18-Iyul xoten weqesi fransiye awazi radi'osigha bésim peyda qildi

Fransiye awazi radi'osi 18-iyul xoten weqesini teshwiq qilghan birdin ‏- bir axbarat qanili bolmisimu, xitay hökümiti we puqraliri uninggha haqaretlik hujumlarni qildi.
Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2011-07-29
Share
germaniye-namayish-xoten-weqesi1-305.jpg 18-Iyul xoten weqesi munasiwiti bilen myunxénda ötküzülgen namayishtin körünüshler. 2011-Yili 26-iyul.
RFA/Ekrem

Fransiye awazi radi'osi 18-iyul küni "Shinjangda saqchigha hujum qilish weqesi yüz berdi, hökümet da'irilirining basturushi bilen köp ademler öldi" namliq bir xewerni élan qilghan. Xewerde xitay teshwiqat qorali bilen d u q bayanatchisining sözliride zor perq barliqini, 18-iyul xoten weqesining 2008-yili yüz bergen xitay saqchilirigha hujum qilish weqesidin kéyinki eng zor saqchilargha hujum qilish weqesi ikenlikini yazghan we 2009-yili yüz bergen 5-iyul weqesige munasiwetlik bir süretni ishletken. Buning bilen Uyghur aptonom rayonluq axbarat ishxanisining mudiri xu xenméy xitayning yer shari waqti gézitide 19-iyul küni derhal naraziliq bayanati élan qilip, fransiye awazi radi'osigha reddiye bergen.

germaniye-namayish-xoten-weqesi2-385.jpg
18-Iyul xoten weqesi munasiwiti bilen myunxénda ötküzülgen namayishtin körünüshler. 2011-Yili 26-iyul.
RFA/Ekrem

Xitay axbaratida, xotendiki zorawan küchlerning 18-iyul küni ilgiri-kéyin 4 ademni öltürgenliki, 6 ademni tutqun qilghanliqi, bölgünchilik bayriqini nawagh saqchixanisigha qadighanliqi tilgha élinip, qandaqtur d u q bayanatchisi otturigha qoyghandek weqening aldida tinch namayish bolmighanliqi bayan qilin'ghan hemde fransiye awazi radi'osining chet'ellerdiki milliy bölgünchilerning sözlirini asas qilip xewer élan qilghanliqi, milliy bölgünchilerning teshwiqatigha yardem bergenliki, 5-iyul ürümchi weqesige munasiwetlik süretni ishlitip, dunya jama'itini qaymuqturghanliqi otturigha qoyulghan.

Xitay hökümet terepning fransiye awazi radi'osigha bildürgen bu resmiy naraziliqi we xitay puqralirining tor betliridiki esebiylerche haqaretliri tüpeyli bésimgha duch kelgen fransiye awazi radi'osi 20-iyul küni izahat élan qilishqa mejbur bolghan. Bügün'giche fransiye awazi radi'osi tor bétide bash téma süpitide saqlinip turuwatqan bu izahatta üch türlük chüshenche otturigha qoyulghan bolsimu, xitay hökümitidin xewer mezmuni üstide resmiy epu sorash teleppuzi eks etmigen. Emma eyni chaghda xewer üchün ishletken süretke izahat bermey, 5-iyul ürümchi weqesige munasiwetlik süretni 18-iyul xoten weqesige a'it xewerde élan qilghanliqidin epu sorighan.

D u q bash katipi dolqun eysa ependi bügün bu munasiwet bilen ziyaritimizni qobul qilghanda, aldi bilen xitay axbarat wasitiliri bilen gherb axbarat wasitilirining tüp perqi heqqide toxtilip ötti. U yene d u q ning 18-iyul xoten weqesi heqqide dunyani eng toghra melumat bilen teminleshke tirishqanliqini tilgha aldi.

Xitay da'iriliri we puqraliri neziride fransiye awazi radi'osining chong xataliqi ikki türlük bolup, buning biri؛ xitayning axbaratini asas qilmay, d u q bayanatchisining saxta axbaratini asas qilghanliq, ikkinchisi؛ xata resim ishletkenlik.

Bu munasiwet bilen Uyghur aptonom rayonluq axbarat ishxanisi naraziliq bildürüpla qalmay, xitay puqralirining naraziliq sadalirimu fransiye awazi radi'osi tor betlirini qaplighan. Bezi xitaylar eynen halda "Junggoda Uyghurlarni öz ichige almighan pütün xelq Uyghur térrorchilirini yaman köridu" dése, yene bezi xitaylar "Siler gherb axbaratliri bashtin-axiri Uyghur térrorchilirigha hésdashliq qilip, yan bésip keldinglar, 18-iyul xoten weqesining 11-séntebir weqesidin néme perqi?" dégen. Yene beziliri "Biz elwette xitay kommunist hakimiyitini yaxshi körmeymiz, lékin Uyghur térrorchilirinimu yaxshi körmeymiz, junggoning bir pütünlükige qarshi Uyghurlargha bizmu qarshi" dégen. Yene beziliri bolsa fransiye awazi radi'osigha ochuq-ashkara halda haqaretlerni qilghan. Inkas yéziwatqanlar arisidiki bezi xitaylar, bu inkaslarning xitay hökümiti tereptin uyushturuluwatqanliqini ilgiri sürüp, "Besh mochenlik yazghuchilar" ning bu sözlirige iren qilmasliqni, xitay axbaratigha ishenmeslikni, Uyghurlarning qarshiliq heriketlirining heqliq heriket ikenlikini bayan qilghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet