Әхлақни өзгәртишниң әң өнүмлүк чариси - тәрбийә

Әхлақни ислаһ қилип, уни яхшилиқ тәрәпкә өзгәртишниң әң чариси тәлим - тәрбийә икәнликидә шәк йоқ. Чүнки тәрбийә билән мәшқ адәмләрнила әмәс, бәлки әң вәһший, йиртқуч һайванларниму өй һайванлириға охшаш көндүрүш күчигә егә. Мәсилән: серк оюни көрситидиғанлар тәбиити вәһшийлик билән толған ширни көндүрүлгән һайванға өзгәртәләйду вә инсанларға чеқилмайдиған һалға кәлтүрәләйду. Инсанлар делфинни мәшқ қилдуруш арқилиқ кичик балиларму униңдин қорқмастин биргә тамаша қилидиған һалға кәлтүрәләйду.
Мухбиримиз өмәрҗан
2010-03-18
Share
Din-we-hayat-kitap-305.jpg Сүрәт, 'дин вә һайат (1600 соалға җаваб)' намлиқ китабниң мақава көрүнүши.
RFA Photo / Erkin Tarim

Инсандики әхлақ өгиниш қабилийити

”ислам ‬әхлақи” ‬намлиқ ‬әсәрниң ‬аптори ‬абдураһман ‬һәбәннәкә ‬мундақ ‬дәп ‬язиду: “ ‬өзидә ‬гүзәл ‬әхлақларни ‬йетилдүрүш ‬үчүн ‬тәбиий ‬қабилийәт ‬болған ‬һәр ‬қандақ ‬әқиллиқ ‬инсан ‬әхлақини ‬ислаһ ‬қилиш ‬йолида ‬тиришчанлиқла ‬көрситидикән, ‬у ‬чоқум ‬гүзәл ‬әхлақлани ‬һасил ‬қилалайду. ‬Мәсилән: ‬тиз ‬аччиқлинидиған ‬адәм ‬аччиқи ‬кәлгәндә ‬өзини ‬тутувалидиған ‬еғир ‬бесиқлиқни ‬һасил ‬қилиш ‬үчүн ‬бәл ‬бағлап ‬тиришчанлиқ ‬көрсәтсә, ‬тәрбийә ‬йоли ‬билән ‬у ‬чоқум ‬еғир ‬бесиқлиқни ‬һасил ‬қилалайду. ‬Әң ‬учиға ‬чиққан ‬шәхсийәтчи ‬адәмму ‬әгәр ‬униңда ‬сехийлиққа ‬адәтлиниш ‬үчүн ‬тәбиий ‬қабилийәт ‬вә ‬тәбиий ‬тәйярлиқ ‬болуп, ‬сехийлиққа ‬адәтлиниш ‬үчүн ‬чин ‬ирадә ‬тиклисә, ‬тәрбийә ‬йоли ‬билән ‬у ‬чоқуп ‬сехийлиққа ‬адәтлиниду ‬вә ‬сехийлиқтин ‬ибарәт ‬бу ‬гүзәл ‬әхлақни ‬өзидә ‬йетилдүрәләйду. ‬Мундақ ‬бир ‬шәхсийәтчи ‬адәм ‬бирдинла ‬башқиларниң ‬мәнпәәтини ‬көзләп, ‬өз ‬мәнпәәтидин ‬кечиш ‬дәриҗисигә ‬йетәлмисиму, ‬у ‬башқиларға ‬өтәшкә ‬тегишлик ‬һәқ - һоқуқларни ‬ада ‬қилиши ‬үчүн ‬йетәрлик ‬миқдарда ‬сехийлиқни ‬йетилдүрәләйду. ‬Башқа ‬әхлақий ‬пәзиләтләрниң ‬һәммиси ‬буниңға ‬охшаш ‬болуп, ‬өзидә ‬тәбиий ‬қабилийәт ‬болуш ‬шәрти ‬билән ‬һасил ‬қилиш ‬йолида ‬тиришқан ‬һәр ‬қандақ ‬адәм ‬чоқум ‬уни ‬һасил ‬қилалайду. ‬Бу ‬инсанниң ‬қолидики ‬иш. ”

Өзини ‬тәрбийиләшни ‬билмигән ‬инсан ‬башқиларға ‬үлгә ‬болалмайду

Аптор ‬йәнә ‬мундақ ‬дәп ‬язиду:“ ‬өзини ‬тәрбийә ‬билән ‬ислаһ ‬қилиш, ‬өзидә ‬гүзәл ‬әхлақни ‬йетилдүрүш ‬ишиға ‬әһмийәт ‬бәрмигән ‬инсан ‬нурғунлиған ‬яхшилиқлардин ‬қуруқ ‬қалғанниң ‬сиртида, ‬аилисидикиләргә, ‬достлириға, ‬хизмәтдашлириға ‬вә ‬юрт - җамаәткә ‬үлгилик ‬адәм ‬болуштин ‬мәһрум ‬қалиду. ‬Инсан ‬бирәр ‬саһәдә ‬болсиму ‬башқиларға ‬үлгә ‬яриталмиса, ‬униң ‬инсанлиқиниң ‬әһмийити ‬болмай ‬қалиду ‬вә ‬йоқап ‬кәтсә ‬издәнмәйдиған, ‬болса ‬етибар ‬берилмәйдиған ‬әһмийәтсиз ‬инсан ‬болуп ‬қалиду. ‬Аллаһ ‬таала ‬һәр ‬бир ‬инсанға ‬башқисида ‬болмиған ‬алаһидиликни ‬вә ‬пәзиләтни ‬ата ‬қилған ‬болуп, ‬көплигән ‬кишиләр ‬өзлиридики ‬бу ‬алаһидиликни ‬һес ‬қилмайду, ‬өзидики ‬йошурун ‬пәзиләтни ‬билмәйду, ‬бу ‬сәвәбтин ‬уларни ‬оттуриға ‬чиқирип, ‬өзини ‬испатлиялмайду. ‬Әгәр ‬һәр ‬бир ‬киши ‬өзини ‬тәкшүридиған ‬болса, ‬өзидики ‬қиңғирлиқларни ‬тапалиғандәк, ‬өзидики ‬алаһидиликләрни ‬вә ‬пәзиләтләрни ‬тапалайду. ‬Әгәр ‬инсан ‬әхлақидики ‬қиңғирлиқларни ‬түзитиш ‬үчүн ‬тиришмастин, ‬өзини ‬вә ‬әхлақини ‬өз ‬йолиға ‬қоювәтсә, ‬қиямәт ‬күни ‬бу ‬мәсулийәтсизлики ‬сәвәблик ‬җавабкарлиққа ‬тартилиду.”

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.
Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт