Әрәб баһари дуч келиватқан синақлар

Көплигән әрәб дөләтлири йерим әсирдин көпрәк вақиттин бири җумһурийәт түзүмигә киргән болсиму, бу түзүм худди падишаһлиқ түзүмигә охшаш тәхт варислиқи билән давам қилип кәлгән. Қисқиси, уларда җумһурийәт вә демократийиниң нами бар, әмма өзи йоқ иди.
Ихтияри мухбиримиз өмәрҗан
2012-10-12
Share
husni-mubarek-texittin-chushti-misir-305.jpg Һөсни мубарәк истепа бәргәндин кейин пүтүн мисир хәлқи ғәлибисини тәбриклиди. 2011-Йили 11-феврал.
AFP


Өткән икки йилға йеқин вақиттин бири әрәб хәлқи өзлириниң мустәбитлиригә қарши қозғилип чиқип, көплигән өзгиришләрни қолға кәлтүрди. Әрәб баһари һәммә дөләттә толуқ мевисини берәлмигән болсиму, бир чоң өзгириш елип кәлгәнликидә шәк йоқ.

Сүрийә кризиси һәл болмай туруватқанлиқи сәвәбидин әрәб баһариниң илгирилиши пәсийип қалғандәк яки тохтап қалғандәк туюлмақта. Әрәб тәшвиқат васитилиридә бу мавзуда әрәб дунясидики тәһлилчиләрниң һәр хил тәһлиллири вә сиясийларниң инкаслири турмастин елан қилинип турмақта.

Сәуди әрәбистанида чиқидиған “оказ” гезитиниң11 - өктәбир санида,“әрәб баһари дуч келиватқан синақлар” дегән темида бир мақалә елан қилинған болуп, мақалидә мундақ дәп йезилған:“һазир әрәб дөләтлириниң һәммиси түрлүк мушкилатлар вә мундин илгири учрап бақмиған кризисларға дучар болмақта. Көп кишиләр буларниң һәммисини әрәб баһаридин көриду. Омумән қилип ейтқанда, әрәб дунясида чоң бир чүшкүнлүк вә үмидсизлик дәвр сүрмәктә. Буниң сәвәби әрәб баһаридин күткән үмидниң толуқ әмәлгә ашмиғанлиқи вә әрәб баһариниң йерим йолда тохтап қалғанлиқи болса керәк. Йәнә бәзиләр әрәб баһари ғәлибә қилған дөләтләрдә һакимийәт бешиға исламчиларниң чиқивалғанлиқи әрәб баһариға үмид бағлиғанларни һәсрәттә қалдурди дейишиду. Бу опочуқ көрәлмәслик яки хәлқниң ирадисигә һөрмәт қилмиғанлиқтур. Чүнки, һакимийәт бешиға чиққан исламчиларниң һәммиси хәлқниң сайлиши вә ихтияри билән чиқти. Улар өзликидин чиқивалғини йоқ. Буни һәммә яхши билиду һәмдә исламчилар дейиш билән көплигән адәмләрниң әқлигә қатмал вә радикал динчилар келиду. Әмма һәқиқәт ундақ әмәс. Ислам әллиридә сайлам билән һакимийәткә чиққан мусулманлар әң мәдәний, әң демократчи кишиләрдур. Әрәб баһари ғәлибә қилған дөләтләрдики мушкүл мәсилә һакимийәткә чиққанларниң башқа еқимдикиләрниң иғвагәрлики вә пиланлиғанлирини әмәлгә ашурушта тосқунлуқларға учришидур.”

Әрәб баһари ғәрбниң пилани әмәс

Мақалидә йәнә мундақ дәп йезилған:“бәзиләр әрәб баһарини ғәрб дуняси вә америка қошма штатлири пиланлап чиқарған. Шуңа әрәб баһари әрәбләрниң хаһиши әмәс, бәлки чоң дөләтләрниң күшкүртүши билән оттуриға чиққан дәп җөйлүйду. Бундақ баһалаш һәргизму адиллиқ әмәс. Әрәб дөләтлиридики қозғилиш бир қанчә он йилдин бири бирикип қалған қатмуқат кризисларниң нәтиҗисидур. Мисир, тунис, йәмән, алҗирийә қатарлиқ дөләтләрдики әрәбләр өзлириниң залим һакиммутләқлиригә қарши һәрикәтлирини давам қилдуруп кәлгән. Мәсилән: мисирда мундин он йиллар илгири қозғалған“6 - април яшлар һәрикити”,“өзгәрткүчиләр һәрикити”, тунис, алҗирийә вә йәмәндики һәрикәтләр гәрчә өз заманисида ғәлибә қилалмиған болсиму, хәлқни ойғитип кәлгән иди. Демәк, әрәб баһари бир кечиниң ичидила асмандин чүшүп қалғини йоқ яки явропалиқлар әкилип бәргән һәрикәт әмәс. Бәлки хәлқниң көңлидин чиққан һәрикәттур.”

Әрәб баһариниң пайдиси зор болди

Лондонда чиқидиған “оттура шәрқ” гезитиниң 2012 - йили11 - өктәбир санида, абдураһман рашид елан қилған бир мақалидә мундақ дәп йезилған:“әрәб баһари әрәбләргә көп тәрәплимә иҗабийлиқларни елип кәлди. Мәсилән: әрәбләр өзлиридин чиққан һакиммутләқләрниң қәһри астида нәччә он йил үн чиқиралмастин яшиғанлиқи сәвәблик һәқиқий демократийигә еришиш, қәд көтириш, хәлқниң ирадиси бойичә иш көрүш пурсәтлириниң келишигә ишәнмәйдиған дәриҗидә роһий чүшкүнлүктә иди. Улар ахириғичә мушундақ өтидиған болдуқ, тәқдиримиз мушу икән, дәйдиған қанаәткә келип қалған иди. Әрәб баһари уларниң һаятиға үмид беғишлиған болди.”

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт