Stéphén harpér: iran dunya tinchliqigha tehdit bolmaqta

Kanada bash ministiri stéphén harpér, iranning yadro qoraligha érishish we uni ishlitish xiyalida boluwatqanliqini we xitay bilen rusiyining xelq'ara jem'iyetning iranning yadro pilanini chekleydighan jazalashlargha tosqunluq qilishi tüpeylidin mezkur döletning xorikining barghanséri yoghinawatqanliqini otturigha qoydi.
Ixtiyari muxbirimiz kamil tursun
2012-01-13
Élxet
Pikir
Share
Print
Sürette, kanada bash ministiri stéfén xarpér sözde.
Sürette, kanada bash ministiri stéfén xarpér sözde.
AFP Photo

Kanada bash ministiri stéphén harpér paris qoltughidiki jiddiy weziyet heqqide toxtilip:

"Iran dunya tinchliqi we bixeterlikige tehdit shekilllendürmekte. Méningche, u dunya tinchliq we bixeterlikige eng chong tehdit salmaqta. U hakimiyet yadro qoraligha ige bolushnila emes, belki yadro qoralini ishlitidighanliqidinmu bisharet bermekte" dédi.

Stéphén harpér iranning eger gherb yéngi iqtisadiy jaza yürgüzse,dunya néfitining beshten biri ötidighan mohim istratégyilik ötkel - hormuz boghuzini qamal qilidighanliqini bildürgenliki heqqide toxtilip:

"Hormuz boghuzini qamal qilish tehditi iranning tehditkar xaraktérini téximu éniq körsitip béridu" dédi. U sözide,xewpsizlik kéngishining iran'gha qaratqan qattiq iqtisadi jazalash qararlirining xitay bilen rusiyining izchil qarshi chiqishi bilen sugha chiliship kelgenlikini eskertip:

"Kanada yawropa ittipaqi bilen birlikte iranni jazalashni dawamlashturidu. Men bu jazalashning choqum ünümi bolidighanliqigha ishinimen. Xitay bilen rusiyimu iranning yadro pilanidin ibaret bu éghir tehditni körüp yétip,xelq'ara jem'iyetning sadasigha ortaq bolushi kérek" dédi.

Iran yadro énérgiyisidin tinchliq üchün paydilinidighanliqini ilgiri sürsimu, lékin gherb döletliri iran yadro énirgiyisini xelq ishlirigha ishlitimiz, dégenni bahane qilip, yadro qorali yasashqa uruniwatidu, dep qarimaqta. Iranning hormuz boghuzini qamal qilidighanliqi heqqidiki popozisi we uran quyuldurush zawudini ishqa kirishtürgenlikini élan qilishi bilen, uning gherb elliri bilen bolghan munasiwiti téximu yamanlashti. Nöwette yawropa elliri ittipaqi iran'gha qarita néfit imbargosini yolgha qoyushni pilanlimaqta. Amérika bolsa iran bilen soda qilghan chet'el shirketlirini we iranning merkez bankisi bilen herqandaq soda alaqisi qilghan chet'el pul mu'amile organlirini jazalaydighanliqini élan qildi.

Kanadani öz ichige alghan gherb ellirining iranning yadro mesilisidiki meydani izchil qattiq bolup kelgen, ular köp qétim iranni agahlandurdi.

Kanada metbu'atliridiki melumatlargha qarighanda, néfit imbargosi yürgüzüsh iran iqtisadigha ejellik zerbe béridu. Chünki, iran dunyadiki 3 - chong néfit éksport döliti bolup,se'udi erebistani we rusiyidinla kéyin turidu. Iranning maliye kirimi néfit éksportigha zor derijide tayinidu. Iran'gha qaritilghan jazalarning téximu qattiq tüs élishi, mezkur döletning eng mohim soda shériki bolghan xitayni qiyin ehwalda qoydi. Xitay gherb ellirige qarshi ashkara bayraq kötirip chiqishtin özini tartsimu, lékin irandin ibaret gherbke qarshi kozurdin ayrilip qélishnimu xalimaydu.

Iranning hormuz boghuzini qamal qilidighanliqi heqqidiki tehditi we uran quyuldurush zawudini ishqa kirishtürgenlikini élan qilishi, amérika bashchiliqidiki gherb döletlirining sewir qachisini toldurdi. Undaqta amérika bilen iran urushi yéqinliship qaldimu?

Énérgiye gé'o'istratégiyichisi hélima kroftning qarishiche, iranning bu herketliri öz küchini artuqche köptürüp köz - köz qilishtin bashqa nerse emes. Emeliyette uning amérika bilen tirkeshküdek madari yoq.

Iran bu qopal oyun arqiliq néfit bahasini örlitishni niyet qilmaqta. Jazalash alliqachan iran iqtisadigha qattiq zerbe berdi. Shunga uning örligen néfit bahasidin kiridighan qoshumche kirimge éhtiyaji bar.

Énérgiye gé'o'istratégiyichisi hélima kroft kanada k t w téléwiziyisining ziyaritini qobul qilghanda,néfit imbargosining harpisida, iranning iqtisadida éghir dawalghush yüz bergenlikini, iran puli riyalning qimmitining zor derijide chüshüp ketkenlikini, puqralarning amérika dollirini taliship sétiwéliwatqanliqini, qedinas dosti bolghan xitayningmu irandin import qilidighan néfitning miqdarini azaytqanliqini tekitlidi.

Kanada metbu'atlirining bildürüshiche, xitay mohim soda shériki bolghan téhran'gha medet bérishni dawam qilmaqta. Yeni u iranning yadro pilani heqqidiki kona muqamini tekrarlimaqta. Chünki, xitayni énérgiye bilen teminlewatqan döletler ichide iran mohim orunda turidu. Iran se'udi erebistani we an'goladin qalsa, xitaygha eng köp néfit ékisport qiliwatqan dölet bolup, amérikining iran'gha yüzgüzmekchi bolghan yéngi jazalash tedbirliri xitaygha xéli éghir derijide tesir körsitidu.

Toluq bet