5‏-Июлдин кейин из-дерәксиз ғайиб болғанлар аилә-тавабиатиниң кәчүрмишлири (2)

5-Июлдин кейин из-дерәксиз ғайиб болғанларниң аилә-тавабиатлири пәрзәнт вә қериндашлиридин айрилип қелиштин ибарәт йүрәк азабидин башқа йәнә, мал-дунялиридин айрилип қелиштәк маддий қийинчилиқ азабиғиму дуч кәлмәктә.
Мухбиримиз шөһрәт һошур
2012.07.25
5-iyul-weqeside-ghayib-bolghanlar-305.png 5-Июл вәқәсидин кийин ғайиб болған кишиләр (сол тәрәп юқиридин саәт истириликисиниң йөнилиши бойичә): мәмәтабла абдуреһим, закир мәмәт, мухтәр мәхәт, турсунҗан тохти
Photo: RFA

Мәлум болушичә, бу аилиләрниң мутләқ көпчилики, йиллардин бери тапқан-тәргән мал-дунялирини ғайибларни издәш йолида сәрп қилип түгәткән; буниң үстигә даириләр уларни әрз қилиштин тосуш үчүн, уларниң салаһийәт кинишкилирини йиғивалған вә өзлирини нәзәрбәнд қиливалған болғачқа, уларниң сиртқа чиқип мәдикарчилиқ қилиштин ибарәт әң ахирқи таллаш йолиму етилип қалған.

Ғайиблар аилә-тавабиатлири иқтисадий җәһәттин вәйранчилиққа дуч кәлмәктә

Мәлум болушичә, мәзкур аилиләр мал-бисатиниң көп қисмини, қатнаш хираҗити, меһманхана вә башқа турмуш лавазиматлири үчүн сәрп қилған болса, йәнә бир қисмини сақчиларни меһман қилиш, әмәлдарларға арқа ишик меңиш вә совғат бериш қатарлиқ мәҗбурланған йолларға сәрп қилған. Буниң билән бәзи анилар өзлириниң зиннәт буюмлирини сетишқа, бәзи аилиләр қору-җай вә өй сайманлирини сетишқа, безиләр сода қиливатқан дуканлирини сетишқа, йәнә бәзилири һаятиниң давами үчүн бирдин-бир ишләпчиқириш васитиси болған терилғу йәрлириниму сетишқа мәҗбур болған.

Ғайиблардин нәбиҗан ели аилиси:

Нәбиҗан ели аилиси пәрзәнтлирини издәш давамида, алди билән үрүмчидә ачқан қол телефони дукинини, арқидин хитайниң шиән шәһиридә ечиватқан ашханисини тақаш вә сетишқа мәҗбур болған. Әң ахирида у қарақаш наһийисидики 2 мо терилғу йериниму сетип хираҗәт қилған. Бу аилә бир қетим пәрзәнтлириниң қайси қамақханида икәнликини билиш үчүнла, бир әмәлдарға 5 миң йүән пул бәргән. 3 Йил ичидә үрүмчи билән қарақаш арисида аз дегәндә 30 қетим қатниған, бейҗиңға бир қетим барған, икки қетим йол үстидин қайтуруп келингән. Оғлиниң хитайниң йиву шәһиридики бир түрмидә икәнлики һәққидә миш-миш гәп аңлиған аилә, бу шәһәргиму бир қетим сәпәр қилип, 20 миң йүәнгә йеқин пул хәҗлигән. Мәзкур аилиниң 3 йил ичидики омуми чиқими 500 миң йүәнгә берип қалған. У йеқинда ақсуға берип ишләмчилик қилмақчи болғанда, қарақаш сақчилири йол қоймиған.

Әйсаҗан әмәт аилиси:

Әйсаҗанниң аниси турсунгүл, оғлини издәш үчүн, алди билән өйидики мал-бисатини, арқидин зиннәт-буюмлирини сетип хираҗәт қилған. Нөвәттә өйлири қуруқдилип қалған бу аилә йәнә қору-җайлириниң бир қисмини сетишқа һазирланмақта.

Тудимәмәт турсуннияз аилиси:

Тудимәмәт турсуннияз аилиси деһқанчилиққа қошумчә һалда боричилиқ билән күн кәчүрүватқан болуп, бу аилә үрүмчи вә бейҗиңға қатнаш давамида терилғу йәрлиридин айрилип қалған. Асаслиқ киримидин айрилип қалған бу аилиниң қошумчә кирим мәнбәси болған боричилиқ ишиму суға чилашқан.

Җүмә турсун аилиси:

Әслидинла иқтисадий асасий аҗиз болған бу аилә, аилидики бирдин-бир әмгәк күчи болған оғуллири җүмә турсундин айрилип қалғандин кейин, иқтисадий мәнбәси пүтүнләй үзүлгән. яшанған бир җүп әр-аял сиртларда һаммаллиқ яки тазилиқ ишлирини издәшкә мәҗбур болған.

Абдуреһим рози аилиси:

Әслидә машина ремонтчилиқ кәспи билән иқтисадий җәһәттин тез илгириләватқан бу аилә, ремонтчи абдуреһим сидиқ ғайиб болғандин кейин иқтисадий киримдин мәһрум қалған. Қучақтики икки балиси билән ишләш имкани болмиған, абдуреһим сидиқниң ханими нөвәттә пәқәт уруқ-туғқанлириниң ярдими биләнла күн кәчүрмәктә.

Әкбәр турсун аилиси:

Әслидә дөңкөврүктики чоң бир кийим-кечәк дукининиң 4 хоҗайинидин бири болған әкбәр турсун ғайиб болғандин кейин, дукан тиҗарәт җәһәттин арқиға чекинип тақилишқа мәҗбур болған. Әкбәр турсун нөвәттә бәйтулла мәсчитниң алдида яйма ечип пайпақ сетиқчилиқи билән күн кәчүрмәктә.

Хитай һөкүмити 5-июл күни һаятидин айрилған хитай пуқралириға бир милйон йүәндин төләм бәргән. Шу күни мал-мүлки зиянға учриған хитайлар үчүнму мәхсус тәкшүрүш вә баһалаш елип берип, уларға йетәрлик дәриҗидә төләм бәргән. 5-Июлда һаятидин айрилған уйғурлар үчүн һечқандақ төләм төлимигәндин башқа, мәзкур аилиләрни әһвални ахбаратқа ашкарилимаслиқ вә әрз қилмаслиқ һәққидә агаһландуруп тәһдит салған.

Юқириқи пакитлар, хитай һөкүмитиниң ғайиблар аилә-тавабиатлири алдида җан қәрзи билән бирликтә, мал қәрзиму барлиқи ашкара турмақта. Хитай мана бу қәрзләргә қачан вә қандақ җаваб қайтуриду? бу қәрзләрни йошуруш, пәрдазлаш вә тәһдит селиш билән йәнә қанчилик җавабсиз қалдуриду? әбәдий җавабсиз қалдуралиши мумкинму? мана булар, нөвәттә мәзкур аилиләр билишкә тәшна болуватқан мәсилиләрла болмастин, вәқәдин хәвәр тапқан, чәтәлдики уйғур паалийәтчилири, хәлқара инсан һәқлири актиплириму баш қатуруватқан вә тегишлик җаваб үчүн йол издәватқан мәсилиләрдур.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.