Хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлири һәм демократик затлар журналист ғәйрәт нияз вә башқа уйғур тор башқурғучилириниң адаләтсиз муамилигә учриғанлиқини тәкитлимәктә

Ғәйрәт нияз вә дилшат пәрһат қатарлиқ уйғур тор бәт башқурғучилириниң хитайда сотланғанлиқи дуняға ашкариланғандин кейин, хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлири вә һәр саһәдики демократик затлар журналист ғәйрәт нияз қатарлиқларниң тәқдиригә көңүл бөлүшкә башлиди. Улар баянатлирида хитай һөкүмитидин ғәйрәт нияз һәм уйғур тор бәт башқурғучилири үстидин адил һөкүм чиқиришни, һәтта қоюп беришни тәләп қилди.
Мухбиримиз миһрибан
2010-08-02
Елхәт
Пикир
Share
Принт
 Хитай һөкүмити тәрипидин қолға елинған бир қисим ахбарат вә интернет саһәсидики шәхисләр: сүрәттә оңдин башлап саәт истрилкисиға қарши йөнилиштә: ғәйрәт нийаз, дилшат пәрһат (дийарим тор бекити), нурәли (сәлкин тор бекити).
Хитай һөкүмити тәрипидин қолға елинған бир қисим ахбарат вә интернет саһәсидики шәхисләр: сүрәттә оңдин башлап саәт истрилкисиға қарши йөнилиштә: ғәйрәт нийаз, дилшат пәрһат (дийарим тор бекити), нурәли (сәлкин тор бекити).
RFA

Хитай қанун даирилири журналист ғәйрәт нияз һәм бир қисим уйғур тор бәт башқурғучилириға " дөләт бихәтәрликигә дәхли йәткүзгән", " тор бәтлиридә қутратқулуқ қилған","дөләтни парчилаш суйиқәстидә болған" дегән җинайәтләр билән уларға еғир җаза бәргән иди. Бу, дуня җамаәтчиликиң хитайни әйиблишигә сәвәб болмақта.

Хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлиридин хәлқара кәчүрүм тәшкилати, чегрисиз мухбирлар тәшкилати, хәлқара қәләмкәшләр җәмийити, әркинлик сарийи вә чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлириму баянат елан қилип, хитай һөкүмитини " пуқраларниң сөз әркинликини боғуп, кишилик һоқуқ әркинликини дәпсәндә қилди" дәп әйиблиди.

30 - Июл җүмә күни, хитайдики бир қисим даңлиқ хитай паалийәтчилириму, "уйғурбиз" тор бети саһиби илһам тохтиниң тәшәббуси билән, хитай тор бәтлири һәм хоңкоңдики хитай кишилик һоқуқ қоғдиғучилири тәшкилатиниң тор бетидә хитай һөкүмитидин журналист ғәйрәт ниязни қоюп беришни тәләп қилип, имза топлаш һәрикитини башлиди.

Җүмә күнидин башлап, бу паалийәт әркин асия радиоси, бирләшмә агентлиқи, әнгилийә б б с агентлиқи, америка авази, франсийә агентлиқи қатарлиқ хәлқара мәтбуатларда вә, яху, фәйсбок қатарлиқ хәлқара тор бәтлиридә елан қилинип, дуня җамаәтчилики арисида күчлүк инкас қозғиди.

Мәзкур имза топлаш паалийити хитай ичидә елип берилған болуп, хәткә 23 нәпәр хитай зиялийси имза қойған. Улар баянатида, ғәйрәт ниязниң " 5 - июл үрүмчи вәқәси" дин кейин чәтәл мухбирлириға қилған сөзидә, "5 - июл вәқәсиниң сәвәбини, уйғурларниң райондики тәбиий байлиқ вә тәрәққияттин хитайлар билән тәң бәһримән болалмиғанлиқи"һәққидики әмәлий әһвални сөзлигәнликини, хитай һөкүмитиниң хитай қанунида бәлгиләнгән " пуқраларниң һөкүмәт хизмәтлири үстидин пикир бериш әркинлики бар" дегән қанун - бәлгилимисигә асасән, ғәйрәт ниязниң сөзләш һоқуқиға һөрмәт қилиш керәкликини билдүргән.

Бейҗиң баһари журнилиниң баш муһәррири ху пиң әпәнди, зияритимизни қобул қилип, бу қетим хтайда елип берилған "хитай һөкүмитидин журналист ғәйрәт ниязни қоюп беришни тәләп қилип, имза топлаш һәрикити"һәққидә тохталди.

Ху пиң әпәнди сөзидә, бу һәрикәтниң қозғилиши, нөвәттә хитай һөкүмитиниң уйғур журналист ғәйрәт нияз һәм уйғур тор бәт башқурғучилири үстидин чиқарған бу адаләтсиз һөкүминиң, уйғурлардила әмәс, бәлки пүткүл хитайда наразилиқ қозғиғанлиқиниң испати икәнликини, хитай зиялийлириниң бу паалийәт арқилиқ, әмәлийәттә хитай қанунида бәлгиләнгән " пуқраларниң пикир әркинлики қоғдилиду" дегән маддиниң хитайда иҗра қилинишини тәләп қилиш, хитай һөкүмитиниң пуқраларниң сөзләш әркинликини бастурушиға нисбәтән наразилиқини ипадиләш икәнликини илгири сүрди.

, уйғур аптоном район даирилири" 5 - июл үрүмчи вәқәсидә қутратқулуқ қилди" дәп, уйғурбиз, диярим, шәбнәм, сәлкин қатарлиқ 100 лигән уйғур тор бәтлирини тақиғандин кейин, "уйғурбиз" тор бекитиниң саһиби мустәқил тәтқиқатчи илһам тохти әпәндиму уйғур тор бәтлири һәққидә радиомизниң зияритини көп қетим қобул қилған иди.

Илһам тохти әпәнди бу йил 5 - ай мәзгилидә, уйғур тор бәтлири һәққидә зияритимизни қобул қилғанда, уйғур аптоном районлуқ һөкүмәт даирилири уйғурчә тор бәтлири қурушқа әһмийәт бәрмигән шараитта, уйғур яшлириниң өз тиришчанлиқи билән, өз йенидин иқтисад аҗритип, уйғурларниң мәниви һаятидики бошлуқни толдуруш үчүн, тор бәтлирини қурғанлиқини оттуриға қойған иди.

Илһам тохти әпәнди өзлириниң статистика қилиш арқилиқ уйғур аптоном район тәвәсидә 260 тин артуқ тор бетини тизимлап чиққанлиқини билдүргән иди. Илһам тохти әпәнди уйғур тор бәтлириниң уйғурларниң мәниви һаятидики әһмийити һәққидә тохтилип, уйғур тор бәтлири қурулғандин буян уйғур мәдәнийитини тонуштуруш, уйғурларниң мәниви һаятини бейитиш җәһәттә зор төһпә қошуп кәлгәнликини, уйғур тор бәтлиридә елан қилинған хәвәр учурларниң әмәлийәттә хитай мәтбуатлирида, һәм тор бәтлиридә елан қилинған учурларниң тәкрари икәнликини, шуңа хитай қанун органлириниң уйғур тор бәтлирини қарилап, тор бәт башқурғучилирини җазалиши, пуқраларниң сөз әркинликини боғушла әмәс, бәлки уйғурларни күндилик турмуштики мәниви һаяттин зоқ елиш пурситидинму мәһрум қилиш икәнликини илгири сүрүп, уйғур тор бәтлириниң тақилиши уйғурлар мәниви һаятидики зор бир йоқитиш икәнликини оттуриға қойған иди.

Диярим тор бетиниң чәтәлдики саһиплиридин бири болған дилмурат пәрһат, радиомиз зияритини қобул қилғинида, хитай қанун органлириниң " шавгүән вәқәси" һәм " 5 - июл үрүмчи вәқәси" дә уйғур тор бәт башқурғучилириниң мәсулийити бар" дәп дилшат пәрһат қатарлиқ 100 дин артуқ уйғур тор бәтлириниң тор бәт башқурғучилирини, җазалишиниң пүтүнләй асассиз икәнликини отттуриға қоюп, уйғур тор бәтлириниң адаләтсиз муамилигә учраватқанлиқини тәкитлиди.

Ху пиң әпәнди сөзидә, хитай һөкүмити тор бәт башқурғучилирини мушундақ еғир җазалаш арқилиқ, пуқралар мәтбуат вә тор бәтлиридә өз пикир қарашлирини оттуриға қойса еғир җазаға тартилиду, дәп агаһландуруватқан болсиму, хитайниң бу хил " қаттиқ җазалаш тәдбири"ниң әксичә үнүм берип, хәлқниң тор бәтлири һәм башқа васитиләр арқилиқ өз қарашлирини оттуриға қоюш ирадисини техиму күчәйтиветиши мумкинликини тәкитлиди.

Хитай зиялийлири имза қойған баянатта йәнә хитай һөкүмити агаһландурулуп, әгәр ғәйрәт ниязға берилгән 15 йиллиқ қамақ җазаси иҗра қилинса, милләтләр мунасивитидики кәйпиятни техиму җиддийләштүридиғанлиқи, бир қисим радикал қаршилиқларниң келип чиқишиға түрткә болуп қалидиғанлиқи әскәртилгән.

Ху пиң әпәндиму хитай һөкүмитиниң бу қетим уйғур журналист һәм тор бәт башқурғучилири үстидин бу қәдәр еғир һөкүм чиқиришиниң ақивити һәққидә тохтилип, буниң район вәзийитини техиму җиддийләштүрүветиши мумкинликини илгири сүрди.

Ху пиң әпәнди сөзиниң ахирида, ғәйрәт нияз һәм дилшат пәрһат, нурәли обулқасим, ниҗат азад қатарлиқ 100 дин артуқ уйғур тор бәт башқурғучилириниң, бу қетим бундақ еғир қамақ җазасиға һөкүм қилиниши, уйғурларниң районға йеңидин бәлгиләнгән әмәлдар җаң чүншйән һөкүмитиниң районда кәңри сиясәт йүргүзүшигә болған гуманини техиму күчәйтип, уйғурларниң һөкүмәткә болған наразилиқиниң ешип беришиға сәвәб болидиғанлиқини, районда һөкүмәткә қарши радикал күчләрниң көпийип, бундин кейин техиму зор наразилиқ һәрикитиниң келип чиқишиға сәвәб болуши мумкинликини әскәртти.

юқиридики улиништин бу прогирамминиң тәпсилатини аңлиғайсиләр.
Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт