Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitéti xitaydiki diniy erkinlik heqqide doklat élan qildi


2005-11-10
Share

Xelq'ara diniy erkinlik komitéti doklati muqawisi.

Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitéti, -11 ayning -9 küni xitay, Uyghur aptonom rayoni we tibettiki diniy erkinlik weziyiti toghrisida doklat élan qildi.

Charshenbe küni amérika dölet mejliside ötküzülgen muxbirlarni kütüwélish yighinida dunya jama'etchilikige tonushturulghan doklatta, xitay hökümitining diniy guruppilargha qaratqan siyasiti bolupmu, Uyghur élide térrorchiliqqa qarshi urushni bahane qilip, Uyghur musulmanlirini basturush siyasiti tenqid qilin'ghan.

Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitéti ezaliri mushu yil 8 - ayning 14 - künidin 28 - künigiche xitayning béyjing we shangxey sheherliride hemde Uyghur élining ürümchi we qeshqer sheherliride tekshürüsh ziyariti élip barghan idi. Charshenbe küni élan qilin'ghan doklat mezkur ziyaretning bir netijisi hésablinidu.

Xitaygha kishilik hoquq mesiliside bésim ishlitish telep qilindi

Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitéti, diniy erkinlikning xitaydiki weziyiti heqqide élan qilghan doklatini amérika dölet mejliside ötküzülgen muxbirlarni kütüwélish yighinida tonushturdi. Muxbirlarni kütüwélish yighinigha, amérika dölet awam palatasi'idiki démokratlarning re'isi nensi pelushi riyasetchilik qildi. Yighin'gha shundaqla tam lentos, frank wolf, kirstofer simit qatarliq amérika dölet mejlisining nopuzluq ezaliri qatnashti.

Amérika dölet mejlisi ezaliri muxbirlarni kütüwélish yighinda söz qilip, 11 - ayning 19 - küni xitayni ziyaret qilmaqchi bolghan, amérika prézidénti jurj bushtin xitay dölet re'isi xu jintaw bilen körüshkinide xitaydiki kishilik hoquq we diniy bésim mesilisini ochuq otturigha qoyushini telep qildi.

Xitayda kishilik hoquq dawamliq depsende qiliniwatidu

Yéghinda söz qilghan, amérika dölet mejlisi ezasi we dölet mejlisi kishilik hoquq guruppisining re'isi frank wolf, amérikida bezi kishilerning xitay iqtisadiy jehettin tereqqi qilsa, xitaydiki hakimiyetning özgiridighanliqigha ishen'genlikini lékin, bügünki weziyetning ularning chüshenchisining xata ikenlikini ispatlighanliqini bildürüp mundaq dédi:

"Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitéti ezaliri awghust éyida xitaygha qilghan ziyariti jeryanidiki tekshürüsh netijisige qarighanda, xitay hökümiti Uyghurlargha, xitaydiki xristiyan muxlislirigha hemde tibetliklerge qaratqan diniy bésimini kücheytip, ularni türmige tashlash we ulargha ten jazasi bérish qatarliq qilmishlirini özlüksiz dawamlashturiwatidu".

Xitayda diniy we siyasiy bésim chékidin ashqan

Sözide, xitaydiki diniy we siyasiy bésimning chékidin éship ketkenlikini tekitligen frank wolf, aldimizdiki hepte ichide xitayni ziyaret qilidighan amérika prézidénti bushtin, xitay dölet re isi xu jintaw bilen uchrashqanda, xitaydiki kishilik hoquq we diniy bésim mesilisini otturigha qoyushini telep qilip mundaq dédi:

"Men, amérika prézidénti bushtin xitay ziyariti jeryanida, yoshurun emes, ochuq ashkara halda, xitaydiki kishilik hoquq mesilisini otturigha qoyushini hemde amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining doklatida tekitlen'gen mesililerni otturigha qoyup, xitay hökümitige bu mesililerning amérika üchün qanchilik muhim ikenlikini bildürüp qoyushini telep qilimen".

Xitay térrorchiliqni bahane qilip, Uyghurlarni basturiwatidu

Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining awghust éyida Uyghur aptonom rayonigha qilghan ziyaritige qatnashqan komitét ezasi maykel koromuwati yéghinda qilghan sözide,, xitay hökümitining xelq'ara térrorchiliqqa qarshi urushni bahane qilip, Uyghurlarning diniy erkinlikini boghup, Uyghurlarning diniy pa'aliyetlirini cheklewatqanliqini tekitlep mundaq dédi:

Biz Uyghur aptonom rayonidiki ziyaritimiz jeryanida, xitay hökümitining térrorchiliqni bahane qilip Uyghurlarni basturiwatqanliqining janliq bir misaligha shahid bolduq. Xitay hökümiti ürümchide ayropilandin chüshishimizge, "elqa'ide tehdit qildi. Silerge qarita bir hujum élip bérilishi mumkin. Shunga silerni qoghdash üchün alahide bixeterlik tedbirliri alduq" dep, bizning pa'aliyitimizni chekleshke, Uyghurlar bilen uchrishishimizning aldini élishqa tirishti. Lékin biz xitay da'irilirining bu sözlirige ishenmiduq.

Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining doklatida tekitlishiche, Uyghur aptonum rayon emeldarliri, alte yildin biri Uyghur élide meschit sélishqa ruxset qilinmighanliqini, imamlarning siyasiy terbiyidin ötküzülgenlikini étirap qilghan. Doklatta körsitilishiche, xitay hökümitining Uyghurlar we tibetliklerge qaratqan éghir diniy bésimi we bu xelqlerning kishilik hoquqining depsende qilinishi, Uyghur aptonom rayoni we tibette siyasiy weziyetning keskinlishishige seweb boluwatqan muhim amillarning biri hésablinidiken.

Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitéti, diniy erkinlikning xitaydiki weziyiti toghrisidiki doklatini élan qilishtin burun, Uyghurlarning meniwi anisi we ataqliq Uyghur kishilik hoquq pa'aliyetchisi rabiye qadir we shundaqla tibet wekilliri bilen uchrishish ötküzüp, ularning doklat we doklatta otturigha qoyulghan teklipler heqqidiki köz qarash we tewsiyelirini aldi.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet