму бу мукапаттин берилгәнликини ейтти.

Биз бу мукапат һәққидә тәпсили мәлумат елиш үчүн түрк дуняси язғучилар вә сәнәтчиләр вәқпи башлиқи шаир яһя ақәнгин әпәндигә микропонимизни узаттуқ.

У бу мукапатниң13 йилдин бери тарқитилип келиватқанлиқини бу мукапат түрк дунясиға өз саһәсидә төһпә қошқан, түрк дуняси тоғрисида әсәр язған киши вә идарә - җәмийәтләргә тарқитилип келиватқанлиқини, 2008 - йили мәхмут қәшқири йили болғачқа, түркий тиллар диванини тәрҗимә қилған вә бу һәқтә әсәрләр язған др. Рамиз аскәргә бу мукапатниң берилгәнликини ейтип мундақ деди:

2008 - Йили мәхмут қәшқири йили болғачқа, түркий тиллар диванини әзәрбәйҗанчиға тәрҗимә қилған рамиз әскәргә бу мукапатни беришни мувапиқ көрдуқ. Мәхмут қәшқири туғулғанлиқиниң 1000 - йили болғачқа бу биз үчүн интайин муһим иди. Бу мукапатқа еришкәнләр арисида түркийә билән қазақистан ортақ ачқан әхмәт йесәви университетиниң мудири проф. Др. Ләсбәк ташимов, түркийә билән өзбекистан оттурсидики мунасивәткә төһпә қошқан өзбекистанниң әнқәрә баш әлчиси улфәт қадиров қатарлиқ 10 киши вә идарә - җәмийәтләр бар. Биз бу мукапатни һәр йили түркийә җумһурийити рәисиниң сарийида мурасим билән тарқитиватимиз. Биз һазирчә пәқәтла исимликни елан қилдуқ, 4 - айда мукапатни тарқитимиз.

Биз түрк дуняси мукапатиға мувапиқ көрүлгән түркий тиллар дивани намлиқ әсәрни әзәрбәйҗанчиға тәрҗимә қилған др. Рамиз аскәр әпәндигә, мукапатни алғандин кейин немиләрни һис қиливатизсиз дәп сорудуқ. У мундақ җаваб бәрди:

Сизгиму мәлум мениң әсли кәспим җорналистлиқ. Бу саһәдә көп санда хәлқаралиқ мукапатлар алдим. Мән әзәрбәйҗанниң җорналистларға беридиған әң чоң мукапати алтун қәләм мукапатини алған. Мән түркийиниң орхон мукапати билән күвәйтниң җорналистларға беридиған даңлиқ мукапатиниму алған. Әмма илим саһәсидә бундақ чоң хәлқаралиқ мукапатқа еришкәнликим үчүн өзүмни интайин бәхтлик һис қиливатимән.

Др. Рамиз әскәр әпәнди, сиз түркий тиллар диванини әзәрбәйҗанчиға тәрҗимә қилғандин башқа, бу һәқтә йәнә немә тәтқиқатларни елип бардиңиз дегән суалимизға җаваб берип мундақ деди:

Мениң өмрүмниң 20 йили мәхмут қәшқирини тәтқиқ қилиш билән өтти. 1988 - Йилидин 2006 - йилиғичә қаттиқ ишләп түркий тиллар диванини тәрҗимә қилип нәшир қилдурдум. Булардин башқа түркий тиллар дивани вә мәхмут қәшқири һәққидә 3 әсәр яздим. Булардин бириниң исми " мәһмут қәшқириниң миң йиллиқ хатирисигә миң библиограпик көрситиш". Бу китаб 96 бәттин тәркип тапқан болуп, бакудә нәшир қилинди. Бу китабда 18 тилда нәшир қилинған мәһмут қәшқири вә түркий тиллар дивани һәққидә миң китаб вә мақалә һәққидә қисқичә мәлумат бәрдим. Арқисидин әзәрбәйҗан, түрк, өзбәк, уйғур, қазақ, түркмән, татар, башқурт, таҗик, фарс, хитай, япон вә русчә, франсуз, немис, италиянчә қатарлиқ топлам 18 тилда миң парчә әсәрниң исмини тизип чиқтим. Иккинҗи китабим болса 192 бәттин тәркип тапқан болуп китабниң исми "мәһмут қәшқириниң түркий тиллар дивани" намлиқ әсириниң библографик вә граматик қошумчилири. Түркий тиллар диванида 930 қошумчә чиқти, та 1000 йил бурун 930 қошумчиниң болуши бүйүк бир иш. Бүгүн биз әзәричини тәрәққи қилған бир тил, әдәбият, математика, физика, химийидин тутуң түрлүк аталғулар бар десәкму йәнила 930 сөз қошумчиси йоқ болуши мумкин. Әзәрбейҗанлиқ тонулған түрколог рамиз әскәр әпәндиниң 3 - чоң әсири "мәхмут қәшқири вә униң түркий тиллар дивани" намлиқ әсәридур. 432 Бәттин тәркип тапқан бу әсәрдә түркий тиллар дивани һәққидә тәпсили мәлумат берилгәндин кейин әсәр морфологийә җәһәттин тәһлил қилинған.

Др. Рамиз аскәр әпәнди буниңдин кейинки һаятидиму улуғ алим мәхмут қәшқири вә униң өлмәс әсири түркий тиллар дивани һәққидә тәтқиқат елип беришни давам қилидиғанлиқини ейтти.

Др. Рамиз аскәр язған бу әсәрләрләрни 2008 - йили мәхмут қәшқири йилиға қилинған әң бүйүк совғат дейишкиму болиду. 
     
   
Толуқ бәт