Дуня сәһийә тәшкилати 2009 - йиллиқ әйдиз кесили доклатини елан қилди

12 - Айниң 1 - күни хәлқара әйдиз күни мунасивити билән, дуня сәһийә тәшкилати 2009 - йиллиқ әйдиз кесили билән юқумлиниш әһвали һәққидики доклатини елан қилди.
Мухбиримиз миһрибан
2009-12-01
Share
Aydiz-uchun-paaliyet-305.jpg Сүрәт, хитайниң әнхуй өлкисидики оқуғучилар әйдизни тәшвиқ қилиш паалийити елип бериватқан көрүнүштин бири.
AFP Photo

Доклатта көрситилишичә, һазир йәр шари бойичә, әйдиз кесили билән юқумланғанлар сани 33 милйон 400 миң болуп, әйдиз кесили сәвәблик өлүп кәткән кишиләр сани 25 милйон икән. Дуня сәһийә тәшкилатиниң доклатида баян қилишичә 2008 - йилидин кейин, әйдиз кесили билән йеңидин юқумланғанлар сани 2 милйон 700 миң киши болуп, әйдиз кесили билән юқумлиниш әһвали илгирики йиллардикигә қариғанда көрүнәрлик азайған.

Доклатта көрситилишичә, илгири юқумлиниш нисбити бир қәдәр еғир болған африқиниң сәһрайи кәбир чөллүкиниң җәнубидики районларда, бултурқидин башлап әйдиз кесили билән юқумлинидиғанларниң сани көрүнәрлик азайған болуп, илгирики йиллардикидин 400 миң адәм азайған. Йәни әйдиз билән юқумлиниш нисбити әң еғир болған 2001 - йилиға селиштурғанда 15% азайған. Шуниң билән бирликтә 2001 - йилдин һазирғичә шәрқий асия, җәнубий асия вә шәрқий җәнубий асия районидики әйдиз билән юқумлиниш нисбитиму көрүнәрлик азайған болуп, шәрқий асия райониниң әйдиз билән юқумлиниш нисбити 25% азайған, җәнубий асия вә шәрқий җәнубий асия райониниң юқумлиниш нисбити 10% әтрапида азайған.

Әмма хитайда бу икки ‏ - үч йилдин буян әйдиз кесилиниң тарқилиш нисбити көрүнәрлик ашқан. Бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң 24 - ноябир күни хитайниң шаңхәй шәһиридә ечилған, "2009 - йиллиқ йәр шари бойичә әйдизниң тарқилиш әһвалидин доклат" йиғинида хитай сәһийә муавин министири хуаң җефуниң оттуриға қоюшичә, бу йил 10 - айниң ахириға қәдәр, хитайда мәлум қилинған әйдиз кесили юқумдарлири740 миңға йәткән.

Хитай сәһийә хадиминиң билдүрүшичә,2009 - йили йеңидин көпәйгән 48 миң нәпәр әйдиз юқумдари ичидә, охшаш җинслиқлар муһәббәтлишиш арқилиқ юқумланғанлар 32.5% Ни игилигән. Район нуқтисидин алғанда, хитайниң ғәрбий җәнуб тәрәптики өлкилиридә охшаш җинслиқларниң җинси алақә қилиши сәвәбидин әйдиз кесилини юқтурувалғанлар нисбәтән көп болуп, гүйяң, күнмиң, чеңду, чуңчиң қатарлиқ шәһәрләрдә әйдиз кесили билән юқумланғанлар ичидә, охшаш җинслиқларниң җинси алақә қилиши сәвәблик әйдиз кесилини юқтурувалғанлар 10% кә йәткән.

Хитай сәһийә хадиминиң билдүрүшичә, нөвәттә хитайда охшаш җинслиқлар өз -ара муһәббәтлишидиғанлар сани тезликтә көпийиватқан болуп, улар асасән хитайниң шәрқий деңиз бойи районлири вә ғәрбий җәнубидики өлкиләргә тарқалған. Гүйяң шәһиридә охшаш җинслиқлар өз ‏ - ара муһәббәтлишидиғанлар 100 нәччә миңға йәткән, җеҗяң өлкисиниң хаңҗу шәһиридә 80 миңға йәткән. Нөвәттә бу хил кишиләр топиниң әйдиз кесилини тарқитиш еһтималиниң юқирилиқи мөлчәрләнмәктә икән. Һалбуки 2004 - йили хитай һөкүмити тунҗи қетим хәлқараға хитайдики охшаш җинслиқлар өз - ара муһәббәтлишидиғанлар, тәхминән 5 милйондин дин 10 милйонғичә дәп елан қилған иди.

Доклатта баян қилинишичә, нөвәттә хитайда әйдиз кесилиниң тарқилиши тезликтә ешиватқан болуп, бу икки йилдин буян әйдиз кесилиниң тарқилиш йоли илгирики йиллардики зәһәрлик чекимлик чәккүчиләрниң ортақ бир окул йиңнисини қоллиниши вә қан бериш арқилиқ юқуштин әйдиз кесили микробини елип йүргүчиләр билән өз - ара җинси мунасивәт өткүзүш сәвәбидин юқушқа йүзләнгән.

Хитайдики әйдиз кесилиниң тарқилишиниң ешип бериш әһвалиға нисбәтән, бирләшкән дөләтләр тәшкилати әйдиз кесилиниң алдини елиш ишханисиниң мәсули мичәл сидибе әпәнди пикир баян қилип, "гәрчә бир милярдтин артуқ аһалигә нисбәтән, хитайдики 740 миң әйдиз юқумдари көп нисбәтни игилимисиму, лекин хитай һазир әйдиз кесили билән юқумлинишниң юқири басқучида туруватқан болуп, хитайда тәхминән 50 милйон адәм әйдиз кесили юқтурувелиш хәвпи ичидә яшаватиду," дәп көрсәтти.

Мичәл сидибе әпәнди йәнә, әйдиз кесилиниң алдини елиш тәдбирлири һәққидә тохтилип, нөвәттә әйдиз кесилиниң алдини елишта һәр қайси дөләтләр һөкүмити әйдиз кесилиниң дәсләпки басқучида давалашни йолға қоюши, кесәлгә қарши туридиған дориларни кесәллик байқилиши һаман ишлитиши лазимлиқини, шуниң билән биллә, әйдиз кесили юқумдарлириға нисбәтән кәмситишни азайтип уларға инсаний баравәрлик нуқтисидин муамилә қилиш лазимлиқини тәкитлиди.

Әмма көзәткүчиләрниң қаришичә, нөвәттә хитайда әйдиз юқумдарлириниң кәмситишкә учриши әң еғир болуп, әйдиз юқумдарлири җәмийәттә адәттики пуқралар тәрипидинла кәмситилишкә учрап қалмастин, һәтта әйдиз кесилини давалиғучи сәһийә хадимлири һәм һөкүмәт әмәлдарлири тәрипидинму кәмситилишкә учрап, һәқиқий һалдики инсаний ярдәмгә еришәлмәйдикән.

Мана бу сәвәбму әйдиз юқумдарлириниң кесәллик әһвалини йошурун тутуп, вақтида давалинишиға тәсир йәткүзүп, техиму көп кишиләрниң юқумлинишини кәлтүрүп чиқарған асаслиқ амилларниң бири икән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт