Д у қ ниң 3 ‏ - нөвәтлик қурултийи америка дөләт мәҗлисидә ечилди

Дуня уйғур қурултийиниң 3 ‏ - нөвәтлик вәкилләр қурултийи пәйшәнбә күни америка дөләт мәҗлиси бинасида башланди. Қурултайниң ечилиш мурасимида дуняниң һәр қайси әллиридин топланған нурғун сандики уйғур вәкилләр, америкида яшайдиған уйғур муһаҗирлар, америка дөләт мәҗлиси әзалири, кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң вәкиллири болуп аз дегәндә 150 адәм қатнашти.
Мухбиримиз әркин
2009-05-21
Share
James-McGovern-Qurultay-Duq3-305 Сүрәт, 2009 - йили 21 - май, вашингтондики америка дөвләт мәҗлисидә ечиливатқан дунйа уйғур қурултийиниң 3 ‏ - нөвәтлик вәкилләр қурултийида, тәбрик сөзи қиливатқан америка авам палата әзаси җәмис мекгаврин вә йиғинға риасәтчилик қиливатқан алим сейтоф әпәнди сәһнидә.
RFA Photo / Erkin

Америка дөләт мәҗлисиниң гүмбәзлик мәркизи парламент бинасида башланған дуня уйғур қурултийиниң 3 ‏ - нөвәтлик вәкилләр қурултайниң ечилиш мурасими пәйшәнбә күни әтигән саәт 9 :00 ларда башланди. Мәзкур қурултай һазирға қәдәр ечилған қурултайлар ичидики 1992 ‏ - йили ечилған шәрқий түркистан миллий қурултийидин кейинки әң муһим қурултайларниң бири болуп һесаблиниду. Қурултайниң башлинишида америка дөләт гемини билән шәрқий түркистан гемини челинди.

Дуняниң һәр қайси әллиридин топланған аз дегәндә 100 нәпәр уйғур вәкили, америкидики уйғур муһаҗирлар, америка дөләт мәҗлисиниң әзалири, кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң вәкиллири, уйғурларни һимайә қилидиған америкилиқлар болуп нурғун кишиләрниң иштиракчилиқидики қурултайда йиғин зали адәмләр билән толған.

Уйғур миллий һәрикитиниң рәһбири рабийә қадир ханим қурултайда ечилиш нутиқи сөзләп, дуня уйғур қурултийиниң һәр түрлүк шиддәт вә зораванлиқларни рәт қилидиғанлиқини билдүрди.

Америка дөләт мәҗлиси авам вә кеңәш палатасиниң 6 нәпәр әзаси қурултайниң ечилиш мурасимиға қатнашқан болуп, улар қурултайда сөз қилди вә қурултайниң америка дөләт мәҗлисидә ечилғанлиқини тәбриклиди. Қурултайда 1‏ - болуп сөзгә чиққан авам палата әзаси линкен диаз баларт, уйғурларниң давасини қоллайдиғанлиқини вә бу давада уйғур хәлқиниң тәрипидә туридиғанлиқини билдүрди.

" Бүгүн әтигән силәрни америка қошма штатлириниң дөләт мәҗлисигә елип кәлгән нәрсә пәқәтла силәрниң давариңлар" дәп тәкитлигән авам палата әзаси линкен диаз баларт, бир давада изчиллиқниң вә чидамчанлиқниң муһимлиқини тәкитлиди. У мундақ дәйду": һәр қандақ бир күрәшниң әң муһим характери вә амили униңдики чидамчанлиқтур. Әң қийин күрәш чидамчанлиқни вә изчиллиқни тәләп қилиду. Мән силәрниң бу йәрдики шундақла бу йәрдә болалмиған кишиләрниң пикир вә ирадисигә вәкиллик қилиш җасаритиңларға ишинимән. Силәр вәкилләр, силәр пүтүн миллитиңларға вәкиллик қилисиләр ...."

Авам палата әзаси линкен диаз баларт қурултайдики сөзидә йәнә америка дөләт мәҗлиси әзалириниң америка хәлқиниң игилик һоқуқиға вәкиллик қилидиғанлиқини әскәртип, уйғур вәкиллириниң болса өз хәлқиниң игилик һоқуқиға вәкиллик қилидиғанлиқиниң бишаритини бәрди. У, "америка асаси қануниниң1 ‏ - маддиси униң һөкүмәт вә қанун органлирини тәшкилләш тоғрисидики 2 ‏ - вә 3 ‏ - маддисиға қариғанда бурун түзүлгән. 1 Маддида барәвәрликниң әһмийити тәкитләнгән. 1 ‏ - Маддини мушу мәҗлис мақуллиған иди. Америка авам палата әзалири болса америкиниң игилик һоқуқлуқ кишилиридур. Америка хәлқи силәрниң достуңлар болғанлиқи вә силәрниң қоллишиңларға еришкәнликидин пәхирлиниду," деди. 
 
Кристофир симис, қурултайда сөз қилған америка авам палата әзалириниң бири. У қурултайдики сөзидә хитай даирилириға вә обама һөкүмитигә төвәндики чақириқларда болди. Кристофир симис
Ch-Smith-Uyg-woman-abor-305.jpg
Америка авам палата әзалиридин Christopher Smith арзугүл турсун мәсилиси һәққидә хитай һөкүмитигә наразилиқ билдүргән болуп, сүрәт, Smith әпәндиниң хитай һөкүмитини вәһшиликни тохтитишқа, йәни арзугүл турсунға қарита елип берилмақчи болған бала чүшүрүш оператсийисидин ваз кечишкә чақирған байанатиниң өз тор бетидики көрүнүши.
www.chrissmith.house.gov
Мундақ дәйду": хитай һөкүмитигә хитап қилидиған чақириқ наһайити ениқ, йәни уйғур хәлқиниң кишилик һоқуқиға һөрмәт қилиши керәк. Обама һөкүмити вә дунядики һәр қайси әлләр һөкүмәтлири хитай билән болған мунасвитидә кишилиук һоқуқни муһим орунға қоюши керәк. Әпсуски мушу минутларда мән хитай һөкүмити яки обама һөкүмитиниң буни нәзәрдә тутқанлиқиға даир бишарәтләрни учуратмидим."

Криситофир симис, америка дөләт мәҗлисидики уйғур кишилик һоқуқ мәсилисигә йеқиндин көңүл бөлидиған җумһурийәтчи авам палата әзалирибниң биридур. У қурултайдики сөзидә бәзи хәлқара тәшкилатларниң уйғурларға ирқий тазилаш сиясити йүргүзиливатиду, дәп қарайдиғанлиқини әскәртти.

У, уйғурларниң кишилик һоқуқ вәзийитини чүшәндүрүп, "хитай һөкүмитиниң бу җәһәттики зиянкәшлики кәң - көләмлик қолға елиш, өйму ‏ - өй ахтуруш, уйғурларниң саяһәт қилишини чәкләш, уйғур тор бәтлирини контрол қилиш, уйғур мәсчид, өлүма вә диндарлирини назарәт қилиш, диний паалийәт, аялларниң бешини өриши, роза тутуш, һәҗ қилишни чәкләш қатарлиқларни өз ичигә алиду. Бәзи шәһәрләрдә уйғурлар колликтип тутқунға учуриди, тутқун қилиш балиларни өз ичигә алиду. Хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң доклатиға қариғанда хитай һөкүмити уйғурларға ирқий тазилаш сиясити йүргүзгән."

Қурултайда сөзгә чиққан америка авам палата әзалириниң бири фрак волфтур. У гүәнтанамодики 17 нәпәр уйғурни америкиға қоюп беришкә қарши чиқиватқан җумһурийәтчи авам палата әзалириниң бири болуп, қурултайдики сөзидә өзиниң гүәнтанамодики уйғурларни америкиға қоюп беришкә қарши чиққанлиқини ақлиди, лекин уйғур хәлқиниң давасида улар билән биргә турудиғанлиқини билдүрди.

У мундақ дәйду":мән гүәнтанамодики 17 нәпәр уйғур тутқунни америкиға орунлаштуруш мәсилисидә өзәмниң адимилик сәмимийитим билән бу қарарға кәлдим. Әгәр мән бу мәсилини оттуриға қоймисам һәқсизлик қилған болуп қелишим мүмкин. Лекин бу йәрдә гүәнтанамодики билән бу йәрдики уйғурлар арисида наһайити ениқ чәк - чигра бар. Силәр, димократийә, кишилик һоқуқ вә диний әркинлик үчүн күрәш қиливатқанлар. Лекин улар болса террорлуқ тәрбийәси көргәнләр."
Congressman-Frank-Wolf-305
Америка дөләт мәҗлиси әзаси (Frank Wolf) франк волф, 11 - ийун чаршәнбә күни, дөләт мәҗлиси компйутерлири вә информатсийә системисини техиму йуқири дәриҗидә қоғдаш һәққидә бир қанун лайиһиси тонуштурған.
AFP Photo

У йәнә, "әгәр бу мәсилидә охшимиған пикирдикиләр болса бу сизниң америкидики һоқуқиңиз. Бу улуғ дөләт, охшашмиған пикир вә көз қарашлар асасиға қурулған. Бу америка билән хитайниң түп пәрқлириниң биридур. Мән уйғур җәмийитиниң кишилик һоқуқ вә диний әркинлик күришини қоллап, улар билән қәти биргә туримән."

Америка дөләт мәҗлисиниң димократик авам палата әзаси билл делехант қурултайдики сөзидә гүәнтанамодики уйғурларни ақлап, хитайни америкиниң гүәнтанамодики уйғурларни орунлаштурушиға тосалғу пәйда қилиш билән әйиплиди.

Делехант, "бу кишиләр афғанистанда пакистанлиқлар тәрипидин америкилиқларға һәр бири 5 миң долларға сетип берилгән. Буш һөкүмити вә сот мәһкимисиниң бу кишиләрни 'дүшмән җәңчиси әмәс' дәп ақлишиға қарариға қаримай улар йәнила гүәнтанамода тутуп турулмақта. Бу кишиләрниң үзликсиз гүәнтанамода тутуп турулуши уларниң һәргиз америкиға тәһдит салидиған кишиләр болғанлиқида әмәс. Бәлки хитай һөкүмитиниң уларға тәһдит селиватқанлиқида" дәп көрсәтти.

Америка дөләт мәҗлисиниң димократик авам палата әзаси, дөләт мәҗлиси там лантос кишилик һоқуқ комитетиниң рәиси җеймис микговерин болса обама һөкүмитиниң гүәнтанамодики уйғурларни америкиға орунлаштурушини тәләп қилди. У мундақ дәйду": биз үрүмчидики сод мәһкимилириниң адиланә вә һәққани болушини тәләп қилиш билән биргә, биз өзимиз гүәнтанамодики уйғурларға адиланә вә һәққани муамилә қилишимиз керәк. Биз бир мөҗизә йүз берип, дуняниң бу ишни бир тәрәп қилишини күтиш олтурмаслиқимиз, өзимизниң йүз обройи вә қиммәт қаришини сақлишимиз лазим. Америкиниң гүәнтанамодики уйғурларни германийәгә орунлаштурушни тәләп қилиши йетәрлик әмәс. Мән америка бир қисим уйғурларни қобул қилиши керәк, дәп қараймән."

Америка кеңәш палата әзаси шәрод бровен қурултайда сөзидә вәкилләргә өзиниң йәнә бир кеңәш палата әзаси билән бирлишип, уйғурларниң мәдинийәт вә диний һоқуқини қоғдашни тәләп қилидиған бир қарар лаһийәси һазирлаватқанлиқини елан қилди. Қурултай вәкиллириниң иҗтимаий адаләт вә һәққанийәт йолида бу йәргә топланғанлиқини тәкитлигән кеңәш палата әзаси бровен, "шуниң үчүн мән кеңәш палата әзаси инхак билән хитайни уйғур хәлқиниң мәдинийити вә диний етиқади вә уйғур аптоном районидики һоқуқини етирап қилишқа чақиридиған бир қарар лаһийәси һазирлиғанлиқимни иптихарлиқ билән елан қилмақчи," дәп әскәртти.

Қурултайда вәкилләрниң әң зор алқишиға еришкән нутуқларниң бири, америка дөләт мәҗлиси хитай ишлар комитетиниң хадими кара абрамсонниң уйғур тилида сөзлигән нутиқи болди. Кара абрамсон нутуқида хитай ишлар комитетиниң уйғур тоғрисида ишлигән хизмети, дөләт мәҗлиси һәм һөкүмәткә бәргән уйғурлар тоғрисидики тәклип - пикирлирини вәкилләргә тонуштурди.

Дуня уйғур қурултийиниң америка дөләт мәҗлис бинасидики 3 ‏ - нөвәтлик вәкилләр қурултийиниң ечилиш мурасими, шу күни саәт 2:30 ларға қәдәр давам қилди.

Қурултайниң ахирида вәкилләр, вашингтон әтрапидики бир қисим уйғур муһаҗирлар вә чәтәлликләр шәрқий түркистан байриқини көтүрүп, хитайниң вашингтондики әлчиханиси алдида намайиш қилди.


Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт