Доктор абдулһәмит авшар: дуняда әң еғир вә давалашқа әң еһтияҗлиқ яра шәрқий түркистан яриси

Йеқиндин буян түркийиниң һәр қайси университетлирида уйғурлар тоғрисида көпләп йиғин өткүзүлүп келиватиду. 2012-Йили 12-айниң 29-күни түркийә адаләт вә тәрәққият партийисиниң истанбул яшлар бөлүминиң уюштуруши билән қериндаш җуғрапийиләрдики қериндашлар программиси бойичә ‏"қаниған яра шәрқий түркистан" дегән темида бир йиғин өткүзүлди.
Ихтиярий мухбиримиз арслан
2013-01-01
Share
qanighan-yara-sherqiy-305.jpg "қаниған яра шәрқий түркистан" дегән темидики йиғиндин көрүнүш. 2012-Йили 29-декабир, түркийә.
RFA/Arslan

Бу йиғинға истанбулдики мармара университети учур-ахбарат факултетиниң оқутқучиси доктор абдулһәмит авшар әпәнди тәклип билән қатнашти вә йиғинда сөз қилип, дуняда әң еғир вә давалашқа әң еһтияҗлиқ болған яра шәрқий түркистан яриси икәнликини билдүрди.

Йиғинға истанбул университетиниң көп сандики оқуғучилири қатнашти. Доктор абдулһәмит авшар алди билән уйғурларниң келип чиқиш тарихи, уйғур диярида тарихта қурулған дөләтләр, уйғурларниң җуғрапийилик орни, һазирқи әһвали, хитайниң уйғурларға қиливатқан бесим вә зулумлирини аңлатти.

Доктор абдулһәмит авшар сөзидә, уйғур диярида қандақ вәқә вә һадисиләрниң йүз бериватқанлиқини аңлитип мундақ деди: шәрқий түркистанда инсанлар тунҗи қетим ишғалийәткә учриғанда қаршилиқ көрсәткинигә охшаш, бүгүнки күндиму азадлиқ үчүн қаршилиқ һәрикәтләр вә күрәшләр давам қиливатиду, уйғурлар ишғалийәткә һәргиз баш әгмәй қәһриманларчә күрәш қиливатиду. Буниң нурғун әмәлий мисаллири бар, әмма йеқин замандики мисалларни өрнәк көрситидиған болсақ, 1990-йили баринда йүз бәргән барин инқилаби. 1997-Йили йүз бәргән ғулҗа қәтлиами. 2009-Йили 7-айда йүз бәргән үрүмчи қирғинчилиқи қатарлиқ көплигән вәқәләрниң һәммиси шәрқий түркистан хәлқиниң азадлиқ күрәшлири һесаблиниду.

Доктор абдулһәмит авшар уйғурларниң диний бесимға учраватқанлиқини ипадиләп мундақ деди : бүгүнки күндә уйғурлар өзлириниң диний етиқадини қоғдашни әң муһим күрәш саһәлириниң бири дәп қарайду. Уларниң асасий күрәшлири диний етиқади әркинлик билән яшаш. Уйғурлар билән оттура асиядики башқа түрк хәлқләр оттурида чоң бир пәрқ бар, у болсиму, уйғурлар диний етиқади әнәнилирини һәргиз өзгәртмиди, диний етиқадта чиң туруп кәлди. Шуниң үчүн хитай уйғурларға дини бесим қиливатиду. Инсанларниң мәсичитләргә киришни чәклиди. Вапат болуп кәткәнләрниң җиназа намизини күндүзи оқуш чәкләнди. Җиназа намизи я бамдат намизидин кейин яки ахшими хуптән намизидин кейин оқушқа рухсәт қилиниду, күндүзи оқушқа рухсәт қилинмайду. Хитай уйғурларға қаттиқ зулум қиливатиду, "хитай искәнҗиси" дегән оқум билән мәшһур болған хитайниң вәһшийиликини һәммимиз билимиз. Хитайниң пүтүн зулум вә бесимлири шәрқий түркистан хәлқиниң роһидики әркинлик арзусини һәргиз бошаштуралмиди. Бүгүнки күндә шәрқий түркистанда хитайға қарши күрәшчан мәйданини оттуриға қоюватқан, беши егилмигән нурғун йигитләрни көрәләймиз. Хитайниң алтун қәпәслиригә киришни халимиған уйғурлардики һәқиқәт чүшәнчиси уларни зулумға баш әгдүрмиди.

Доктор абдулһәмит авшар сөзидә йәнә йиғин әһлигә хитаб қилип мундақ деди: бизниң қилишқа тегишлик вәзипимиз, дуняда қандақ һәрикәт қилиш вә қандақ мәйданда туруш. Шуниң үчүн һәр ким өзигә йүкләнгән вәзипини қилиш бәк муһим дәп ойлаймиз, биз охшаш җуғрапийә, охшаш дин, охшаш милләт, охшаш қериндаш болғанлиқимиз үчүн шәрқий түркистан мәсилисигә җиддий қаришимиз керәк, һеч болмиғанда дуняда инсанпәрвәрлик вә мусулманлиқ сүпитимиз билән бир иш қилишимиз керәк. Инсанларниң мәсилиләргә көңүл бөлүшниң инсанпәрвәрлик бурчи болғанлиқи үчүн шәрқий түркистан мәсилисигә техиму көңүл бөлүшкә чақириқ қилимән. Бу хил йиғинларни кәлгүсидә шәрқий түркистанда ачимиз дәп ойлаймән вә буниңға ишинимән.

Биз бу йиғинни уюштурған түркийә адаләт вә тәрәққият партийисиниң истанбул яшлар бөлүминиң идарә рәһбәрлиридин барат бүйүк әпәнди билән сөһбәт елип бардуқ.

Барат бүйүк әпәнди"қандақ қилип уйғурлар тоғрисида йиғин уюштурулди? бу йиғинни уюштуруштики асаси мәқсәт немә? алди билән бу йиғин тоғрисида сөзләп берәмсиз?" дегән соалимизға җаваб берип мундақ деди:
‏-Бу йиғинға түркийиниң кәлгүси из басарлири болған университет оқуғучилири вә көплигән кишиләр қатнашти вә шәрқий түркистан җуғрапийиси шундақла шәрқий түркистан мәсилиси тоғрисида чүшәнчигә игә болди. Биз университет оқуғучилири болуш сүпитимиз билән дуняниң охшимиған җайлирида зулумға учраватқан мусулман мәзлум инсанларға көңүл бөлүватимиз вә ярдәм қолимизни узитиш үчүн тиришиватимиз. Сүрийә вә пәләстин тоғрисидиму программилар уюштурдуқ, әмма һәқиқәтән шәрқий түркистан унтулған бир район, инсанлар қийин әһвалда қалған бир район, пәләстин вә сүрийә мәсилиси күнтәртиптә туруватиду, әмма шәрқий түркистан мәсилиси күнтәртиптә әмәс, шәрқий түркситанни инсанлар унтулған вәзийәттә, биз бу унтулған йәрни күнтәртипкә кәлтүрүш вә қериндашларниң шәрқий түркистан һәққидә чүшәнчә һасил қилиш мәқситидә бу йиғинни уюштурдуқ. Мениңчә шәрқий түркистан дуняда мәзлумлар әң қийин әһвалда қалған йәрләрдин бири һесаблиниду. У йәрдә инсанлар ассимилятсийә қилиниватиду, диндин узақлаштурулуватиду, биз шәрқий түркситанға охшаш унтулған йәрләрни хатирилитиш үчүн тиришиватимиз, биз үчүн ирқ, дин, тил айримичилиқи йоқ, мәзлум инсанларниң йенида болуш бизниң әң асасий вәзипимиздур. Уйғур қериндашлиримизниң қийин әһвалда қалғанлиқини билимиз, уларни һәр заман яд етимиз, уларға дуа қилимиз, улар һечқачан шуни унтумаслиқ керәкки, дуняда һәр ким уларни унтуған тәқдирдә биз уларни унтумаймиз, биз бир қериндаш болуш сүпитимиз билән һәр заман уларниң йенида болимиз.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт