Гогул хитайдин чиқип кәтмәкчи, хитай осал әһвалда

Гогул интернет ширкити алдинқи күни хитайдин чекиниш пиланини елан қилғандин кейин, мәзкур пилан пәйда қилидиған сиясий, иқтисадий вә әхлақий тәсирләр хәлқара җамаәт пикриниң муһим темисиға айланди.
Мухбиримиз шоһрәт һошур
2010-01-14
Share
Gugul-prezidenti-Erik-ependi-305.jpg Сүрәт, гогулниң президенти ерик шимит әпәнди, 2006 - йили 12 - апрелда, гогулниң хитайчә исмини бекитиш мухбирлар йиғинида сөздә.
AFP Photo

Түнүгүн америка ташқи ишлар министири вә икки нәпәр дөләт мәҗлиси әзаси гогулниң баянатиға инкас қайтурған болса, бүгүн хитай ташқи ишлар баянатчиси вә учур - техника министири мәзкур темида позитсийә билдүрди.

Гогул интернет ширкити алдинқи күни хитайдин чекиниш баянатини елан қилғандин кейин, бүгүн хитай дөләт кабинтидики учур ишлириға мәсул министири Wang Chen хитайниң интернет түзүми һәққидә пикир баян қилған. У сөзидә хитайниң ислаһат вә тәрәққият басқучида туруватқанлиқини, интернет мәсилилирини бир тәрәп қилишта чәтәл ширкәтлириниң хитайға ярдәм бериши керәкликини оттуриға қойған.

Хитай ташқи баянатчиси бүгүн гогулниң баянати һәққидики соалларға әпқачти җаваб бәргән. Йәни гогулниң шәртини қобул қилмайдиғанлиқиниң орниға, хитайниң чәтәл интернет ширкәтлирини қарши алидиғанлиқини билдүргән.

Хитай тәрәпниң бу түр җаваблири гогулниң хитайдин чекиниш қарариға хитайниң еһтият билән муамилә қиливатқанлиқини һәм хитайниң гогул билән мәсилини музакирә қилидиғанлиқидин бишарәт бәрмәктә. Хитай баянатчи бүгүнки сөзидә, хитайда интернетниң очуқ икәнликини, қанун бойичә башқурулуватқанлиқини тәкитлигән. У соалларға җавабән, Youtube ниң немә үчүн тақалғанлиқидин өзиниң хәвәрсиз икәнликини билдүргән.

Учур - техника министири ваң чен, "шәһваний филимләр, хаккер һуҗумлири, алдамчилиқ вә өсәк сөз тарқитиш, җуңго җәмийитидә қийинчилиқларни туғдуруватиду" дәп шикайәт қилған һәм "интернеттә җамаәт пикрини йетәкләштә, интернет башқурғучилири билән һөкүмәтниң тәң мәсулийити бар" дәп көрсәткән. Министирниң бу сөзлири, хитайниң гогулниң шәртини ойлишидиғанлиқи, әмма униңға көнмәйдиғанлиқидин бишарәт дәп қаралмақта.

Хитай һөкүмити интернетниң пәқәт сода вә илим - техника ишлиридила қоллинилишини үмид қилмақта; интернетниң сиясәткә вастә болуп қелишидин әндишә қилмақта. Шуңа һазирға қәдәр түрлүк тәдбирләр билән интернет қоллинишни назарәт қилмақта. Әң йеқинқи чарилиридин бири болған йешил тосма, хитай пуқралириниң қаттиқ наразилиқини қозғиған; бу сәвәбтин һөкүмәт мәзкур тәдбирини омумлаштуруштин ваз кәчкән иди. Бу қетим гогулниң хитайдин чекиниш қарариму гогулниң хитайдики херидарлириниң мутләқ көп қисминиң наразилиқини қозғиған. Гогулниң хитай муштирилириниң сани 80 милйон болуп, муштирилар, гогулниң хитайдики ишханилирини зиярәт қилип вәқәдин әпсусланғанлиқини билдүргән вә гогулни хитайда тиҗаритини давамлаштурушқа чақирған. Бәзи муштирилар шәхсий блоглирида һөкүмәтни гогулниң шәртигә көнүшкә чақирған.

Бәзи көзәткүчиләрниң қаришичә, гогулниң хитайдин чекиниши, хитайдики байду интернет ширкитини күчләндүрүши һәтта уни дуняға йүзләндүрүши мумкин. Йәнә бәзи көзәткүчиләрниң қаришичә, гогулниң чекиниши, хитай муштириларниң һөкүмәткә болған наразилиқини ашуруш билән, хитайдики чәтәл ширкәтлиридә бихәтәрлик әндишиси пәйда қилиши мумкин. Түнүгүн америкиниң сода ишлири мәсули Gary Locke сөз қилип, хитайни америка ширкәтлириниң хитайдики сода муһитиниң бихәтәрликини қоғдашқа чақирған.

Нөвәттә гогулниң чекиниш пилани америка ‏ - хитай мунасивәтлиридики һәл қилишқа тегишлик мәсилиләрдин бири болуп баш көтүрмәктә. Түнүгүн йәнә, америка дөләт мәҗлиси әзалиридин кристофир смитму баянат елан қилип, гогул ширкитиниң қарарини мәдиһийилигән. Кристофир баянатида, учур техникисиниң тоғра учурға еришишниң, шундақла әркинликниң васитиси болуши керәкликини, һәргиз хәлққә зулум салидиған вастә болуп қалмаслиқи керәкликини тәкитлигән, у бу нуқтида мундақ дегән: "диктаторлар мәвҗудийитини қоғдаш үчүн икки нәрсигә муһтаҗ, бири тәшвиқат, йәнә бири пайлақчи; әгәр интернет һөкүмәт тәрәптин суйиистемал қилинса, юқириқи икки хил вастиниң һәр иккиси болалайду."

Кристофир смит баянатида йәнә, америка дөләт мәҗлисиниң рәһбәрлирини йәр шари интернет әркинлики қануни лайиһисини дөләт мәҗлисидә пат йеқинда авазға селишқа чақирған. Мәзкур қанун лайиһиси өткән йили дөләт мәҗлисиниң алақидар комитетлирида музакирә қилинған вә мақуллуқтин өткән, омуми мәҗлистә техи оттуриға қоюлмиған иди.

Хәвәрләрдин мәлум болушичә, гогул интернет ширкити хитайчә мулазимәт системисини 2000 - йили түзүп чиққан, мулазимәтни болса 2006 - йили башлиған. Мулазимәтни йеңи башлиғанда, гогул хитайниң зиянлиқ учурларни чәклишигә мақул болған, әмма қандақ учурларниң зиянлиқ санилидиғанлиқи һәққидә ениқ тохталмиған.

Бу қетим гогулниң ширкәтниң әхлақ принсипини қоғдаш үчүн 200 милйон долларлиқ киримидин ваз кечиши, ширкәтниң инавитини техиму ашуруш вә тиҗарәттә техиму узақни көзләш дәп қаралмақта. Йәнә бәзиләр, гогулниң бу қарарида гогул ширкитиниң башлиқи сәргейниң аилә тарихиниң роли барлиқиму тилға елинмақта. Сәргей бала вақтида йәни 1973 - йили униң ата - аниси, коммунизмниң зулумидин қутулуш үчүн совет иттипақидин америкиға қечип кәлгән.

Йәнә бәзи мәтбуатларда, гогулниң бу қарарида ширкәтниң иқтисадий күчиниң рол ойниғанлиқи баян қилинмақта. Йәни гогулниң йиллиқ кирими 22 милярд доллар болуп, 200 милйон долларлиқ пайдидин ваз кечиш, ширкәтниң кәлгүси тәрәққиятиға дәхли қилалмайдиғанлиқи йезилмақта.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (2)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Anonymous says:
Jan 16, 2010 07:41 PM

Гугул хитайдин чиқса сиз учун нимә пайдиси бар ... Бундах хәвәрләни йазмаңлар биз қандақ қилсақ ﯪзатлиқ ичин вә нимә қилишимиз кирәк бунларни дәң ...

Anonymous says:
Jan 16, 2010 10:28 AM

ﯪШу сәргийниң йанчуқиға йәнә 100милийонни ﯪртуқ селип қойса ләббәйла дәйду у йүзсиз содигәр дегән,униң үчүн йәнә биз ойлап бақмиған баһаниләрни тапиду сәргийҗан! сәргийҗанниң мәқсити төмүрни қиззиқида соқуп хитайниң йанчуқини колаш,чүнки у бир содигәрдә,содигәрдә йүз йоқ....Сийасәтчидә һәм......

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт