Һалал - һарам вә мал боғузлаш

Ислам пәйғәмбири һәзрити муһәммәд әләйһиссалам :"пакизлиқ иманниң йеримидур" дәп көрсәткән. Адәмниң дили пак, көңли йоруқ, тени сағлам, әқли өткүр, хатириси күчлүк болиши үчүн чоқум пакизлиққа алаһидә етибар бериши, пакизлиқ адитини йетилдүргән болиши керәк. Болупму адәм бәдинигә күч - қуввәт, һаяти озуқ болидиған йемәк - ичмәк тазилиқиға алаһидә етибар бериши толиму зөрүрдур.
Мухбиримиз өмәрҗан тохти хәвири
2008-07-04
Share

 Һалал - һарам пәрқлири

Мусулманларда йемәк - ичмәкләр һалал - һарам дәп иккигә айрилиду. Йемәк - ичмәк озуқлардин пакиз, тәми, пуриқи яхши, инсан тәбиитигә яқидиған, озуқланса мәнпәәт қилидиған, тәркибидә озуқлуқ қиммити мол болған, зиянсиз йемәкликләр һалал, әксичә, паскина, напак, адәмгә биарамлиқ елип келидиған, мәст қилидиған, бәтбуй, пайдисиз, саламәтликкә зиян қилидиған йемәкликләр һарам һесаблиниду.

Сәуди әрәбистаниниң мәккә мукәррәмә шәһиридә турушлуқ яш алим абдулкәрим һаҗим бу һәқтики сөһбитимизни қобул қилған иди.

Абдулкәрим һаҗим билән сөһбәт

Абдулкәрим һаҗим һалал - һарам һәққидә тохтулуп мундақ деди:" қуран кәримдики нурғунлиған айәтләр һалал билән һарамниң пәрқини айрип бәргән. Бәқәрә сүрисидә:" и мөминләр! биз силәрни ризиқландурған һалал нәрсиләрдин йәңлар" дәп көрсәткән. Һайванларниң гөши тоғрулуқ маидә сүрисидә :" силәргә өзи өлүп қалған һайван, қан, чошқа гөши, аллаһтин ғәйрийниң нами тилға елинип боғузланған һайван, боғуп өлтүрүлгән һайван, уруп өлтүрүлгән һайван, (егиздин) йиқилип өлгән һайван, һайванлар (тәрипидин үсүп) өлтүрүлгән һайван, йиртқуч һайванлар йерип өлтүрүп йегән һайван (ниң гөшини йейиш) һарам қилинди. Лекин (юқириқи бәш түрлүк һайвандин җени чиқмиған чағда) боғузлиғанлириңлар һалал болиду." Дәп көрсәткән. Гөши һалал һесабланған һайванлар түрлүк сәвәбтин өзи өлсә униң гөши һарам болиду. Чүнки у өлүштә чоқум бирәр кесәл яки җан алғучи зәрбигә учриған болиду. Кесәл микроблири, зиянлиқ бактерийиләр тәнни қаплап кәткән болиду. Бундақ гөшни йегәндә кесәлниң микроблири адәм бәдинигә зиян салиду, һәтта зәһәрләп өлтүрүп қоюшиму мумкин. Қан һарам. Чүнки у пакиз әмәс. Қан тәркибидә һәрхил кесәл микроблири, бактерийиләр болиду. Шуңа мални боғузлиғанда униң қенини толуқ еқитиветиш лазим. Гөшкә қанни юқтурмаслиқ, юққан һаләттә уни ююп тазилаш лазим келиду. Шуңа мундақ гөшни йейиш һарамдур."

Мал боғузлашниң әдәп - қаидилири

Абдулкәрим һаҗим мал буғузлашниң әдәп - қаидилири һәққидә мундақ деди:" мал боғузлиғанда төвәндикиләргә әһмийәт бериш лазим: алди билән сойидиған мални сийлап, сипап, астирақ йиқитип, путлирини мәһкәм бағлаш керәк. Боғузлинидиған малниң алдинқи икки пути арисиға арқа сол путини кириштүрүп бағлап, арқа оң путини бош қоюш керәк. Чүнки һайван җан талашқанда, униң бош қалған пути билән қаттиқ тепиду, қаттиқ силкиништин томурлиридики қан раванлишип пакиз еқип чиқип кетиду. Бу униң җени чиққан яки чиқмиғанлиқиниң бәлгиси болиду. Мални қиблигә қаритип, иттик пичақ билән"бисмиллаһ" дәп боғузлашқа, қийнимастин җенини елишқа әһмийәт бериш лазим. Мални уруп, сөрәп, қаттиқ йиқитип, гал пичақ билән қийнап боғузлиған адәм чоқум гунаһкар болиду. Пәйғәмбәр әләйһиссалам:" кимки қушқачтәк қушни союштиму өз рәһимдилликини көрситидиған болса, аллаһ у кишигә қиямәт күнидә өзиниң меһрибанлиқини көрситиду" дәп көрсәткән".

Абдулкәрим һаҗимниң ейтишичә, базарлардин гөш сетивалғанда, бу малниң мусулман қассап тәрипидин буғузланғанму - йоқ, қачиланған гөшләрни алғанда, униң "мусулманчә" дегән маркиси барму - йоқ, ашханидин тамақ йегәндә, мусулман ашханисиму - әмәсму, буларға диққәт қилиш, ениқ болмиса алмаслиқ, йемәслик лазим. Пәйғәмбәр әләйһиссалам" һарамму, һалалму ениқ айрилди. Уларниң оттурисида шүбһилик нәрсиләр бар, көп адәмләр буни билмәйду. Кимки шүбһилик нәрсиләргә чүшүп қалса, һарамға өтүп кетишиму мумкин" дәп көрсәткән. Шуңа инсан йемәк - ичмикини илғап, пак, һалал вә пакиз нәрсиләрни йейишкә әһмийәт бериши зөрүрдур.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт