Hej ibaditi heqqide chüshenche

Hej ibaditi xuddi namaz, roza, zakatqa oxshash burunqi samawiy dinlardimu buyrulup kelgen qedimiy ibadettur. Hej pa'aliyetliri ibrahim eleyhissalamning zamanidin bashlap hazirqi tertipi boyiche dawam qilghan bolsimu, zamanlarning ötüshi bilen ibrahim eleyhissalamning dinigha xurapat we butpereslik adetliri ariliship buzulushi tüpeyli buddist erebler hej pa'aliyetlirining sheklinimu özgertiwetken.
Muxbirimiz ömerjan toxti
2010.11.15
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Hej-paaliyiti-2009-305.jpg Süret, mekkidiki hej pa'aliyitidin bir körünüsh.
www.english.globalarabnetwork.com Din élindi.

Hetta kebining ichige her qebile özlirining butlirini tiziwalghan. Islam dini dunyagha kélip, hijriyening 8 - yili (miladiye 630 - yili) mekke pethi qilinip musulmanlarning qoligha ötkendin kéyin, kebining ichidiki butlar chéqip tashlinip kebe tazilinidu. Shuningdin bir yil kéyin, hijriyening 9 - yili hej islam dinining 5 - perzi bolup belgilinidu we hej pa'aliyetlirining qa'ide - tertibliri ibrahim eleyhissalamning dini bolghan henifi (heq) dindiki esli sheklige qayturilidu. Shundin biri hej pa'aliyetliri shu boyiche dawam qilip kelmekte.

Töwende se'udi erebistanining medine munewwere shehiridiki islam uniwérstétining talibi muhemmed niyaz hajim bilen  bu heqte söhbet élip barduq.

Muhemmed niyaz hajim bilen söhbet

Muhemmed niyaz hajim mundaq dédi: "allah ta'ala ömür ichide bir qétim hej perzini ada qilishni iqtisadi yéterlik bolup, hej sepirige qadir bolalighan musulman kishilerge perz qilip belgilidi. Allah ta'ala mundaq deydu:﴿ qadir bolalighan kishilerning allah üchün kebini ziyaret qilishi ulargha perz qilindi﴾. Peyghember eleyhissalam islam dinining asasliq ibadetlirini bayan qilip mundaq dégen: "islam dini besh nersining üstige qurulghan, ular: allah ta'aladin bashqa ilahiy mebud yoqluqigha, muhemmed eleyhissalamning allah ta'alaning heq peyghembiri ikenlikige guwahliq bérish, namaz oqush, roza tutush, zakat bérish we beytullahni hej qilish". Bu hedistin melumki, qadir bolalighan kishilerning ömri ichide bir qétim hej qilishi perzdur."

Hej we ömre qilishining peziletliri

Muhemmed niyaz hajim hej bilen öre qilishning sawabi we peziletliri heqqide mundaq dédi: "hej bilen ömre ibadetlerning eng ewzilidur. Chünki hej yaki ömre qilghan adem iqtisadiy hem jismaniy her ikki tereptin ibadet qilghan bolidu. U pul - mal serp qilish, seper üstide riyazet chékish, japa - musheqqet tartish qatarliqlarning hemmiside ibadetning sawabini tapidu. Hej bilen ömre gunahlarning, xataliqlarning meghpiret qilinishi, allah ta'alaning yéqinliqigha, raziliqigha we jennitige érishish üchün eng yaxshi purset hem ulugh ibadettur. Peyghember eleyhissalam bir hediside: " kimki gunah ishlimestin we yaman söz qilmastin hej qilidiken, u xuddi anisidin tughulghan künidikige oxshash bolup qaytidu" . Yene bir hediside: " bir ömredin yene bir ömregiche bolghan waqit bu ikkisi arisida ishlen'gen gunahlarning meghpiret qilinishi üchün yéterliktur. Qobul qilin'ghan hejning mukapati jennettur" dep körsetken."

Hej kimlerge perz bolidu?

Muhemmed niyaz  hajim hej kimlerge perz bolidu dégen so'algha jawab bérip mundaq dédi: " hej qilish mejburiyitining yüklinishi we hej qilishqa layaqetlik bolushning shertliri töwendikiche bolup, musulman bolush, eqil - hushi jayida bolush, baligh yeni 15 yashtin yuqiri bolush we hej qilishqa qadir bolush qatarliqlardur.  Birawning hej qilishqa qadir bolup, uninggha hejning perz bolup buyrulushi üchün uning hej chiqimlirigha, u hejge bérip kelgüche öyide qalghan bala - chaqilirining pütün chiqimlirigha yetküdek iqtisadqa ige bolushi, ténining saq bolushi, hej yolining xatirjem we ochuq bolushi, pasport élish yaki san'gha élinish üchün para bermesliki, özi hem mal - mülki ziyan'gha uchrimaydighan bolushi we qerzdar bolmasliqi sherttur.

Yuqiriqi shertler er ـ ayal her qandaq musulman kishige qaritilghan omumiy shertlerdur. Emma, ayal kishi üchün yene bir shert bolup, u bolsimu, hej sepirige atlinip ta öyige qaytip kelgen'ge qeder uning yénida mehrimi(éri yaki atisi, yaki bérer er qérindishi yaki nikahi baghlanmaydighan yéqin toghqanliridin biri)ning birge bolushidur. Hejde birge hemrah bolush üchün yuqiriqi mehremliridin birersi bolmighan ayal kishige hej perz emes. Hej ömür ichide peqet bir qétimla qilish bilen ada tapidighan perzdur. Peyghember eleyhissalam: "hej bir qétimla qilinidu. Uningdin artuq qilin'ghini neplidur" dégen."

Hej qachan perz bolidu?

Muhemmed niyaz  hajim hej qachan qilinidu dégen so'algha jawab bérip mundaq dédi: " hej qilish shertlirige toshqan kishining hejni kéchiktürmestin, derhal ada qilishi perzdur. Peyghember eleyhissalam hej qilish shertige toshqan kishining perz hejni kéchiktürüshining ja'iz emesliki heqqide mundaq dégen: 'hej perzini ada qilishqa aldiranglar. Chünki siler béshinglargha kélidighanlarni bilmeysiler.' Emma, bir qétim hej qilip bolghan kishi üchün qayta hej qilish perz emes, belki neple( ixtiyariy ibadet)dur. Qur'an kerimdiki: ﴿ qadir bolalighan kishilerning allah üchün kebini ziyaret qilishi ulargha perz qilindi﴾dégen ayetning menisimu, hej qilish shertlirige toshqan kishilerning bu perzni kéchiktürmestin derhal orunlishining perz ikenlikini ipadileydu. Chünki, insan béshigha kélidighanlarni we ete némiler bolidighanliqini bilmeydu. Shara'it bilen imkaniyet hemishe shundaq hazir bolup turmasliqi mumkin. Shunga hej perzini ada qilishqa imkaniyiti toluqlinip, shertliri hazir bolghan ademning bu perzni shu yili haman ada qilishi zörürdur."

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.