Һашар түгимәйла қалмай шәклиму көпәймәктә


2007-03-02
Share

Уйғур елиниң қәшқәр, хотән һәмдә ақсу қатарлиқ җайлиридики деһқанлардин һәмдә мунасивәтлик органлардин игилигинимиздәк, деһқанларни мәҗбурий һашарға тутуш йәнила еғир дәриҗидә мәвҗут. Баһар пәсли йәни уйғур йезилирида дәл һашарниң әвҗигә чиққан пәйти.

Хәлқ һашардин қахшайду

Биз нөвәттә деһқанларниң қандақ һашарға тутуливатқанлиқи һәққидә тәпсилийрәк мәлумат елиш үчүн қәшқәр йезилириға телефон қилғинимизда, нөвәттә уйғур деһқанларниң пәқәт су иншаати ишлирила әмәс, бәлки һәр хил түрдики һәм характердики еғир һашарға мәҗбурлиниватқанлиқи мәлум болди. Бу һәқтә бир деһқан киши қәшқәрниң һәр қайси наһийилиридики деһқанларниң қандақ әмгәккә селиниватқанлиқини сөзләп бәрди.

Хитай һөкүмити йәнила һәқиқәтни йошурмақчи

Биз йәнә бир қанчә деһқандин охшаш мәлуматларға игә болғандин кейин, уйғур деһқанлириниң һәқсиз һалда хитай көчмәнләрниң етизлириниң парник қурушқа охшаш түрлүк әмгәклиригә мәҗбурлиниватқанлиқиниң сәвәблирини соридуқ. Ли хав яв исимлик бир яш кадир, "ундақ иш йоқ, һашар әмгикини бурунла бикар қилдуқ" дәп әмәлий әһвални йошурмақчи болди, һәтта, силәр бәзи бөлгүнчи террорчиларниң ялған учуриға алдинип қапсиләр" дегәндәк сөзләр билән өзиниң бу һәқтә әң тоғра мәлумат билән тәминлийәләйдиғанлиқини билдүрүп зияритимизни қобул қилди:

- Билишимчә, хитай һөкүмити -2005 йилида һашарни бикар қилимиз дегән, һашар һазирму барму? ‏- биз һашарни бурунла бикар қилған, -2005 йилидин бурунла түгәткән. ‏- Бизниң хәлқтин игилишимизчә, мушу районниң өзидә һашар һазирму баркәнғу, деһқанлар бикарға парникқа ишләветиптиғу? ‏-һә бу мундақ иш, бу дегән һөкүмәтниң деһқанларниң киримини ашурушқа риғбәтләндурүш үчүн елип бериватқан парник қурулуши, деһқанлар өзиниң йәрлиридә парник қуруп көктат теришқа тәйярлиқ қиливатиду. Һөкүмәт техи уларға иқтисади ярдәм аҗратти. Йопуқи йоқларни керәклик материяллар билән тәминләватиду, техи баҗниму кәчүрүм қиливәтти. ‏‏- Лекин бизниң игилишимизчә, деһқанлар өзлириниң йеригә әмәс көчмән хитайларниң көктат парниклирини қуруп бериш ишиға һәқсиз мәҗбурлиниветиптиғу? бу қандақ әһвал? ‏‏- ундақ иш йоқ, уйғур деһқанлар өзлири көктат териватиду. Һөкүмәт уларға ярдәм бериватиду. ‏- Ундақта һөкүмәт қанчә пулдин ярдәм бәрди? ‏- бу мундақ, һөкүмәт деһқанларниң өзлири аз мәбләғ селип, көп қисмини банкилардин қәрз аманәт беришкә охшаш усул қолланди, баҗларни 100% көтиривәтти. Силәр бәзи ялған гәпләрни аңлап қалған охшайсиләр. Бу һәммиси мәҗбурлаш әмәс, хата аңлап қапсиләр. ‏- Ундақта опчә әмгәккә барғанда деһқанларға һәқ берәмсиләр? ‏- һәқ берилиду. Һечқандақ әмгәккә мәҗбурлайдиған иш йоқ, силәрму билисиләр, бу көп милләтлик район, силәрниң қәйәрдин бу учурға игә болғанлиқиңларни билмәймән. Лекин мениң пәризимчә, силәрниң у амеркидиму шәрқий түркистан җумһурийити қатарлиқ террорчи органлар һәрикәт қиливатиду, бәлким силәр шуларниң тарқатқан ялған ахбаратлириға алдинип қалған охшайсиләр. ‏- яқ биз пәқәт шу җайдики йәрлик хәлқниң наразилиқ инкасиға асасән силәрдин мәлумат елишқа тиришиватимиз.

Һәқиқәт көмүлмәс

Бизниң деһқанлардин игилигән һашар әмгикиниң йәнила давамлишиватқанлиқи шундақла һашарға тутулған уйғур деһқанларниң һәтта хитай көчмәнлиригә ишләватқанлиқидәк әһваллар, бу хитай кадир тәрипидин пүтүнләй инкар қилинғандин кейин, биз йәнә башқа деһқанлардин бу хитай кадирниң ейтқанлирини испатлашқа тириштуқ.

Хитай кадирниң еңидики кишилик һоқуқ

Биз қайта йопурға наһийисиниң хитай кадириға телефон қилип немә үчүн хәлқниң инкаси билән һөкүмәтниң җаваблириниң охшимайдиғанлиқини сориғинимизда, у һодуқуп өзиниң дегәнлирини өзи инкар қилип, ахирида " силәр бизниң дөләтниң кишилик һоқуқ ишлириға арилашмаңлар " дегәндәк сөзләр билән зияритимизниң мәқсидини бурмилап көрситишкә тиришти:

- Мениң силәрдин сорап баққум бар, немә үчүн америка бизниң дөләтниң кишилик һоқуқ мәсилисигә арилишиду ? әмәлийәттә бу җайда хәлқ билән һөкүмәтниң мунасивити интайин иттипақ, хәлқниң сияситимизгә һечқандақ наразилиқи йоқ. ‏- Мән америка һөкүмитигә вәкиллик қилмаймән, мән пәқәт бир хәлқаралиқ ахбарат оргининиң мухбири, биз пәқәт хәлқниң инкаси билән һөкүмәтниң мәлуматлириниң немә үчүн пәрқлиқ болуватқанлиқиға җаваб алмақчи халас. ‏- Мениңчә силәрниң аңлитишиңларниң ишәнчликлики йетәрлик әмәс. ‏- Шундақму ? ундақта сиз бизниң аңлитишимизни аңлайдикәнсиз‏-дә. ‏-Һә, һә ‏- яқ, мән аңлимаймән. ‏- Ундақта бизниң қандақ аңлитиш бериватқинимизни немигә асасән баһалаватисиз? ‏- мән тордин көргән. Силәр бизниң кишилик һоқуқ ишлиримизға арилишип, бизгә көп һуҗум қиливетипсиләр. Төһмәт чаплаш дейишкиму болиду. ‏- Ундақта сизниңчә у җайда кишилик һоқуқ мәвҗутму? ‏- сизниңчә аталмиш кишилик һоқуқ немини көрситиду ? ‏- мәсилән, әркин пикир баян қилиш һоқуқи буниң бир кичик тармиқи? ‏- әлвәттә бар, сизму демократик дөләттә, әлвәттә силәрму көп санлиқниң пикрини елишиңлар керәк. ‏-Шундақ болғанлиқи үчүн мән пәқәт хәлқниңла әмәс, сизниңму пикриңизни еливатимәнғу ? ‏- бизни әйибләйдиған һечқандақ һәққиңлар йоқ, бир қанчә адәмләрниң пикри биләнла ялған учур елан қилсаңлар болмайду? ‏- ундақта сизниң бәргән учуриңизму ялғанму? ‏- һәр қандақ җайда охшимиған пикир мәвҗут, сизниң мәқсидиңиз немә? ‏‏-пәқәт һәқиқий ахбарат бериш. Мән силәрниң бу радиони аңлап бақмиған. Силәрниң рас ахбарат беришиңларғиму анчә ишәнмәймән. ‏- Ундақта сизниң бизгә бәргән ахбаратиңизму ялғанму ? ‏- лекин силәр башқиларниңму пикрини аңлатқан турсаңлар. ‏- Шундақ биз башқиларниңму пикригә һөрмәт қилимиз, ялғуз сизниңла дегиниңизни аңлатмаймиз, мана бу дәл сөз әркинлики. Сиз ейтқан аталмиш кишилик һоқуқ. ‏‏- Тохтап туруң телефон келип қалди.

Бу кадирға мәлум органдин чәтәл ахбарат оргининиң зияритини қобул қилмаслиқ һәққидә буйруқ кәлгәндин кейин телефонни қойивәтти.

Кишиләрни һәқсиз ишлитиш, яки һәрқандақ түрдики әмгәккә мәҗбурлаш, кишилик һоқуққа зит мәсилидур. Пәқәт вә пәқәт уйғур дияридила еғир һалда мәвҗут болуп келиватқан һашар әмгики, уйғур деһқанларниңла наразилиқини қозғап келиватқан мәсилә болупла қалмай, дунядики кишилик һоқуқ тәшкилатлириму уйғурларниң хитай даирилири тәрипидин түрлүк һашар әмгәклиригә мәҗбурлиниватқанлиқиға диққәт қилмақта шундақла хитай һөкүмитини бу һәқтә агаһландурмақта. Шу бесимлар вәҗидин хитай һөкүмити һашарни -2005 йилниң ахирғичә пүтүнләй бикар қилидиғанлиқи һәққидә вәдә бәргән болсиму, уйғур елидә һашар һелиһәм еғир дәриҗидә мәвҗут.

Нөвәттә уйғурларниң һашарға мәҗбурлиниши шундақла буниң хитайниң иқтисади, сиясий мәқсәтлири йошурунған уйғурларни бесиш сияситиниң бир васитиси икәнликидәк бир мәсилә дуняниң һәр қайси җайлиридики уйғур тәшкилатлириниң тиришчанлиқи һәмдә ахбарат вастилири арқилиқ дуняға аңлитиливатқан бир муһим кишилик һоқуқ мәсилисигә айланмақта. (Гүлчеһрә)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт