Инақлиқниң дүшмини - гәп тошуш

Сөзлишишниң бирдинбир васитиси болған тил инсанларниң муһим алақилишиш қорали, кишилик һаятта инсанларға бәхт, инақлиқ, хатирҗәмлик елип келидиған нурғун яхши әхлақлар тил арқилиқ ипадиләнсә, кишиләрниң көңлини хунукләштүридиған нурғун яман, сәлбий илләтләрму йәнә шу тил арқилиқ ипадилиниду.
Мухбиримиз өмәрҗан тохти хәвири
2008-07-10
Share

 Тил қәлбтин ибарәт бир деңизниң қирғиқи болуп, деңизда немә болса қирғаққа шу чиқиду. Тил арқилиқ бир адәмниң роһий дунясини, әхлақ - пәзилитини вә тәрбийилинишиниң қайси дәриҗидә икәнликини биливалғили болиду. Мәлум мәнидин ейтқанда тил арқилиқ ипадилиниватқан җәмийәт һадисилири шу дәврниң роһий қияпитини әкс әттүрүп берәләйду.

Сираҗиддин әзизий билән сөһбәт

Сәуди әрәбистаниниң мәккә мукәррәмә шәһиридә турушлуқ вәтәнпәрвәр яш алим сираҗиддин әзизий сөһбитимизни қобул қилған иди.

Сираҗиддин әзизий тилни сақлашниң муһимлиқи һәққидә мундақ деди: " инсан қиямәт күнидә қулақ, көз дил қатарлиқ сәзгү әзалири үстидә соал - сорақ қилинғинидәк, тил үстидиму соал - сорақ қилиниду. Уни қандақ сөзләргә ишләтти? инсанларға вә өзигә дуня вә ахирәттә пайдилиқ елип келидиған сөзләрни қилдиму? яки гәп тошуштәк инсанларға зиянлиқ сөзләрни қилдиму? уни кишиләрни тоғра йолға башлайдиған, яман ишлардин тосидиған яхши йолға ишләттиму? яки кишиләрниң арисида бузғунчилиқ қилишқа ишләттиму? буниң үстидә чоқум соал - сорақ қилиниду. Инсан қилған сөзидин тенивалмаслиқи үчүн пәриштиләр уларниң қилған сөзлирини вә иш - һәрикәтлирини хатириләп туриду. Қуран кәримдә мундақ дәп көрситилгән:" һалбуки, силәрниң үстүңларда силәрни көзитип турғучи пәриштиләр бар. Улар һөрмәтлик пәриштиләр болуп, сөзлириңларни вә қилмишлириңларни йезип туриду. Улар қилмишиңларни билип туриду." Инсанлар кишилик мунасивәттә бәхтлик, инақ, тинч вә хатирҗәм яшашни арзу қилсиму, лекин һәммә нәрсиниң бир күшәндиси болғинидәк, гәп тошуш бундақ арзуларниң бирдинбир күшәндисидур."

Гәп тошушниң яман ақивәтлири

Сираҗиддин әзизийниң ейтишичә, гәп тошуш бәзидә қилмиған ишларниму қилди дәп кишиләргә қара чаплаш арқилиқ төһмәт түсини алған болиду. Әмма сухәнчи(гәп тошуғучи) һеч иш қилмиған болувелип, кирпикидә түгүливалсиму, һаман бир күни униң рәзиллики ашкарилинип, кишиләрниң арисида рәсва болиду.

Гәп тошуғучиниң башқиларға йәткүзүдиған еғир - зиян зәхмәтлири һәққидә сөз ачқинимизда, гәп тошуштин ибарәт бу рәзил хорлуқ сәвәбидин достлар бир - биригә дүшмәнлишиду, инақлиқ бузулиду, аилиләр парчилиниду, туғқанлар бир - биридин йирақлишиду. Һәтта гәп тошуш сәвәблик кишиләр оттурисида биһудә қан төкүлүш әһваллириму йүз бериду.

Гәп тошуғучиниң сөзини ениқлимастин ишинип кәтмәслик лазим

Сираҗиддин әзизийниң ейтишичә, қуран кәримдә: "и мөминләр! әгәр силәргә бир пасиқ адәм бирәр хәвәр елип кәлсә, (ишниң һәқиқитини) билмәстин бирәр қәвмни рәнҗитип қоюп, қилмишиңларға пушайман қилип қалмаслиқиңлар үчүн, (у хәвәрни) ениқлап көрүңлар," дәп көрситилгән.

Даңлиқ алим һәсән бәсриниң йениға бир адәм гәп тошуп келип, паланиниң оғли абдурахман сизниң һәққиңиздә ундақ - мундақ сөзләрни қилди, дәпту.

  -     Қачан шундақ болди? дәп сорапту һәсән бәсри.
 -      Бүгүн.
 -     Сән абдураһманни қәйәрдә көрдүң?
 -     Өйидә көрдүм, - дәп җаваб берипту һелиқи адәм әҗәблинип.
 -     Сән абдураһманниң өйидә немә иш қилаттиң?
 -     Меһман болуп барғанидим.
 -     Сән униң өйидә немиләрни йедиң? - дәп инчикиләп сориғанда, һелиқи адәм абдураһманниң өйидә сәккиз хил тамақ йегәнликини ейтип берипту, андин һәсән бәсри:
 -     Сениң қурсиқиңға сәккиз хил тамақ сиғипту - ю, әҗәба бир гәп сиғмидиму? мән абдураһманни дүшмән тутмаймән. Чүнки әслидә мениң һәққимдә яман гәп қилған адәм абдурахман әмәс, бәлки сән, қоп мениң йенимдин һу - пасиқ! - дәпту.

Бу қиссә гәп тошуғучиниң питнисигә чүшүп қалмаслиқ үчүн һәр ким өзини тутивелиши вә ениқлимастин биравни рәнҗитип қоюп, кейин пушайман қилмаслиқи үчүн ибрәт болушқа әрзийду.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт