Дуняниң күч селиштурмисидики йеңи өзгириш

Мушу айниң бешида, бейҗиң олимпики башланған күнләрдә, грузийә қисимлириниң москваниң грузийә территорийисидики җәнубий оссетийә қатарлиқ җайларға болған контроллуқ һоқуқини қайтурувелиш үчүн қилған тиришчанлиқи, русийиниң грузийигә зәрбә бериш һәрикитини кәлтүрүп чиқарған иди.
Мухбиримиз вәли хәвири
2008.08.28
putin-medwedev-305.jpg Йеңидин баш министир болуп сайланған путин, президент медведев билән пикир алмаштуруватқан бир көрүнүш.
AFP Photo
 Шуниңдин кейин, русийә хәлқараниң бесимиға дуч келип, һәрбий қисимлирини грузийә тәвәсидин чекиндүрүп кетишкә қошулди. Әмма, грузийә даирилириниң ейтишичә, русийә һелиму грузийә тәвәсидики бәзи җайларни бесип ятмақта. Бу мәсилә һазир русийә билән ғәрбниң вә асиядики башқа дөләтләрниң мунасивитигә тәсир йәткүзди.

Йәттә чоң санаәт дөлити һазир русийини әйибләватиду

Русийә билән ғәрбниң вә асиядики башқа дөләтләрниң оттурисидики мунасивәт җиддийләшкән бундақ вәзийәттә, америка, әнгилийә, германийә, франсийә, канада вә японийидин ибарәт йәттә чоң санаәт дөлити һазир русийини әйибләватиду. Бу дөләтләр русийиниң грузийә территорийисидики җәнубий оссетийә вә абхазийиниң мустәқиллиқини етирап қилғанлиқи бирләшкән дөләтләр тәшкилати бихәтәрлик комитетиниң қарариға хилап; шундақла грузийиниң территорийә пүтүнлүкигә таҗавуз қилғанлиқ; грузийә территорийиси даирисидики мәсилә грузийә территорийиси даирисидә һәл қилиниши керәк, дәп қаримақта.

Франсийә агентлиқиниң баян қилишичә, русийә бирләшкән дөләтләр тәшкилатниң қарариға хилап һалда, грузийидин парчилинип чиқмақчи болған җәнубий оссетийә билән абхазийиниң мустәқиллиқини етирап қилғанлиқи үчүн, һазир явропа бирлики русийини җазалашни ойлаватиду.

Медведев өзиниң иттипақдашлирини русийиниң ролини қоллашқа чақирди

Америка авазниң баян қилишичә, русийә президенти медведев бүгүн, пәйшәнбә күни шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатниң алий учришишида, өзиниң асия - тинч окян районидики иттипақдашлирини русийиниң грузийә кризисида ойнаватқан ролини қоллашқа чақирди.

Франсийә агентлиқиниң баян қилишичә, хитай, қазақистан, қирғизистан, русийә, таҗикистан, өзбекистанлар қатнашқан 'шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилати' дегән бу тәшкилат шималий атлантик окян әһди тәшкилатиниң (нато) оттура асиядики тәсиригә қарши туруш мәқситидә 2001 ‏ - йили қурулған иди. Әмма бу тәшкилатқа әза башқа дөләтләр һазир русийиниң җәнубий оссетийә билән абхазийиниң мустәқиллиқини етирап қилғанлиқ мәсилисигә ениқ позитсийә билдүрмиди. Гәрчә хитайниң шинхуа агентлиқи бүгүн хитай рәиси хуҗинтавниң сөзини нәқил кәлтүрүп 'һазир җуңго билән русийиниң истратегийилик һәмкарлиқ - сәпдашлиқ мунасивити наһайити яхши тәрәққи қилиш басқучида туриватиду' дәп җакарлиған болсиму, әмма хитай рәиси хуҗинтав бу йиғинда пәқәт 'бу мәсилигә әһмийәт беридиғанлиқи 'нила җакарлиди. Башқа дөләтләр болса, ихтилапларни диалог арқилиқ һәл қилишни тәшәббус қилди.

Б б с ниң баян қилишичә, америка президенти җорҗ буш бүгүн русийә президенти медведевни русийиниң қарарини өзгәртишкә чақирди. Русийә - билән грузийә оттурисидики мәсилә һазир муқимсиз турған бу районниң вәзийитини техиму җиддийләштүрмәктә.

Хитай билән русийиниң күч селиштурмисида йеңи өзгириш боливатиду

Бүгүн 'йеңи әсир җурнили' да грузийә территорийисидә өзиниң игилик һоқуқини қолға кәлтүрүш үчүн күрәш қиливатқан җәнубий оссетийә билән абхазийини русийиниң мустәқил дөләт дәп җакарлиғанлиқи һәққидә мулаһизә йүргүзүлгән обзорлар елан қилинди. Фаң җө әпәнди мулаһизисини соғуқ уруш дәври дегән темидин башлиған.

Фаң җө әпәндиниң мулаһизә қилишичә, 1945 ‏ - йилидин 1991 - йилиғичә давам қилған соғуқ уруш дәври дуняда 17 ‏ - әсирдин буян чоң дөләтләр ара йүз бәргән әң чоң соғуқчилиқ болуп һесаблиниду.

Униң қаришичә, бу соғуқ уруш дәвридә, дуняниң күч селиштурмисида йеңи өзгириш пәйда болған иди. Бу өзгиришкә 60 ‏ - йилларда хитай - совет мунасивитиниң бузулуши сәвәп болған. Бу дәврдә, хитай - совет мунасивити бузулғандин кейин, коммунизм лагери аҗизлиған. Хитай билән совет иттипақиниң қаршилишиши нәтиҗисидә, совет иттипақи хитайни чөчүтүп қоюш үчүн өзиниң бир қисим һәрбий күчини шәрққә йөткәп кәлгәндин кейин, совет иттипақиниң ғәрбкә қаратқан һәрбий күчи аҗизлиған. Мавзедоң бу вақитта йәнә бир чоң дөләт билән мунасивитини яхшилиғандин кейин, дуняниң күч селиштурмисида совет иттипақиға пайдисиз болған өзгириш пәйда болған.

Фаң җө әпәндиниң мулаһизә қилишичә, һазирқи йеңи өзгириш соғуқ уруш дәвридикигә охшимайду. Һазир дуняға бир чоң дөләт сүпитидә баш көтүрүп чиққан хитай билән өзиниң чоң дөләтлик орнини әслигә кәлтүрүватқан русийиниң күч селиштурмисида йеңи өзгириш пәйда болди. Һазир явропада һечқандақ бир дөләт русийә билән елишишқа җүрәт қилалмайду, асиядиму һечқандақ бир дөләт хитай билән елишишқа җүрәт қилалмайду. Бу икки дөләтниң һазир бурунқи коммунизм лагери даирисидә өз - ара елишиши яки һәмкарлишиши нөвәттә хәлқараниң бихәтәрлики мәсилисидики бир муһим реаллиқ.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.