Һәҗ ибадити һәққидә чүшәнчә

Һәҗ ибадити худди намаз, роза, закатқа охшаш бурунқи самавий динлардиму буйрулуп кәлгән қәдимий ибадәттур. Һәҗ паалийәтлири ибраһим әләйһиссаламниң заманидин башлап һазирқи тәртипи бойичә давам қилған болсиму, заманларниң өтүши билән ибраһим әләйһиссаламниң диниға хурапат вә бутпәрәслик адәтлири арилишип бузулуши түпәйли буддист әрәбләр һәҗ паалийәтлириниң шәклиниму өзгәртивәткән.
Мухбиримиз өмәрҗан тохти
2010-11-15
Share
Hej-paaliyiti-2009-305.jpg Сүрәт, мәккидики һәҗ паалийитидин бир көрүнүш.
www.english.globalarabnetwork.com Дин елинди.

Һәтта кәбиниң ичигә һәр қәбилә өзлириниң бутлирини тизивалған. Ислам дини дуняға келип, һиҗрийәниң 8 - йили (миладийә 630 - йили) мәккә пәтһи қилинип мусулманларниң қолиға өткәндин кейин, кәбиниң ичидики бутлар чеқип ташлинип кәбә тазилиниду. Шуниңдин бир йил кейин, һиҗрийәниң 9 - йили һәҗ ислам дининиң 5 - пәрзи болуп бәлгилиниду вә һәҗ паалийәтлириниң қаидә - тәртиблири ибраһим әләйһиссаламниң дини болған һәнифи (һәқ) диндики әсли шәклигә қайтурилиду. Шундин бири һәҗ паалийәтлири шу бойичә давам қилип кәлмәктә.

Төвәндә сәуди әрәбистаниниң мәдинә мунәввәрә шәһиридики ислам универстетиниң талиби муһәммәд нияз һаҗим билән  бу һәқтә сөһбәт елип бардуқ.

Муһәммәд нияз һаҗим билән сөһбәт

Муһәммәд нияз һаҗим мундақ деди: "аллаһ таала өмүр ичидә бир қетим һәҗ пәрзини ада қилишни иқтисади йетәрлик болуп, һәҗ сәпиригә қадир болалиған мусулман кишиләргә пәрз қилип бәлгилиди. Аллаһ таала мундақ дәйду:﴿ қадир болалиған кишиләрниң аллаһ үчүн кәбини зиярәт қилиши уларға пәрз қилинди﴾. Пәйғәмбәр әләйһиссалам ислам дининиң асаслиқ ибадәтлирини баян қилип мундақ дегән: "ислам дини бәш нәрсиниң үстигә қурулған, улар: аллаһ тааладин башқа илаһий мәбуд йоқлуқиға, муһәммәд әләйһиссаламниң аллаһ тааланиң һәқ пәйғәмбири икәнликигә гуваһлиқ бериш, намаз оқуш, роза тутуш, закат бериш вә бәйтуллаһни һәҗ қилиш". Бу һәдистин мәлумки, қадир болалиған кишиләрниң өмри ичидә бир қетим һәҗ қилиши пәрздур."

Һәҗ вә өмрә қилишиниң пәзиләтлири

Муһәммәд нияз һаҗим һәҗ билән өрә қилишниң саваби вә пәзиләтлири һәққидә мундақ деди: "һәҗ билән өмрә ибадәтләрниң әң әвзилидур. Чүнки һәҗ яки өмрә қилған адәм иқтисадий һәм җисманий һәр икки тәрәптин ибадәт қилған болиду. У пул - мал сәрп қилиш, сәпәр үстидә риязәт чекиш, җапа - мушәққәт тартиш қатарлиқларниң һәммисидә ибадәтниң савабини тапиду. Һәҗ билән өмрә гунаһларниң, хаталиқларниң мәғпирәт қилиниши, аллаһ тааланиң йеқинлиқиға, разилиқиға вә җәннитигә еришиш үчүн әң яхши пурсәт һәм улуғ ибадәттур. Пәйғәмбәр әләйһиссалам бир һәдисидә: " кимки гунаһ ишлимәстин вә яман сөз қилмастин һәҗ қилидикән, у худди анисидин туғулған күнидикигә охшаш болуп қайтиду" . Йәнә бир һәдисидә: " бир өмрәдин йәнә бир өмрәгичә болған вақит бу иккиси арисида ишләнгән гунаһларниң мәғпирәт қилиниши үчүн йетәрликтур. Қобул қилинған һәҗниң мукапати җәннәттур" дәп көрсәткән."

Һәҗ кимләргә пәрз болиду?

Муһәммәд нияз  һаҗим һәҗ кимләргә пәрз болиду дегән соалға җаваб берип мундақ деди: " һәҗ қилиш мәҗбурийитиниң йүклиниши вә һәҗ қилишқа лаяқәтлик болушниң шәртлири төвәндикичә болуп, мусулман болуш, әқил - һуши җайида болуш, балиғ йәни 15 яштин юқири болуш вә һәҗ қилишқа қадир болуш қатарлиқлардур.  Биравниң һәҗ қилишқа қадир болуп, униңға һәҗниң пәрз болуп буйрулуши үчүн униң һәҗ чиқимлириға, у һәҗгә берип кәлгүчә өйидә қалған бала - чақилириниң пүтүн чиқимлириға йәткүдәк иқтисадқа игә болуши, тениниң сақ болуши, һәҗ йолиниң хатирҗәм вә очуқ болуши, паспорт елиш яки санға елиниш үчүн пара бәрмәслики, өзи һәм мал - мүлки зиянға учримайдиған болуши вә қәрздар болмаслиқи шәрттур.

Юқириқи шәртләр әр ـ аял һәр қандақ мусулман кишигә қаритилған омумий шәртләрдур. Әмма, аял киши үчүн йәнә бир шәрт болуп, у болсиму, һәҗ сәпиригә атлинип та өйигә қайтип кәлгәнгә қәдәр униң йенида мәһрими(ери яки атиси, яки берәр әр қериндиши яки никаһи бағланмайдиған йеқин тоғқанлиридин бири)ниң биргә болушидур. Һәҗдә биргә һәмраһ болуш үчүн юқириқи мәһрәмлиридин бирәрси болмиған аял кишигә һәҗ пәрз әмәс. Һәҗ өмүр ичидә пәқәт бир қетимла қилиш билән ада тапидиған пәрздур. Пәйғәмбәр әләйһиссалам: "һәҗ бир қетимла қилиниду. Униңдин артуқ қилинғини нәплидур" дегән."

Һәҗ қачан пәрз болиду?

Муһәммәд нияз  һаҗим һәҗ қачан қилиниду дегән соалға җаваб берип мундақ деди: " һәҗ қилиш шәртлиригә тошқан кишиниң һәҗни кечиктүрмәстин, дәрһал ада қилиши пәрздур. Пәйғәмбәр әләйһиссалам һәҗ қилиш шәртигә тошқан кишиниң пәрз һәҗни кечиктүрүшиниң җаиз әмәслики һәққидә мундақ дегән: 'һәҗ пәрзини ада қилишқа алдираңлар. Чүнки силәр бешиңларға келидиғанларни билмәйсиләр.' Әмма, бир қетим һәҗ қилип болған киши үчүн қайта һәҗ қилиш пәрз әмәс, бәлки нәплә( ихтиярий ибадәт)дур. Қуран кәримдики: ﴿ қадир болалиған кишиләрниң аллаһ үчүн кәбини зиярәт қилиши уларға пәрз қилинди﴾дегән айәтниң мәнисиму, һәҗ қилиш шәртлиригә тошқан кишиләрниң бу пәрзни кечиктүрмәстин дәрһал орунлишиниң пәрз икәнликини ипадиләйду. Чүнки, инсан бешиға келидиғанларни вә әтә немиләр болидиғанлиқини билмәйду. Шараит билән имканийәт һәмишә шундақ һазир болуп турмаслиқи мумкин. Шуңа һәҗ пәрзини ада қилишқа имканийити толуқлинип, шәртлири һазир болған адәмниң бу пәрзни шу йили һаман ада қилиши зөрүрдур."

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт