Әрәб дөләтлиридики омумий намайишларға нәзәр

Әрәб дөләтлиридики намайишлар барғансери әвҗгә чиқмақта. Хусусән җүмә күнлүктики намайишлар алаһидә роһлуқ вә чоң һәҗимлик болуп кәлмәктә.
Ихтиярий мухбиримиз өмәрҗан
2011.06.03
suriye-namayish-jeset-305.jpg Сүрийидики намайишчилар һөкүмәт тәрәптин өлтүрүлгән сәпдишиниң җәситини көтүрүп намайиш қилмақта. 2011-Йили 8-май.
AFP

Намайишчилар һәр бир җүмәни мәхсус исим билән атап кәлгән болуп, 2011-йили 3-июн күнидики җүмәни йәмән вә сүрийидики намайишчилар “йеңи җүмә намайиши” дәп атиди.

Сүрийидә қан төкүлүш давам қилмақта

Қатарниң “әл җәзирә” телевизийә қанилиниң 2011-йили 3-июн җүмә күнидики хәвиригә асасланғанда, сүрийиниң дәра вә қамишли шәһәрлиридики намайиш алаһидә чоң көләмлик болуп, намайишчилар бәшшар әл әсәд һакимийитиниң чүшүп кетишини тәләп қилип, әрәбчә вә курдчә шоарларни яңратқан һалда шәһәрни зилзилигә кәлтүрүп, кочиларға петишмай йүрүшкән. Сүрийә армийиси вә сақчилири тәрипидин етип өлтүрүлгән намайишчилар сани өткән икки күн ичидә 50 дин ашқан, яридарларниң сани йүзләрчә икәнлики тәхмин қилинмақта икән.

Йәмән вәзийити кәскинләшмәктә

Йәмән сақчилири вә йәмән рәисини қоллайдиған һәрбий пирқилири намайишчи хәлққә оқ чиқиришни аз дәп, уларниң җайлирини уруш айропиланлири вә ракеталар билән бомбардиман қилишни давам қилдурмақта. “әл җәзирә” телевизийә қанилиниң 2011-йили 3-июн җүмә күнидики хәвиригә асасланғанда, йәмән рәсмий ички урушқа киргән.

Йәмәнлик намайишчиларниң вәкиллиридин муһәммәд әһмәд 2011-йили 3-июн җүмә күни йәмән пайтәхти сана шәһиридин “әл җәзирә” телевизийә қанилиға бәргән баянатида мундақ деди: “рәис ели абдулла салиһниң көңлидә азрақ рәһим-шәпқәтниң изнаси болса иди, өз хәлқини бунчилик қирип ташлимиған болатти. У түгәшти. Уни вә униң һакимийитини қәтий халимаймиз. Бүгүндин башлап ели абдулла салиһ йәмән хәлқиниң рәиси әмәс, бәлки қатили һесаблиниду. Униң һакимийити 34 йилдин бири бир учум қатилларниң һакимийити иди. Әмди уларниң дәври түгиди. Улардин халас болмастин, йәмәндә демократийә яки һөрийәт дәйдиған нәрсә болмайду.”

Хәвәрләргә асасланғанда, йәмәндики һакимийәткә қарши гуруһлар төвәндикидәк 5 түргә бөлүнидикән:
1.    Йәмәндики оқуғучилар вә зиялийлар қатлими.
2.    Санадики әһмәр қәбилиси вә мәрәб, һәзрәмут қатарлиқ шәһәрләрдики қәбилиләр.
3.    Әлламә абдулмиҗит зәндани башчилиқидики диний өлималар қатлими.
4.    Йәмән армийисидин йүз өрүп чиққан һәрбий қомандан ели муһсин әһмәр қоманданлиқидики һәрбий қисимлар.
5.    Йәмән рәиси салиһниң акисиниң икки оғли вә өзиниң оғли әһмәд қоманданлиқидики қораллиқ күчләр.

Ливийә вәзийити

Ливийидә 4 айдин бири казафийға қарши һәрикәт қиливатқан инқилабчилар ливийиниң асаслиқ шәһәрлирини қолиға елип болған болсиму, пайтәхт тараблус шәһириниң бабул әзизийә дегән йеригә тақилип туруп қалмақта. Чүнки бабул әзизийә казафийниң қараргаһи орунлашқан район болуп, қаттиқ истиһкам ичигә елинғанлиқтин, казафий бу районни җени билән қоғдап кәлмәктә.

Хәвәрләргә қариғанда, казафий өзини далдиға елиш үчүн мәхсус бир йәргә йошурунувалған. Әмма униң яндашлири қаршилиқ көрситишни давам қилдурмақта икән. Һазир хәлқарадики дөләтләрниң мутләқ көп санлиқи казафийниң ливийигә вәкиллик қилалмайдиғанлиқини җакарлимақта вә ливийилик инқилабчилар билән дипломатийә мунасивити қурушқа алдиримақта икән.

Суданда ички уруш қайтидин баш көтүрмәктә

Суданлиқлар җәнублуқлар вә шималлиқлар дәп бөлүнүп ички уруш башлатқиниға 25 йил болғандин кейин, 2005-йили икки тәрәп оттурисида уруш тохтитилип, җәнубий суданлиқларниң өз тәқдирини өзлири бәлгиләш мәсилиси музакирә үстилигә қоюлған вә 2010-йили җәнублуқларниң судан җумһурийитидин мустәқил болуп айрим дөләт болуши хәлқ райини синаш арқилиқ әмәлгә ашқан иди. Чүнки шималлиқлар һазирқи судан һакимийити үстидики мусулманларни, җәнублуқлар христианларни тәшкил қилиду. Җәнубий судан мустәқил болғандин кейин, җәнублуқлар билән шималлиқлар оттурисида қалған әбйи дегән вилайәт бар болуп, бу вилайәт икки тәрәп оттурисида талаш тартиш райони болуп қалған иди.

Шималий судан армийиси 2011-йили21-май күни әбйи вилайитигә бастуруп кирип вилайәтниң һакимини вәзиписидин елип ташлап, өзлири тәрипидин бирини һаким қилип қойған вә бу вилайәтни өзлири сорайдиғанлиқини җакарлиған. Шундин бири бу вилайәттә шималий судан һөкүмәт армийиси билән йәрлик партизанлар оттурисидики уруш давам қилған иди. “әл җәзирә” телевизийә қанилиниң түнүгүнки хәвиридә, суданниң әбйи вилайитидә өткән 12 күн ичидә ички уруш сәвәблик өлгәнләрниң 100 дин ашқанлиқи билдүрүлгән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.