Ғәрбтә әй вейвейгә әркинлик тиләш намайишлири күчәйди

4-Айниң 17-күни германийиниң мюнхен, берлин, һамбург қатарлиқ чоң шәһәрлиридә һәмдә нәв-йорк, лондон, токйо, москва қатарлиқ ғәрб әллири пайтәхтлиридә әй вейвейға әркинлик тиләш намайишлири болуп өткән.
Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2011.04.18
ey-weywey-ai-weiwei-305.jpg Әй вейвей өзиниң һечқандақ уқтурушсиз чувуветилгән студийисидә. 2011-Йили 11-январ шаңхәй.
AFP

Германийә ахбарат агентлиқиниң 17-апрел елан қилған хәвиридә көрситилишичә, фачәбоок та әвҗи алған әй вейвейни қутулдуруш йүзисидин дуняви наразилиқ паалийәтлирини қанат яйдуруш чақириқиниң роһиға бинаән, 17-апрел күни дунядики нурғунлиған чоң шәһәрләрдики хитай әлчиханиси вә консулханилири алдида охшимиған көләмдә намайишлар елип берилип, хитайниң әй вейвейни дәрһал қоюп беришини тәләп қилған.

Германийиниң мюнхен, берлин вә һамбург қатарлиқ шәһәрлиридә намайишқа қатнашқан кишиләр хитай әлчиханилири алдида җим олтурувелиш шәклидә намайиш қилған. Намайишчилар көтүрүвалған лозункиларға “ғайиб болғучи”, “әй вейвей нәдә?” дегәндәк хәтләр йезилған.

Бу қетимқи хәлқаралиқ намайишниң нами дуня бойичә “1001 байрақ тикләш” дәп аталған болуп, һәрқайси әлләрдики намайишчилар хитай әлчиханилири алдиға 1001 данә байрақ тикләшни васитә қилған.

Бундақ бөлиши, 2007-йили әй вейвейниң германийиниң кассел шәһиридә өткүзүлгән мәдәний буюмлар көргәзмисигә 1001 нәпәр хитайни башлап кәлгәнлики вә чиң сулалиси дәвригә аит 1001 байрақни көргәзмигә қатнаштурғанлиқи билән мунасивәтлик икән.

Германийә долқунлири радиоси 17 - апрел елан қилған “германийә хәлқи вә сиясий саһәси әй вейвейға ярдәм қилиш чақириқини оттуриға қойди” намлиқ хәвәрдә баян қилинишичә, 17-апрел күни әй вейвейниң сиңлиси гав луо германийә долқунлири радиосиниң зияритини қобул қилғанда, хәлқаралиқ бу һәрикәтниң акисиниң әркинликкә еришишигә ярдими тегиш-тәгмәсликини билмәйдиғанлиқини ейтқан. Лекин бу һәрикәтләрниң әй вейвейниң әһвалини техиму яманлаштуруветишигә ишәнмәйдиғанлиқини, әй вейвейниң һазир һечқандақ из-дерики йоқлуқини билдүргән.

Әй вейвей мәсилисигә җиддий көңүл бөлүватқан тәшкилатларниң бири хәлқара қәләмкәшләр мәркизи болуп, униң тәркибидики хәлқара қәләмкәшләр уйғур мәркизиниң рәиси қәйсәр өзһун әпәнди, бу тәшкилатниң әй вейвейниң әркинликини үчүн көрситиватқан тиришчанлиқини тилға елип өтти.

Қәйсәр өзһун әпәнди сөзидә уйғур қәләмкәшлири билән хитай қәләмкәшлирини селиштуруп, хитайларда мәвҗут болған әркинликниң уйғурларда мәвҗут әмәсликини, уйғур қәләмкәшлири қайсила нуқтидин чиқип пикир баян қилса, хитай һөкүмитиниң уни миллий мәсилә даирисигә четип муамилә қилидиғанлиқини билдүрди.

Ройтерс агентлиқиниң 16-апирилдики хәвиридә көрситилишичә, германийә баш министири мәркил ханимниң биваситә әй вейвейни қутулдуруш сәпәрвәрлики қозғиғанлиқи әмәлийәткә уйғун әмәскән. “әйнәк” һәптилик журнили 15-апирилдики санида, баш министир анҗила меркил ханимниң хитай һөкүмитигә әй вейвейниң тәқдиридин әнсирәватқанлиқи вә бу сәнәткарни дәрһал қоюп беришни биваситә тәләп қилғанлиқи йезилған иди.

Германийә һөкүмәт баянатчиси бу тоғрида ипадә билдүрүп; “германийә баш министириниң әй вейвей мәсилисигә болған позитсийиси ениқ. Буни һәммә адәм билиду. Әмма әйнәк журнилидики баянлар ениқ әмәс” дегән.

 Бирақ, германийә һөкүмити кишилик һоқуқ комитети хитай рәиси ху җинтавға хәт йезип, әй вейвейниң қолға елинғанлиқидин биарам болғанлиқини, хитайниң сөз әркинликигә капаләт қилишини тәләп қилған.

Германийә һакимийәт үстидики партийиләрдин сотсиял демократлар партийиси, йешиллар партийиси қатарлиқ партийиләрниң мәсуллири әй вейвей мәсилиси сәвәблик хитайға наразилиқлар билдүрүшкән иди.

Германийидә 17-апрел өткүзүлгән намайишларға хәлқара кәчүрүм тәшкилати вә башқа кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң хадимлиридин сирт, германийә мәдәнийәт министирлиқи, илим саһәси вә сәнәт институтлириниң мәст´уллириму қатнашқан яки тәвсийәнамилар әвәткән.

Хәвәрләрдә баян қилинишичә, 1001 байрақ тикләш паалийити алдимиздики күнләрдә дуня миқясида йәниму әвҗи елиши мумкин икән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.