Әрдуған: 'уйғурлар хошаллиқ вә тинчлиқ ичидә яшиши керәк'

Түркийидә зиярәттә болуватқан хитай сода министири чин демиң башчилиқидики һәйәт түркийә баш министири рәҗәп таййип әрдуған вә дөләт министири зәфәр чағлиян қатарлиқ министирлар билән учрашти.
Мухбиримиз арислан
2010-01-08
Share
Xitay-Soda-ministiri-Turkiyide-ziyarette-305.jpg Сүрәттә, түркийидә зийарәттә болуватқан хитай сода министири чин демиң билән түркийә дөләт министири зәфәр чағлийан мухбирларни күтүвелиш йиғинида.
www.hurriyetdailynews.com Дин елинди.

Түркийидә чиқидиған радикал гезитиниң 2010 ‏- йили 1 ‏- айниң 8 ‏- күнидики санида билдүрүшичә, баш министир рәҗәп таййип әрдуған хитай сода миниситири чин демиңни қобул қилди вә униңға, хитай вә түркләрниң икки айрим мәдәнийәтниң йилтизи икәнликини илгири сүрүп, 5 ‏- июл үрүмчи вәқәсигә әпсуслинидиғанлиқини билдүрди. Әрдуған сөзидә йәнә, уйғурларниң түркийидә уруқ ‏- тоғқанлири барлиқини шу сәвәбтин уйғурларниң һузур вә тинчлиқ ичидә яшшиниң интайин муһим икәнликини шундақла уйғурларниң түркийә билән хитай оттурисидики мунасивәтләрдә достлуқ көврүки ролини ойнишини көрүшни халайдиғанлиқини вә шундақ ойлайдиғанлиқини ипадилиди.

Хитай тиҗарәт министири чен демиң баш министир әрдуғанға, 2003 ‏- йилдин бири хитай ‏- түркийә мунасивәтлириниң илгири сүрүшини сақлап келиватқанлиқи үчүн тәшәккүр ейтидиғанлиқини билдүргән вә түркийә билән уйғурларниң мунасивәтлирини һөрмәт билән қарши алидиғанлиқини билдүргән һәмдә өзлириму уйғурларни достлуқ көвруки дәп қарайдиғанлиқини ипадилигән.

ТҮркийә дөләт министири зәфәр чағлиян, хитай сода минстири чен демиң башчилиқидики хитай һәйити билән учрашти.

Заман гезитиниң 2010 ‏- йили 1 ‏- айниң 8 ‏- күнидики санида елан қилинған хәвәрдә билдүрүшичә, түркийә дөләт министири зәфәр чағлиян, чен демиң башчилиқидики һәйәт билән учрашқандин кейин мухбирларни күтивелиш йиғини ечлип, түркийә билән хитай оттурисидики сиясий вә иқтисадий тәрәққиятниң илгири сүрүлүватқанлиқини билдүрди.

Бу учришишта икки дөләт оттурисидики сода ‏- тиҗарәттә йеңи келишимләр төзөлгән болуп, улар асаслиқи, аптомобил шеркити қуруш, нефит, зәйтун йеғи вә тоқумчилиқ әшялири тоғрисида сөһбәтләшкән. Чағлиян йәнә тарихий йипәк йолини йеңидин җанландурудиғанлиқини илгири сүрди.

Хәвәрдә билдүрүшичә, түркийә тәрәп икки дөләт оттурисидики сода ‏- тиҗарәттә өзлириниң йәрлик пуллирини қоллинишни тәләп қилған болсиму, хитай тәрәп қобул қилмиған, әмма хитай сода министири, түркийидә хитай хәлқ банкисиниң шөбисини ечишни вә истанбул боғизидики 3 ‏- чоң көврүкни ясаш иш пиланини өзлиригә беришни тәләп қилған. Министир чағлиян бу һәқтә музакириләрниң давам қилидиғанлиқини билдүргән.

Чағлиян йәнә хитайниң уйғур райониниң тәрәққияти үчүн елип бериватқан хизмәтлиригә тәшәккүр ейтқан. Шундақла,  икки дөләт оттурисидики һава йоли қатнишини көпәйтишни йәни түркийидин бейҗиң вә шаңхәйгә һәптидә 14 қетим айропилан қатнишини тәләп қилған.

Мухбирларни күтивелиш йиғинида хитай сода миниситири чең демиң, мухбирниң түркийидин финдиқ меғизи елиш ‏- алмаслиқ һәққидә сориған соалиға, " гезиттә йезилишичә, кишиләр һәр күни 10 тал финдиқ меғизи йийиши керәк икән, хитайда 1 миляд 300 милйон инсан бар. Бунчивала көп киши финдиқ меғизи йийишкә башлиса түркийиниң финдики йетишмәйду," дәп җаваб бәргән.

Хитай буниңдин илгири түркийигә 2 милйон саяһәтчи әвәтидиғанлиқини вәдә қилған болсиму, әмәлийәттә аран 60 миң саяһәтчи кәлгән иди. 5 ‏- Июл үрүмчи вәқәси йүз бәргәндин кейин, түркийә һөкүмити вә түрк хәлқи хитайға қаттиқ наразилиқ билдүргән иди. Баш министири әрдуған, үрүмчи вәқәлирини вәһшийлик вә миллий қирғинчилиқ дәп баһа бәргән иди вә хитайни бу вәһшийликләрни дәрһал тохтитишқа чақирған иди. Шуниңдин кейин икки дөләт оттурисидики мунасивәтләргә соғуқчилиқ чүшкән иди.

Биз бу һәқтә пикир көз қарашлирини елиш үчүн, измир егә универиситети түрк дуняси тәтқиқат иниститутиниң оқутқучиси профессур доктур алимҗан инайәт билән телефун зиярити елип бардуқ.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (2)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Anonymous says:
Jan 12, 2010 08:45 AM

38 Түрлүк келишимиңниң шекирикәндә бу..?

Anonymous says:
Jan 08, 2010 10:37 PM

Норуз күнидики өткүзүлмәкчи болған уйғур йиғини һәқиқи катта хошаллинарлиқ тарихи йиғин болғуси !

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт